De hersenspinsels van Harmony Korine

19 augustus 2008 · · Analyse

Discussies over de waarde van film als puur vermaak of kunstwerk zijn niets nieuws onder de zon. Pogingen het fenomeen film opnieuw uit te vinden zijn vaak gedaan en velen zetten zich af tegen de Hollywood-machine. Maar waar deze vaak een statement willen maken, met de focus op het vernieuwende aspect, zijn er ook filmmakers die minder doelbewust de avant-gardistische kant kiezen. Regisseur Harmony Korine ziet films als beeld en geluid, waarin samenhang geen vereiste is en een vaste stijl wordt ontlopen. Het aanvankelijke script wordt tijdens opnames niet of nauwelijks gebruikt, een verhaal is er vaak amper of in een magere vorm, er worden vervreemdende zijstapjes genomen naar los opgenomen fragmenten en de acteurs zijn veelal ongeoefend en van de straat geraapt. Zijn films bevatten een zowel gehate als geliefde pretentieloosheid; ík ben een liefhebber.

Korine heeft een zwak voor de realiteit, de realiteit van de onderkant van de maatschappij, die van de minderbegaafden en de niet sociaal bewusten. Zijn films, in al hun bizarriteiten en absurdisme, lijken een moraal of duidelijke boodschap aan de kant te hebben geschoven. In Gummo draaien we mee met de white trash in Xenia, Ohio, een stadje dat in de jaren ‘70 verwoest is door een tornado en waar armoede en inteelt hoogtij vieren. Een collage van haast sketchmatige fragmenten wordt de kijker voorgeschoteld, fragmenten vol dood en verderf, incest en situaties waarbij je geen idee hebt of het een komisch of afschuwwekkend doel heeft.

Logischerwijs heeft Korine een grote affiniteit met het manifest van de Dogme 95, om zijn realistische en rauwe weergave. Zijn tweede speelfilm, Julien Donkey-Boy, werd opgenomen naar de regels van dit manifest en is daarmee de zesde Dogme. De film is ditmaal veel stijlvaster en verhalender, maar kent nog altijd dezelfde randfiguren en is minstens zo bizar.

Ik begon mij als kijker sterk af te vragen wat de gedachte achter deze films was. De verhalen over de meest vreemde personen en hun armoede zorgen voor een hoop komische en vervreemdende situaties, maar de dramatische gebeurtenissen lieten mij ook zeker niet onberoerd. En dat is denk ik het punt van Korine, een verhaal te willen vertellen over mensen die nooit in verhalen voorkomen. Dat kunnen misschien wat raar overkomende types zijn, maar wanneer die schrik overwonnen is, blijken de films zeer boeiend.

Met dat in het achterhoofd begon ik Korine’s derde en laatste film, en deze heeft de opvatting meer dan bevestigd. Korine kiest in Mister Lonely niet meer voor de Amerikaanse armoede, maar voor het slag mensen zonder een echte eigen identiteit. De film gaat over een groep imitators en het wel en wee in hun eigen commune. Michael Jackson wordt er verliefd op Marilyn Monroe, die op haar beurt een relatie heeft met Charlie Chaplin, en ga zo maar door. Deze derde film kent voor het eerst in Korine’s werk de opbouw en thema’s van een echt verhaal en is daarmee Korine’s toegankelijkste film. Zijn liefde voor experimenteel geneuzel is echter nog steeds aanwezig, door de film heen is een verhaallijn verweven uit vliegtuigen springende nonnen, die dat wonderbaarlijk genoeg keer op keer overleven.

Korine is absoluut een van de meest eigenzinnige regisseurs, van het script voor Larry Clark’s Kids tot aan zijn laatste eigen film Mister Lonely weet hij keer op keer te verbazen met zijn vervreemdende, maar toch bijzonder realistisch aandoende werk. Korine’s hersenspinsels zijn nog het best te vergelijken met Stroszek van Werner Herzog – overigens een bewonderaar van Korine en acteur in al zijn films – of Mike Leigh’s Naked, maar zonder de maatschappijkritiek en in een extremere, haast surrealistische vorm. Harmony Korine vertelt verhalen over de mensen die nooit in beeld komen, de verstekelingen in de maatschappij, zonder daarbij een standpunt in te nemen. En wanneer je qua camerawerk en muziek al net zo origineel te werk gaat, dan heb je mij als kijker gauw gewonnen.


Onderwerpen:


2 Reacties

  1. Bram Ruiter

    Je hebt me onwijs nieuwsgierig gemaakt naar de beste man zijn werk. Gelukkig staat Julien Donkey-Boy nog op mijn HD, dus daar ga ik me binnenkort eens aan wagen. Toch maak je me angstig met de vergelijking naar Stroszek, want ik heb in tijden niet zo’n saaie en lege film gezien.

  2. Kaj van Zoelen

    Huh? Stroszek saai en leeg? Daar kan ik niet bij. Kun je dat toelichten?


Reageer op dit artikel