Paul Newman, een van de grootste en laatste iconen van Hollywood, is vrijdag 26 september op 83-jarige leeftijd overleden nadat hij zijn strijd met kanker verloor. Hieronder volgt een reactie op dit nieuws van een aantal redactieleden van Salon Indien:

Kaj van Zoelen:
Paul Newman stond ooit op nummer 19 op Nixons lijst van vijanden. Hij beschouwde dat als de grootste eer die hem ooit werd toegekend, veel meer dan de Oscar en de zeven Oscarnominaties die hij ontving gedurende zijn indrukwekkende carrière als acteur. Iemand zonder vijanden was volgens hem dan ook iemand zonder karakter, zo zei hij in 1966 in de New York Times. Is dat werkelijk waar ik aan denk bij de naam Paul Newman? Nee. Het zijn ook niet zijn felblauwe ogen, door velen geroemd en bij velen geliefd. Want Newman is voor mij in de eerste plaats Hud Bannon in Hud, een zwart-wit film waar hij zijn derde Oscarnominatie voor kreeg. Hij verloor van Sidney Poitier, die daarmee de eerste zwarte Amerikaan werd die een Oscar voor beste hoofdrol kreeg.

Hud Bannon is het soort rol dat Newman later nog vaker zou spelen, de rokkenjagende rebel die opbokst tegen onverslaanbare krachten zonder ooit de strijd op te geven. Maar de laconieke glimlach die hij daar later in o.a. Cool Hand Luke en Butch Cassidy & The Sundance Kid aan toe zou voegen, is geen kenmerk van Hud. Als de zoon van een rancher in een tijd dat koeien uit Texas moeten plaatsmaken voor olie is Hud een iconoclast die daar zelf geen raad mee weet. Newman brandt van het scherm, is zo charismatisch als hij kan zijn (en daar kunnen velen een puntje aan zuigen), en Hud is even frustrerend als aantrekkelijk. Zijn ogen hoeven niet zichtbaar blauw te zijn om dwars door je heen te kijken. En intens gemeen kijken, dat doet Newman heel goed in Hud. Dat Hud in de jaren ’60 voor velen een held was, kwam dan ook als een verrassing voor Newman, die hem zag en speelde als een schurk. Dat een slechterik van Newman een idool werd voor veel jonge mensen, is achteraf gezien echter verre van een raadsel. Want Newmans uitstraling is nooit minder geworden met de jaren, wat voor een diverse rollen hij ook speelde. Zijn overlijden is een groot verlies voor de filmwereld.

Fedor Ligthart:
Ik schrijf en herschrijf, maar Paul Newman is een ontzettend lastig persoon om iets over te vertellen. Wie was hij nu werkelijk, en waar stond hij voor? Dat is te onderzoeken, maar als ik zijn films bekijk, stel ik me altijd het meest de vraag; waar dacht hij aan?

Paul Newman werd met zijn eerste rollen van de jaren ’50 gepromote als de nieuwe Marlon Brando. Destijds was dit natuurlijk te doen om zijn mannelijkheid, hoewel Newman nooit dezelfde rauwe seksualiteit zou uitstralen als Brando, maar achteraf ligt de overeenkomst meer in hun personages die in een constante worsteling zijn met hun leefwereld en vooral zichzelf. Toch zijn Brando en Newman verre van hetzelfde. Brando is namelijk lang niet zo genuanceerd als Newman, die steeds lijkt te berusten in situaties voor hij handelt. Ook Newman’s seksualiteit is bijvoorbeeld nooit echt uitgesproken, en daarmee minder van de fysieke kracht dan Brando; Newman tart liever het lot dan het andersom gebeurt.

Newman is een denker, een existentialist, die de wereld niet wilt begrijpen, maar wil bevechten. Dat geldt vooral voor zijn late doorbraak in The Hustler (hij was immers de dertig al gepasseerd), en Cool Hand Luke. De eerste heb ik altijd sterker gevonden dan de laatste doordat bij The Hustler het drama dieper snijdt, dan bij Cool Hand Luke, die te veel met Bijbelse metaforen jongleert. Maar in beide is Newmans personage de anti-held, verwikkeld in een worsteling, en niet zozeer met zijn wereld (als gevangenis), als wederom; met zichzelf.

Er komt echter een verschuiving in zijn personage door de samenwerking met de twaalf jaar jongere Robert Redford. Het is gek, maar bij Newman denk ik door zijn rollen in hun twee films samen (Butch Cassidy and the Sundance Kid en The Sting), vaak meer aan de nestor dan aan de hunk. Evenals tijdgenoot Steve McQueen kan hij een als ‘coole man’ in een zwijgzaam denken raken, maar waar McQueen als actieheld een duidelijk doel voor ogen heeft, lijkt dat bij Newman (het nut hiervan) te ontbreken. Hij gaf in feite ook het stokje van de handelende speler (doener) over aan Redford in hun twee samenwerkingverbanden, waarbij hij meer het brein werd achter de plannen. Hij liet de risico’s en roekeloosheids meer over aan het personage van Redford dan hij vroeger zou hebben gedaan. Verslagend of berustend? Als ik zo terugkijk, heb ik het gevoel dat zijn films voor een chronologische ontwikkeling staan in zijn karakter. Het is echter niet meer dan een gevoel en speculatie, want zijn ondoordringbare, fel blauwe ogen gaven nooit de gedachten weg die erachter verscholen zaten.