Fenomeen Blockbuster
Het huidige jaar en de getallen

31 augustus 2008 · · Analyse

Cloverfield

De blockbuster; dat is geen simpele doorsnee film, geen eenvoudige beeldvertelling, geen lang schrijversproces in enkelvoudige vorm met een artistieke triomf of een politiek pamflet. Nee, het is een cyborg van onze consumptiemaatschappij: half film, half product. Een belangenconflict. Een mutatie, een doorgefokt rasdier dat op commando blaft. En elk jaar lijken er meer te komen – laten we kijken naar ons jaar tot aan augustus.

Wat ik hieronder zal bespreken zijn de Amerikaanse release data, maar die verschillen op enkele uitzonderingen na nauwelijks met de Nederlandse bioscooppremières. Miljoenen zijn in dollars uitgedrukt, niet in euro’s. Vermenigvuldig de cijfers met 0.75 en je denkt in de Europese valuta. De winst die besproken wordt is wereldwijd, want we denken tegenwoordig globaal. DVD-verkoop is echter niet meegerekend, omdat dit nog niet voor elke film kan gelden die is uitgekomen. Rest de vraag: hoe vroeg zullen we beginnen?

18 januari: Cloverfield
Geheime film. Een onbekend beest vernietigd New York. Godzilla voor de youtube generatie. Spannend? Nee. Gruwelijk? (als in horror, niet als in vetcool, jullie ellendige patatgeneratie). Bijna. Origineel? Bijna.
Lees: persoonlijke mening. Goede marketing? Ja! Kostte 25 miljoen. 170 wereldwijd in het laatje.
Deze film valt meer als een sleeper hit dan als een echte blockbuster te beschouwen, want Rambo die een week later uitkwam had het dubbele budget. En toch zou ik deze vierde Stallone sequel nog minder snel een blockbuster willen noemen. Meer een bewust domme actiefilm (bijvoeglijk naamwoord afgeleid van de hoofdrolspeler) met een middelmatig budget. Want wat is 50 miljoen tegenwoordig nog?

14 januari: Jumper
Budget wordt hoger: 85 miljoen. Toch, kan het wederom geen blockbuster worden genoemd. Waarom? Te weinig sterallures. Te veel zielloze special effects. Dommer dan Stallone? Ja. Winst? 220 miljoen wereldwijd. Publiek houdt zich helaas niet van de domme en gaat er in grote getale heen. Gefeliciteerd.

Dezelfde dag van uitkomen: The Spiderwick Chronicles.
Fantasy rules the earth. Kindvriendelijk dit keer. 5 miljoen meer in het proces van maken dan Jumper. 30 miljoen dollar minder winst. Valt tegen? Dit zijn ook slechts opwarmertjes, hier kijkt niemand meer van op.

7 maart: 10,000 B.C.
De eerste officiële B-blockbuster. Het voorseizoen is ingeluid, reeds in maart (het is nog lente!). Regisseur Ronald Emmerich is een waar blockbuster auteur. Zijn artistieke visie bestaat uit een slecht verhaal, met een shitload aan special effects, en dan binnen lopen.
Duurste film tot nu toe: 105 miljoen dollar. Grootste opbrengst tot nu toe: 270 miljoen. Het ontbreekt echter aan sterrenstatus. Het is geen Independence Day.
Kan je je eigenlijk voorstellen hoeveel een miljoen waard is, uitgedrukt in menselijke termen? Geeft niet, het wordt alleen maar erger. Besef is overbodig, het is de winst die telt. Maar wat kent deze wereld nog aan intrinsieke waarde?

Bijna vergeten. Dezelfde dag kwam er ook een hele klein film uit, noem het een muisje. Een ‘schamele’ 8 miljoen dollar met de naam Paranoid Park. In Amerika een verlies gedraaid van 3.5 miljoen dollar. Een artistieke, onafhankelijke film los van grote studio’s. ‘Indie’ (independent) film noemt de volksmond zoiets tegenwoordig. Ik noem hem alleen omdat ik hem de meest indrukwekkende film van jaar durf te noemen. Kan zo iets kleins dan zo indrukwekkend zijn?

Heb jij nog oog voor detail?

14 maart: Horton Hears a Who!
Lach maar. Animaties kunnen toch geen blockbusters zijn? Nee, zo worden ze inderdaad nooit bestempeld. Gek hé? Toch wel wat, zo’n budget van 85 miljoen. Toch niet slecht, zo’n opbrengst van 295 miljoen. Families duwden hun kids de bioscoop in, of ging het andersom? In Nederland sloeg hij minder aan: te Amerikaans?

April. Een maand zonder noemenswaardige titels. Dat moet volgend jaar beter!

Maar dan…

2 mei: Iron Man
*Intro klinkt van een gelijknamig Black Sabbath riedeltje (je kent hem wel van de trailer). De eerste, echte blockbuster van het zomerseizoen. Special effects, sterrenfactor, enorme marketing, gegarandeerd spektakel, en natuurlijk grootste productiekosten: 135 miljoen dollar. Iron Man heeft het echt allemaal. Het is echter de opbrengst die een uitroepteken verdient. 570 miljoen wereldwijd! Dat is pas kassa. Comicbook verfilmingen zijn immers de soort blockbusters die onze afgelopen vijf jaar hebben getekend. 11/9 syndroom met roep voor fictieve, Amerikaanse helden; het publiek omarmt ze. Ik bedank slechts Robert Downey, Jr. Prachtacteur, de rest kon me gestolen worden.

9 mei: Speed Racer
Crashed! Mislukte blockbuster van 120 miljoen. Iron Man blijkt te machtig en komt de week na opening weer als eerste over de finishlijn en wint hierbij de eerste plek van de box-office. Met 85 miljoen omkosten, 35 miljoen verlies voor de gevallen gebroeders Wachowski.

16 mei: The Chronicles of Narnia: Prince Caspian
Weer een fantasy verfilming. Dan alleen voor iets oudere kinderen, die het liefst braaf en christelijk zijn, want dat is de achterliggende moraal van het verhaal. Gelukkig vindt je deze doelgroep al te gemakkelijk in Amerika. Wat zie je dan: grote veldslagen zonder bloed. Het goede is blond en Engels, het slechte doet zich af met donker haar en een Spaans uiterlijk. Geschiedenis blijft zwart wit: net de 16e eeuw. Alleen de Armada ontbrak.
Zijn megabudget van 200 miljoen is er zo uit met, tel erbij op, 210 miljoen winst.

22 mei: Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull
Spielberg weet hoe hij blockbusters moet maken. Dat wil zeggen: verkopen. Want onze nostalgie voor deze oude filmheld is maar liefst 780 miljoen winst waard minus de gemaakte omkosten. Een nieuw record voor het jaar. Artistiek loopt dit jaren ’50 jungle avontuur echter uit tot een grote domper. De 185 miljoen productiekosten zijn waarschijnlijk allemaal opgelost in de mallotige special effects van beroepsidioot George Lucas. Hoeveel waarde kent men nog toe aan een degelijk tot goed script? Want dit verhaal sloeg werkelijk nergens op.

Bestaan er nog blockbusters die niet gebruik van steeds grotere special-effects, maar nog van de suggestie, de creativiteit en verbeelding? Nee, onnodig veel special-effects zijn helaas een vereiste geworden, zelfs Spielberg, die met de eerste blockbuster Jaws zoveel verbeeldingskracht liet zien, lijkt gevallen.

30 mei: Sex and the City
Een blockbuster voor vrouwen. Mode verkoopt. Een dure jurk kost 60 miljoen, je draagt hem voor 395 miljoen. Dat is pas geslaagd inkopen doen. Toch geen echte blockbuster. Spektakel ontbreekt, het mannenpubliek blijft weg.

6 juni: Kung Fu Panda
Animatie. Hetzelfde verhaal als Horton, maar dan succesvoller. 130 maakt 575. In tegenstelling tot de animatiestudio Pixar, maakt Dreamworks vaker gebruik van een sterrencast. Je ziet ze niet, je hoort ze slecht even. En dat is niet bedoeld voor hoe je op een juiste manier kung fu toepast op je tegenstander. Het zegt meer over acteur Jackie Chan, die maar liefst twee zinnen mag spreken in de film. Is het alleen de naam die nog telt?

13 juni: The Happening
Een anti-blockbuster. Regisseur M. Night Shyamalan, enfant terrible van Hollywood, wil een nieuwe formule creëren, maar hij laat de critici alsmede het publiek in verwarring achter. Toch genoeg hype en vreemde verhalen die 100 miljoen winst mogen optellen bij zijn budget van 60 miljoen. Slecht blockbusters moeten immers ook gezien worden.

Een andere film die dag gaf ook de nodige vraagtekens. The Incredible hulk mist niet alleen sterallure met Edward Norton, een naam die bij het publiek inmiddels is weggezakt in het collectieve geheugen. 150 miljoen is ook te veel, 105 dollar winst daarbovenop klinkt als te weinig. Had men eigenlijk behoefte aan een nieuwe hulk na de versie van Ang Lee uit 2003? Studio’s maken graag een doorstart, zoals we ook gezien hebben bij Batman, en we ook voor de tweede keer zullen zien voor Superman. Verbrandt het oude werk als ze geen nageslacht (vervolgen) kunnen produceren. Impotentiecrisis.

27 juni: Wanted en WALL·E
Een Matrixkloon met zelfbewuste spot tegenover een zogenoemde Pixar-parel. Moeder Jolie zegt 75 miljoen, een robotje vraagt om 180 miljoen. Wie is hier de echte ster van het witte doek? Special effects worden tot hun uiterste benut. Slow-motion kogels tegenover een aarde die tot een vuilnisbelt is getransformeerd. Mindless entertainment levert 270 miljoen dollar op, maatschappijkritiek en robotromantiek 380 miljoen.

2 juli: Hancock
Een antiheld die het genre van de stripboekverfilmingen op de hak neemt, of een nieuw deel uit de Will Smith show, de best betaalde ster van Hollywood? Hij staat garant voor vermaak, humor, en als vader zijnde, iemand met een juist moraal. Helaas gingen de 150 miljoen dollar voornamelijk weer op aan een overdosis special-effects die soms kant nog wal raakte in alles vernietigende confrontaties. Het publiek betaalde er samen 570 miljoen voor neer. Hadden ze dat maar voor de volgene film gedaan.

11 juli: Hellboy II: The Golden Army
Waarlijk, de eerste blockbuster die met plezier lijkt te zijn gemaakt, waar creativiteit in te ontdekken valt. Actie en humor op gelijke voet. Niet al te gewichtig. Del Toro is een grote naam geworden na het overschatte Pan’s Labyrinth, en het budget van 85 miljoen is niet mals. Het betaalt zich echter niet uit en het publiek blijft relatief genomen weg: 110 miljoen mondiaal, 10 miljoen verlies in eigen land. Zonde.

18 juli: The Dark Knight
Grootste kassasucces van het jaar. 180 miljoen wordt 875 miljoen dollar. Ongekend. IMDB slaat op hol. De hype zal uiteindelijk weer overtrekken. Zoals bij elke film. Bekijk de eerste blogpost van onze site voor een meer uitgebreide mening.

1 Augustus: The Mummy: Tomb of the Dragon Emperor
Waar de B-blockbuster 10,000 B.C. het seizoen opende, sluit deze B-blockbuster hem af. Een lange rip-off van Indiana Jones. Toch als puur escapisme onschuldig bevonden. Dat vertaalt zich: 145 miljoen wordt 320 miljoen.

Hier stop ik, want de films hierna zeggen nog te weinig in hun getallen, sinds zij nog draaien en hun winst moeten aantonen.

Conclusie
Ten eerste: laat eens goed deze getallen tot je doordringen. Hoeveel zeggen ze ons, hoeveel beteken ze nog? Is het wel verantwoord om zoveel geld in een enkel product te steken? Wat levert het op?
Ten tweede: hoe dominant denk je dat de blockbuster inmiddels is geworden? Hoe aanwezig dit type soort cyborg zich nestelt in onze digitale communicatiewegen, onze denkpatronen, onze hersens op nul zet met slecht de één als omschakeling wanneer het product geconsumeerd is. En waar vroeger het najaar gold, daarna de zomer, lijkt nu bijna door het gehele jaar de ziektekiem gespreid. Het lijkt werkelijk of er tijdens de zomermaanden niks anders meer draait. Hoe moeilijk is het voor jou om de laatste bioscoophype te ontlopen, iets anders te kiezen? Maar waarom zal je iets anders willen kiezen, je wilt immers vermaakt worden – verstand op nul.
En onthoudt vooral: de blockbuster bestaat voor 99% uit een nationaliteit: die van Hollywood. De droomfabriek, die ideologisch vaak gekleurd is, dingen graag versimpelt om ze niet te lastig of te complex te maken voor de kijker. Nooit de kijker zal confronteren zonder ze ten eerste te vermaken. Er zijn uitzonderingen, er zijn altijd uitzonderingen, maar die bepaal jij. Het behoort aan jou om te bepalen wat een film betekent in zijn waarde, niet andersom. En dat is momenteel iets wat ontbreekt in de instelling waarmee het grote publiek naar de bioscoop toegaat.

Volgende week in de laatste deel van de reeks: wat er te verwachten valt, en hoe het anders kan.



Reageer op dit artikel