Op 30 oktober 1938 schreef Orson Welles wereldgeschiedenis met zijn hoorspel War of the Worlds. Dit hoorspel, vormgegeven als een nieuwsbulletin, werd door een grote groep mensen voor waar aangezien. Er brak zelfs massahysterie uit. CBS verdiende gratis publicatie en Orson Welles was in één klap beroemd. BBC moet goed gekeken hebben naar het voorbeeld van CBS want op 31 oktober 1992 (halloween) volgde zij in het voetspoor van CBS met de mockumentary (nepdocumentaire) Ghostwatch. Vormgegeven als een live-uitzending, maar in werkelijkheid van te voren opgenomen en geënsceneerd, schreef BBC omroepgeschiedenis. Massahysterie bleef uit, maar Ghostwatch was een baanbrekend spel met fictie en realiteit.

Ghostwatch was een onderdeel van de BBC tv-film reeks Screen One, maar ondanks dat de film in deze reeks gepresenteerd werd geloofde veel mensen dat het echt was. Ghostwatch is namelijk een voorloper van films als The Blair Witch Project waarbij horror in documentairevorm gegoten word. Nu was Ghostwatch zeker niet de eerste horrormockumentary; onder andere Cannibal Holocaust, Häxan en de beruchte Guineau Pig en Faces of Death-series gingen Ghostwatch voor. Maar waar de voorgangers zich vooral te buiten gingen aan realistische gore en smerigheden moet Ghostwatch het hebben van de uitstekende spanningsopbouw. Door gebruik te maken van een livestudio en zogenaamd locatiefilmen, door gebruik te maken van echte tv-presentatoren, door de film handheld te schieten, en door telefoonnummers in beeld te brengen onstaat het idee van een live-uitzending.

In werkelijkheid is Ghostwatch een nogal debiel verhaal over een geest die een gezin terroriseert, met alle benodigde clichès uit zowat elke bovennatuurlijke horrorfilm denkbaar. Zelfs het aloude schrikeffect met de kat komt langs, evenals rondvliegende borden, kinderen met onverklaarbare wonden en geesten in weerspiegeling. De kracht van Ghostwatch ligt dan ook echt in het mockumentary-format. De opbouw is zorgvuldig, en de uitgekiende schrikeffecten overtuigen, zeker door het afwezig blijven van muziek. Regelmatig duikt de geest, Mister Pipes (verassend lollige naam) op in de achtergrond. Door het ontbreken van muziek worden dit echter niet in-your-face-schrikeffecten, maar momenten die bijdragen aan de sfeer. Door terloops de geest maar te laten zien vraagt de kijker zich af of hij dit werkelijk gezien heeft. De kracht ligt in de suggestie, zeker omdat nergens duidelijk word hoe “de entiteit” er werkelijk uit ziet. Het enige wat je ziet zijn vage schimmen (zie afbeelding).

Naarmate de uitzending vordert slaat de film echter door in uitleggerigheid. Voor de nietsvermoedende kijker zal dan langzamerhand al duidelijk moeten zijn dat de uitzending geënsceneerd is. De laatste tien minuten zijn belachelijk, maar erg vermakelijk, aangezien de makers zichzelf onderuitschoppen. Elke effectieve opbouw word overhoop gegooid in een warrig gefilmd slotstuk met té bizarre wendingen. Ghostwatch is een moedige poging horror op een originele manier naar tv te brengen en dat is te loven. Op tv werkt het mockumentary-effect zelfs beter dan ooit in een bioscoop mogelijk is. Tv is namelijk het medium met nieuwsuitzendingen en realityprogramma’s.

Na afloop van de uitzending kreeg de BBC veel klachten. Al had de rel nergens de omvang van het War of the Worlds-drama uit Amerika, er waren toch zeker een aantal dingen die niet in goede aarde vielen. De hoofdpresentatrice was namelijk vooral bekend van kinderprogramma’s waardoor veel nietsvermoedende koters inschakelden en het trauma van hun leven opliepen. De BBC had het programma opgezet als live-uitzending, en ondanks de credits voor en na het programma was Ghostwatch kennelijk traumatischer dan de gemiddelde horrorfilm. Niet voor niks krijgt de film nog steeds brede aandacht op het wereldwijde web. Ondanks dat het vergeleken met de gemiddelde horrorfilm een uiterst mild programma is weegt het realiteitsgehalte wel degelijk mee. Nu ben ik, als uiterst sceptisch figuur wanneer het over bovennatuurlijke verschijnselen gaat, niet snel onder de indruk, maar Ghostwatch is inderdaad erg effectief. Van fictiefilms over geesten kan ik werkelijk schrikken, en als men Ghostwatch bekijkt als een speelfilm, dus buiten de verpakking om, dan is het ook geen onaardige film. Maar net als the Blair Witch Project (overigens duidelijk geïnspireerd door deze uitzending) schuilt de kracht van de film in het originele format. The Blair Witch Project en Ghostwatch, evenals hun recentere navolgers, mixen allen op een effectieve wijze fictie met een non-fictievorm en blijven daardoor bij. Als horrorfilms zijn ze uiteindelijk wat gewoontjes.