De titel, de opmerking van vorige week, ze hebben voor de American Graffiti waarderende mensen volgens mij redelijk wat spanning opgeleverd. Waarom zou deze schrijver op dit weblog nu zo’n hekel hebben aan dat prachtige brok sentiment. Nou, dat heb ik eigenlijk niet. Eigenlijk vond ik het een prima filmpje waarmee ik me een willekeurige zondagmiddag mee heb vermaakt. Toch kon ik een bepaald gevoel niet blijven onderdrukken. Totale onbegrip overmeesterde mijn plezier in het kijken en ik kon niets anders doen dan puzzelen, raakvlakken vinden, zodat deze Grease Extreme in het midden van Lucas’ hoogtijdagen zou passen.

Eigenlijk was het maken van een nietszeggende film binnen zijn oeuvre de juiste stap voor George Lucas. Hij schreef een script voor een film die de wereld op zijn kop zou zetten, maar het project was zo ambitieus dat geen studio het aandurfde. Lucas had hiervoor immers alleen nog maar THX 1138 gemaakt en die behoorde niet tot de grote kaskrakers waar de studio’s prat op zouden gaan. Ze hadden iets nodig waarbij ze konden zien dat Lucas meer kon dan gelaagde science-fiction films maken, waarin raar ingekaderde cinematografie een lust voor het oog creëerde. Lucas boodt daaropvolgend aan om American Graffiti in elkaar te zetten, een film over Amerika rond de overgang in de jaren ’60, en kreeg uiteindelijk onderdak bij Universal Pictures. Hij zou een box office hit afleveren, een conventioneel stukje cinema met een boodschap. Een, zoals eerder genoemd, Grease Extreme, waarin de personages constant vloeken, schelden en op niets meer dan seks belust zijn. De eerste cut van 201 minuten werd op verzoek van Universal gereduceerd naar 112 minuten en bij uitkomst kreeg de film 92 keer zijn budget terug. Lucas kreeg groen licht voor zijn Untitled Space Opera.

In zoverre klinkt het als een quick buck om zijn magnum opus geloofwaardig naar voren te brengen, maar mij bekroop bij het kijken van de film en het lezen van de feiten een akelig gevoel. Zoals ik in mijn vorige stuk beschreef is hij een man wiens creatieve zelf een makkelijk aantastbaar punt is. Hij houdt zich zoveel mogelijk buiten zijn eigen angsten voor de interactie met de mens, door zich te focussen op levenloze objecten en de gefabriceerde achtergrondinformatie van zijn personages. Ik geloof dat tijdens het maken van American Graffiti een deel van hem is gestorven doordat hij ongelofelijk veel moest werken met hetgeen waar hij eerst weinig mee te doen had. Plots stond hij daar, te midden van een veelkoppige cast die hij moest leiden door emotionele bergen en dalen, zonder dat hij daar zelf verstand van had. Het gedeelte dat hij voor eeuwig kwijtraakte kwam vermoedelijk voort uit de vele kracht en energie die hij moest inzetten om de productie op fatsoenlijke voeten te zetten. Als een auto gewend is kleine afstanden te rijden en dan plots een hele tank er doorheen jaagt omdat de bestuurder een roadtrip wil maken, zal de auto het daarna snel begeven. Op die manier verloor Lucas dat jaar alles wat hij daarvoor had opgebouwt, wat verklaard waarom Star Wars‘ dialogen eruit zien als een gemiddelde televisie soap.

Doordat ik deze theorie vormde gedurende de bijna twee uur dat American Graffiti duurt kon ik weinig plezier ervaren in het kijken van de uiteindelijk best vermakelijke film die het scheen te zijn. In mijn hoofd zag ik alleen maar beelden waarin de arme Lucas zijn plezier en wilskracht begon te verliezen in het maken van films. In een rap tempo volgde de productie van Star Wars, waarna de Lucas in een diepe oververmoeide depressie zakte en daar 20 jaar later pas weer uit kwam.
In dit licht vond ik het kijken naar zijn creatieve ondergang een naar schouwspel, iets waarmee ik niet goed mee uit de voeten kwam. De acteurs speelden sterker dan ik had verwacht, maar toch vloog het mozaiek gestructureerde verhaaltje van cliche naar sentiment en weer terug. Alles duurde me te lang, elke scene vertelde me niets meer dan ik al wist en zodoende sleepte het geheel zich een beetje voort op de verplichte speelduur. Saai is een woord dat meteen omhoog springt als ik de film met een woord moest bekritiseren. Aan de andere kant was het dan ook weer geen verschrikking en voelde ik wel mee met enkele momenten, waarin een van de personages radiogoeroe The Wolfman ontmoet zonder dat hij dat zelf weet. Mijn kritiek op het sentiment is dan ook niet helemaal eerlijk, want de film bouwt hierop, put zelfs zijn kracht hieruit, maar toch mocht het wel een beetje minder.

Mijn onbegrip is nu wel iets gedempt. Eigenlijk is American Graffiti stiekem ook een science-fiction film, waarin jongeren in hun futuristische bolides door neon-verlichte ruimtes vliegen. Dat is dan ook meteen het enige raakvlak waarmee ik vrede kon krijgen, niettemin blijft geheel een grijs gat. Een onscherp grijs gat in het oeuvre van een briljante man waarin we zien hoe een regisseur sterft in het midden van al dat veeleisende Hollywood werk. Ik denk dat Lucas een gelukkiger man was gebleven als hij samen had gewerkt met Hal Hartley, vrienden was geworden met Stan Brakhage en ooit eens een gesprek had mogen hebben met Jean-Luc Godard. Maar dat zijn slechts wazige assumpties waar niemand echt iets aan heeft. Het grijze gat bestaat, de val heeft plaatsgevonden en tegenwoordig lachen we met plezier om die rare, rijke Hollywood kneuzen die niet meer lijken te begrijpen waar ze mee bezig zijn. Tragisch.