Actiefilms zijn een belangrijk genre. De Amerikaanse filmindustrie is deels afhankelijk van grote actiefilms. Daarom is het eigenlijk vreemd dat actiefilms vaak met zo weinig aandacht en zoveel gemakzucht worden gemaakt. Een goede actiefilm is een enerverende ervaring, of in ieder geval het filmische equivalent daarvan. Veel makers van actiefilms begrijpen echter niet een actiefilm pas goed werkt als we met de personages meeleven en met hun de actie beleven. Enorme diepgang is niet nodig, maar geef ons wel iets om de karakters als mensen te herkennen. Even belangrijk is natuurlijk de actiescène. Veel actiefilmers hebben helaas te weinig van filmtaal begrepen om een echt opwindende actiescène te schieten.

Gelukkig zijn er ook die het wel kunnen, en die begrijpen dat belevenis de basis is van een goede actiefilm. Vandaar de onderstaande top-5. Ik stel al een aantal jaren aan het eind van elk jaar filmlijstjes samen. Niet alleen een top-10 van de beste films van het jaar, maar ook lijsten met o.a. acteurs, actrices, camerawerk en films in aparte categorieën. De onderstaande lijst van mijn vijf persoonlijk favoriete actiefilms is de eerste van een aantal lijsten die ik de komende tijd op Salon Indien zal plaatsen. Met ‘jaar’ bedoel ik het Nederlandse filmjaar 2008; titels die in 2008 in Nederland uitkwamen komen in aanmerking, ongeacht wanneer ze in andere landen zijn uitgekomen of gemaakt zijn. Re-releases uitgezonderd.

5. The Machine Girl (Iguchi, 2008)

Deze hilarische Japanse actiehorrorfilm draaide in Nederland jammer genoeg alleen op het AFFF (Amsterdam Fantastische Film Festival), waar ik hem gelukkig wel zag. Eigenlijk ga ik met deze keuze volledig in tegen alles wat ik hierboven over actiefilms beweer: The Machine Girl zit niet goed in elkaar, heeft een simpel wraakverhaaltje en platte karakters. Maar als de hoofdpersoon haar arm wordt afgehakt door Yakuza en wraak neemt met op haar armstomp gemonteerde wapens, kan ik niet anders dan voor haar juichen. Het helpt dat de actie zo absurd over de top is. Er spuit meer bloed uit ledematen dan in een menselijk lichaam zit. Spervuur uit het machinegeweer aan het lichaam van het meisje is zo krachtig dat het een lichaam in tweeën kan blazen (wat in nog veel meer bloed resulteert). De emoties zijn al even extreem. Nog nooit van gehoord? Zoek de trailer eens op, die geeft een goede indruk van dit heerlijke stukje extreem gewelddadige en bloederige celluloid.

4. Quantum of Solace (Forster, 2008)

Als Bondfilm stelde hij flink teleur, maar puur als actiefilm is hij zeer goed te doen. Na een tenenkrommend slecht gemonteerde openingsachtervolging per auto volgt een van de betere actiescènes (de voetachtervolging en handgemeen in Siena) van dit jaar, en daarna volgt er met regelmaat enerverende actie. De personages zijn wat saai, maar de film bevat genoeg voortstuwende kracht om tot de actieclimax vol ontploffingen en vuur spannend te blijven. Naast de actie in Siena is het hoogtepunt is de korte schietscène die parallel gemonteerd wordt met een moderne interpretatie van de opera Tosca, waarbij de muziek daarvan het geluid overheerst. Een zeldzaam poëtisch moment in de moderne actiefilm.

3. Doomsday (Marshall, 2008)

Als je toch schaamteloos jat van oudere films, doe dan wat Marshall hier doet in plaats van een remake die schril afsteekt bij het origineel. Marshall jat de plot en actiescènes uit zijn film bij elkaar uit Escape From New York, Mad Max 2: The Road Warrior, Aliens en 28 Days Later, zonder dat hij daarbij iets aan een van die films verschuldigd is. In die zin dat hij volkomen vrij is om te doen wat hij wil met de gejatte elementen tenminste. Wat mij betreft een heerlijke ode aan jaren tachtig pulp actie met een aantal goed uitgevoerde actiescènes, met de chaotische autoachtervolging aan het eind als hoogtepunt.

2. 3:10 To Yuma (Mangold, 2007)

Hier zaten de makers wel vast aan het origineel, maar doen daar meer mee dan je zou verwachten. Een verhaal van anderhalf uur wordt uitgebreid tot twee uur, vooral met karakterontwikkeling en actiescènes. Tot aan het achterlijke einde houdt Mangold slim de spanning erin. Hij laat nooit de teugels vieren en biedt nauwelijks soelaas, ook niet in de rustigere segmenten. Deze mooie, ouderwetse western met een paar spectaculaire shoot-outs zit vol met traditionele thema’s rondom masculiniteit zoals dat vroeger in het genre het geval was.

1. The Dark Knight (Nolan, 2008)

Dé actiefilm van 2008. De ietwat verwarrende montage van de actiescènes is hier minder functioneel dan in Batman Begins, maar gelukkig ook minder warrig. En het past toch ook wel weer in een film waarin een van de hoofdpersonen anarchie predikt om mensen gek te maken. Daarnaast is de actie excellent uitgevoerd en net als bij de bovenstaande wordt de spanning vanaf het begin voortdurend alleen maar opgevoerd tot aan het einde. Maar wat The Dark Knight pas echt tot de beste actiefilm van het jaar maakt is dat het naast uitstekende actie en spanning ook nog eens o.a. uiteenlopende contemporaine thema’s behandelt en moderne moraliteit verkent, en dat op een intelligente manier. Hoeveel actiefilms houden tegenwoordig de Amerikaanse maatschappij nog een spiegel voor, scheppen daar zo’n donker beeld van en zijn ook nog eens enerverend topvermaak?

Volgende keer: de beste actiescènes van 2008.