Hetero’s uit de kast
Is camp gay?

19 oktober 2008 · · Column

Looking for Langston

Vraag: welk effect zie je bij musicals, opvallend kleurgebruik, homoseksuele subteksten, penissen in beeld, of gewoon openlijke uiting van homoseksuele gevoelens?
Antwoord: dat hetero mannen er ongemakkelijk van worden.

Vraag: waarom worden hetero mannen hier ongemakkelijk van?
Antwoord: het vormt een confrontatie tot hun heteroseksuele geaardheid, confronteert ze met ‘de andere kant’, dwingt ze beelden op een andere manier te lezen dan ze gewend zijn, die de (mannelijke) zekerheid wegneemt en vervangt door (vrouwelijk) onzekerheid. Kortom: angst door negatie. Kan jij blij worden van musicals, genieten van technicolor, de schoonheid vinden in een fallussymbool, zonder daarbij je ongemakkelijk te voelen in je heteroseksualiteit? Deze korte bespiegeling is daarom speciaal voor de musical hatende hetero man geschreven, want weet je wat het is met goede cinema: beelden kunnen confronterend werken.

Het draait hier niet om directe gay cinema, maar over hoe de heteroseksuele aard de lezing van het beeld kan beïnvloeden. Dit verbod op ‘het andere’ is een onbewust proces dat zich via sociale normen kan zijn gevormd, alsmede door eigen mannelijke onzekerheden. Hoe zal er tegen je aan gekeken worden wanneer je als hetero man toegeeft waardering te halen uit de sensuele beelden van een film als Pink Narcissus (waarin met een reeks fallussymbolen, opgewonden mannelijke geslachtsorganen, en de seksuele spanning tussen een groep mannen het libido wordt verbeeld) zonder daarbij ‘verdacht’ te worden als ‘anders’ denkend.. of nog nog erger, voelend?

Musicals zijn bijvoorbeeld een bekend fenomeen waar hetero mannen vaak over vallen. De ‘gayness’ (dat dubbel staat voor een vrolijkheid en frivoliteit) die Gene Kelly uitstraalt in een kleurrijke technicolor musical als Singin’ in the Rain, is iets waar hetero mannen moeite mee kunnen hebben. Waarom? Omdat dit een man is die danst en zingt voor zijn plezier, nergens een vorm van macho gedrag vertoont tot vrouwelijke personages, maar juist teder en gevoelig is. Juist, de vrouwelijke kant. Felle kleuren zijn een ander hekel punt dat indruist tot de hetero lezing. De mierzoete kleurencomposities zijn vaak te hevig voor het hetero-oog. Hetzelfde geldt voor vrouwelijke onzekerheid. Er ontbreekt hierbij een soort van empathie bij hetero’s, die homoseksuele mannen makkelijker kunnen opbrengen. Is dit een gebrek aan inlevingsvermogen, een kwestie van seksuele vooroordelen of een niet functionerend identificatieproces? Laat mij als eerste de bekentenis afleggen: alle punten die ik net opnoemde beschrijft precies waarom ik bijvoorbeeld de musical Meet Me in St. Louis zo mooi vond om naar te kijken. Maakt me dat nu ‘gay’?

Een ander hekel punt zijn subteksten (een ‘tweede’ lezing van het beeld of dialoog), die we zien in films van regisseurs als Douglas Sirk, Ernst Lubitsch, en zelfs de mannelijke macho cinema van Howard Hawks. Subteksten hoeven echter niet direct homoseksueel van aard te zijn, het kan even gemakkelijk heteroseksueel van aard zijn. Zo moest ik onlangs nog hard lachen om een dialoog van Lubitsch’ film Cluny Brown (1947) waarin actrice Jennifer Jones haar voorliefde voor loodgieten op een heerlijke manier ambigue verwoordde omdat de context dat het om loodgieten ging ontbrak. De lezing was voor haar personage onschuldig, maar regisseur Lubitsch wist wel beter, evenals de oplettende kijker. En Howard Hawks dan, die bekend is van ruige westerns, hard-boiled film noirs, en snedige screwball komedies? Bekijk nu eens deze beroemde scène uit de western Red River via youtube (1948). De tekst is heteroseksueel, maar welke lezing geeft de subtekst? Deze ‘gun’ metafoor als fallussymbool is daartegenover weer op een heteroseksuele manier gebruikt in een scène van Samuel Fullers’ Forty Guns, waarin actrice Barbara Stanwyckhet beroemde ‘pistool’ van acteur Barry Sullivan inspecteert:

Jessica Drummond: I’m not interested in *you*, Mr. Bonnell. It’s your trademark.
[gestures at his gun, purring]
Jessica Drummond: May I feel it?
Griff Bonnell: Uh-uh.
Jessica Drummond: Just curious.
Griff Bonnell: It might go off in your face.
Jessica Drummond: I’ll take a chance.

Wat is nu uiteindelijk de ‘homoseksuele lezing’ van het beeld? Cliché gedefinieerd luidt die zo: een grotere nadruk op artificialiteit (letterlijk in sets, figuurlijk in verstoorde sociale en seksuele normen), vertroebelde personages die zich non-conformistisch opstellen, het lezen van subteksten, en oog hebben voor uitvergrote emoties. Je kan de ‘homoseksuele lezing’ echter op elke film toepassen, zolang het voor jou als kijker werkt. Een voorbeeld: veel mensen zagen de film Paranoid Park van Gus van Sant als een verhaal over een onzekere puber (Alex) met een onbedoelde moord op zijn geweten. Ik zag echter een metafoor (subtekst) in de film over Alex’s moeite met expressie van zijn gevoelens, ongemakkelijkheid bij meisjes (in relaties), hang naar mannelijke voorbeelden en vriendschappen, als een voorbeeld dat hij waarschijnlijk homoseksueel was, en de film deels een zoektocht is naar zijn geaardheid. Dit wordt nergens letterlijk vertelt in de film via dialoog, maar een shot van Alex die in een extra lange blik naar zijn goede vriend kijkt, geeft voor mij heet beeld een dubbele laag. Het hoeft dus niet zo te zijn, maar je kunt het erin lezen. Zegt dit iets over mijn geaardheid? Nee, meer over de ambiguïteit van beelden (en dialogen) in films, zoals (onderdrukte) homoseksuele ondertonen. Dit kan onuitgesproken zijn (zoals in Paranoid Park) of duidelijke uitgesproken zoals in Pink Narcissus.

Ik pleit er dus ervoor dat hetero mannen beelden meer op een andere (homoseksuele) manier durven te lezen. En eigenlijk is dit zelfs al een generalisering van hoe er verschillende lezingen moeten bestaan, want zijn emoties niet universeel, of ze nu homoseksueel of heteroseksueel van aard zijn? Ofwel: zijn subteksten niet vaak beide kanten op te lezen, zijn kleuren niet meer dan een expressievorm zoals elk ander vorm van expressie? Inderdaad, waarom doen we steeds zo moeilijk; hetero’s, kom eens uit de kast!



2 Reacties

  1. Bram Ruiter

    Hulde voor je stuk! Overigens is het wel logisch dat je Paranoid Park op deze manier leest, Van Sant is zelf immers een heel uitgesproken homo en zijn oeuvre is doordrenkt met dit soort dubbele lagen. En als heterosexuele jongeman kan ik zeggen dat ik heb genoten van de seksscènes tussen mannen in Last Days, Mala Noche en de ongelovelijke homosexualiteit van My Own Private Idaho. Die eerstgenoemde kun je denk ik een beetje plaatsen als mijn eerste beeldende-homo-erotiek ervaring. Ik weet nog dat ik me heel raar voelde, maar toch was het de perfecte scène op dat moment, dus nam ik het niet kwalijk. De heterosexualiteit kwam uit alle macht naar voren om mij te vertellen dat het verkeerd was, maar ik vroeg me meteen af waarom, waarop ik verder ben gaan kijken en een voorliefde ben gaan creëeren voor sexualiteit in films.

  2. Kaj van Zoelen

    “Wat is nu de ‘homoseksuele lezing’ van het beeld?”


Reageer op dit artikel