Het meisje met de bom
The Untouchables’ openingsscène in perspectief.

19 november 2008 · · Column

Het terugzien van oude jeugdliefdes (films that is…) levert zelden een herhaling van de zelfde (dierbare) beleving op, maar kan daardoor wel iets zeggen over de manier waarop je films beleeft. Beter gezegd: hoe dat door de jaren heen verandert. Zoveel werd me duidelijk toen ik van de week Brian De Palma’s gangsterepos The Untouchables voor het eerst in jaren weer zag.

In de openingsscène zien we een barman converseren met een klein meisje. Ook zien we een man aan een tafeltje zitten met opzichtig binnen handbereik zijn koffertje. Als de man het café verlaat weet de kijker genoeg: hij is zijn koffer vergeten, en niet per ongeluk, want er zit vast een bom in. Voordat het pand enkele tellen later inderdaad de lucht in vliegt zijn er enkele opties: a) niemand merkt de koffer op , b) de barman, of een van de bezoekers probeert de koffer tevergeefs na te brengen, of c) het schattige kleine meisje doet, met de koffer onder de arm, een poging de gevluchte eigenaar te attenderen op zijn vergeten bezit. Drie keer raden waar De Palma voor kiest…

Toen ik de film als klein jongetje zag vond ik het maar een schokkende vertoning dat zomaar onschuldige kinderen (de titel geeft al weg dat De Palma optie “c” koos) opgeblazen werden. Had ik de film enkele jaren geleden gezien dan had ik ongetwijfeld De Palma beschuldigd van onkunde door zo onsubtiel in te willen spelen op ons rechtvaardigheidsgevoel. En nu ik deze scène enkele dagen geleden terugzag kon ik een glimlach moeilijk onderdrukken: de wetten van de goede smaak, of de zogenaamd artistiek geslaagde film, schrijven voor dat dit soort effectbejag achterwege blijft, maar De Palma overtreedt ze niet alleen schaamteloos, het heeft er alle schijn van dat hij dat opzettelijk doet. Daardoor kon ik wel weer waardering opbrengen voor deze scène.

De interpretatie van de kijker is niet a

buy cialis without prescription

lleen persoonsgebonden en kan zoals aangegeven wijzigen, maar is bijvoorbeeld ook sterk afhankelijk van de tijdsgeest. In de film Sabotage, van De Palma’s grote voorbeeld Alfred Hitchcock, zit een scène die sterk lijkt op de openingsscène van The Untouchables. Ook hier wordt een onschuldig jongetje opgeblazen omdat hij nietsvermoedend een bom in een pakketje onder zijn arm draagt. Dit werd door het publiek destijds niet gepikt, terwijl het uiterst onwaarschijnlijk is dat de moderne kijker er in dramatisch opzicht nog door geraakt wordt. Ook de aangehaalde scène in The Untouchables zal vermoedelijk weinig volwassen kijkers weten te beroeren (wat het des te opmerkelijker maakt dat De Palma de scène zo opgebouwd heeft).

Wat zo wel duidelijk wordt is dat er op verschillende manieren gereageerd kan worden op film(scènes) en dat het allemaal even legitiem is. Daarom is het veelvuldig verfoeide adagium “over smaak valt niet te twisten”, onlangs nog bekritiseerd door Christiaan, toch niet helemaal de dooddoener die het op het eerste gezicht inderdaad lijkt. Een constructieve discussie wordt moeilijk als het aankomt op de subjectieve interpretatie van momenten zoals het genoemde voorbeeld. Wie The Untouchables wil diskwalificeren als een op emotioneel vlak manipulatieve film kan de openingsscène aanhalen, maar wie The Untouchables wil roemen voor de provocatieve manier waarop De Palma opzettelijk de regels van de goede smaak overschrijdt kan met net zulk goed recht op die scène wijzen. En ook de kijker die onverhoeds toch gegrepen wordt door de dramatiek van de situatie kan bezwaarlijk een denkfout verweten worden. Film zit vol met dergelijke momenten, en hoewel over veel zaken best te discussiëren valt, geeft dit wel aan dat er evengoed een breed terrein is waar weliswaar over van gedachten gewisseld kan worden, maar waar het zinloos is te zoeken naar absolute waarheden.

zp8497586rq

Onderwerpen:


6 Reacties

  1. Kaj van Zoelen

    Cynisch.

  2. Rik Niks

    ?!

  3. Kaj van Zoelen

    De veronderstelling dat de dood van een onschuldig klein meisje door een bom weinig volwassenen zal beroeren.

  4. Rik Niks

    In deze context? Anders is het als het gaat om pak ‘m beet een oorlogs- of dramafilm icm een zorgvuldig opgebouwde identificatie van de kijker met het personage, maar als de Palma out of the blue een kind op laat blazen in een film uit een genre waarbij geweld per definitie anders (milder) beleefd wordt dan in films die minder entertainmentgericht zijn, dan denk ik dat dat in dramatisch opzicht voor de meeste kijkers niet zo heel veel zal betekenen.

  5. Thierry Verhoeven

    Is het opblazen van dat meisje dan echt zo’n onnodige provocatief stukje effectbejag? Ik zou het eerder interpreteren als een metafoor die duidelijk maakt dat misdaadbestrijding en de daarbijhorende vergelding niet het speelterrein is van “cops & robbers” maar dat het een complete stad treft. Ook de meest onschuldigen. Niemand is “untouchable”. Een heel aardig statement om een film mee te openen.

  6. Rik Niks

    Ik beschouwde de scène vooral uit dramatisch oogpunt; je hebt gelijk dat er ook een symbolische kant aan de zaak zit. Vanuit dat perspectief bezien hoeft de scène dus ook niet opgevat te worden als provocatief.