Fenomeen Blockbuster
De geschiedenis van Gone With The Wind tot Titanic

24 augustus 2008 · · Analyse

Gone with the Wind

Je hebt mijlpalen in de geschiedenis als Gone with the Wind, The Sound of Music en Ben-Hur, die door het publiek en pers werden ervaren als events, speciale momenten die bij veel mensen het gespreksonderwerp van de dag vormden; figuurlijk de klok deden stil staan door hun culturele impact. Deze impact werden toen al gevoed door de media aandacht, die sprak van ongekend historisch spektakel of romantiek met oogverblindende technicolor, waardoor je kan concluderen dat zulke producties het al moesten hebben van grote marketingacties om hun megabudgets terug te verdienen.
Toch stonden deze films toentertijd nog niet bekend als blockbusters zoals we die nu kennen, hoewel de naam wel sinds de jaren veertig werd gebruikt om het financiële succes aan te duiden. Wanneer werd deze term dan voor het eerst echt gedefinieerd en waarom?

Het idee van een blockbuster kreeg pas zijn betekenis in juni 1975, toen een thriller van een jonge, opkomende regisseur furore maakte, weken na uitkomen veel strandgasten uit de zee hield, en een nieuw icoon van pure horror introduceerde. De witte haai Jaws van Steven Spielberg verslond de box-office door als de eerste film uit de geschiedenis over de magische grens van 100 miljoen dollar te gaan*. Een ander, belangrijker onderscheid was dat hier voor het eerst de ‘ongunstige’ zomermaanden vruchtbaar bleken te zijn voor een ware monsterhit. De eerdere grote succesfilms, zoals boven genoemd, openden vaak getrouw in de laatste twee maanden van het jaar, of door het jaargetijde van een meezing musical in de Alpen te eren; de lente van voorjaar. Overeenkomstig met dit laatste voorbeeld was Jaws in feite, door de periode waarin het verhaal zich afspeelde, een echte zomerfilm. Alleen niet de zonnige variant zonder te veel inhoud zoals men gewend was, maar één die de zomer een duistere, onheilspellende tint gaf. En deze spanning vooraf, de anticipatie van iets bijzonders tijdens het ogenschijnlijk onbewolkte bioscoopseizoen, bracht 67 miljoen Amerikanen er toe tijdens de vakantietijd de bioscoop te bezoeken, en het was Hollywood die door deze plotselinge succesformule een nieuwe impuls kreeg. ‘New Hollywood’ van de jaren zeventig kreeg hierdoor zijn tweede doorstart, die na de opkomst van een nieuwe generatie auteurfilms van paar jaar eerder (onder andere Martin Scorsese, Francis Ford Coppola, en Robert Altman), opeens weer financieel zijn slag kon gaan slaan. Spielberg bleek op langere termijn de kip met de gouden eieren, maar het was merchandise freak George Lucas die met Star Wars van mei 1977 het grootste kassucces tot dan bezorgde: de teller stopte bij een ongekend bedrag van 460 miljoen dollar.

Steven Spielberg staat ook nu nog bekend als de meester van de blockbuster – hét zomerspektakel – die in de jaren tachtig met onder andere Raider of the Lost Ark, E.T., en in de jaren negentig met Jurassic Park, vele miljoenen zou binnenhalen voor de grote studio’s.
Het zal niet verbazen dat de trend van steeds grotere box office hits zich heeft doorontwikkeld, nog breder is geworden in zijn mediaverspreiding, dat nog het best te zien wanneer we de laatste paar jaar van ons eigen decennium bekijken; deze relatief korte periode heeft een ongekend aantal blockbusters geproduceerd, waarbij niemand meer een wenkbrauw zal optrekken wanneer ze de grens van 100 miljoen dollar overschrijden. Meer dan 70% van de grootste box office hits komen inmiddels uit de jaren ’00…

En de grootste blockbuster aller tijden? Dat is nog steeds Titanic uit 1997, die wereldwijd maarliefst 1,8 miljard dollar opbracht. Toch is financieel gezien Titanic niet eens de grootste boxoffice hit geweest, als je de inflatie toepast zoals deze site heeft gedaan. Daar prijkt nog steeds Gone with the Wind bovenaan. En als je een stukje naar beneden gaat, zie je daar al The Dark Knight uit de schaduw verschijnen, met op het moment van schrijven een 35e plaats innemend. Over deze film, en de andere blockbusters van 2008 volgend week meer, waar ook wordt gekeken naar de artistieke waarde en doelstelling van blockbusters. Draait het werkelijk alleen om geld en vermaak?

*Tijdens zijn eerste bioscoopvertoning [theatrical run] in de Verenigde Staten.



Reageer op dit artikel