Elke filmliefhebber heeft zo wel zijn vreemde voorkeuren en laat ik bekennen dat ik een zwak heb voor films waarin een klein aantal personages zich volledig onttrekken van het dagelijkse leven, van de maatschappij. Zowel in letterlijke als figuurlijke zin. Natuurlijk is een klassiek motief van de horrorfilm dat een groepje mensen angstige tijden doorstaat als ze, met het gevaar op de loer, afgesloten zijn van de buitenwereld, maar dergelijke onvrijwillige afsluiting is niet waar ik op doel. Het gaat me om de veelal vrijwillig gekozen isolatie, personen die hun eigen wereld met hun eigen logica creëren, geen enkele interesse hebben in de maalstroom van de op volle toeren draaiende maatschappij. Een onverschilligheid die in zekere zin te bewonderen valt, maar, zoals ook zal blijken uit enkele van onderstaande films, niet altijd even positief uitvalt.

5. Céline Et Julie Vont En Bateau (Jacques Rivette – 1974)
Naast de horrorfilm is er nog een genre waarin isolatie een veelvoorkomend motief is: de fantasyfilm. Escapisme van de boze buitenwereld; er hangt vaak iets naïefs rond dergelijke films, die dan ook veelal bedoeld zijn voor kinderen. Deze complexe film is zeker niet voor kinderen bedoeld, al zijn de twee titelpersonages zonder meer te karakteriseren als uit de kluiten gewassen kinderen. Ze beleven een mal avontuur rond een magisch huis dat ze in de gelegenheid stelt geheimzinnige verwikkelingen in een andere realiteit te volgen. Ondertussen spelen ze spelletjes met het verwisselen van elkaars identiteit: oog voor iets anders dan elkaar en hun mystieke avontuur hebben ze niet. Ondanks dat dit alles zich afspeelt in hartje Parijs staat het dagelijkse leven ver van hen, wat de isolatie vooral figuurlijk maakt.

4. Les Enfants Terrible (Jean-Pierre Melville – 1950)
Broer en zus maken elkaar het leven zuur, eerst in hun armoedige appartement, later in een landhuis dat zo groot is dat ze er bijna in verzuipen. Contact met de buitenwereld is niet geheel afwezig (zo beleeft de zus een kortstondig huwelijk waardoor ze in het bezit van het landhuis komt), maar alles draait toch steeds weer uit op de obsessie die beiden voor elkaar hebben: ze kunnen niet met elkaar, maar ook niet zonder elkaar. Wat dat betreft lijkt deze film op Who’s Afraid Of Virginia Woolf, ook zo’n film waarin twee mensen zo opgaan in hun onderlinge vete dat buitenstaanders volledig genegeerd worden of tot wapens in de strijd verworden. Les Enfants Terrible bevat echter een licht feeërieke sfeer die de zelfverkozen isolatie extra accentueert.

3. Persona (Ingmar Bergman – 1966)
Personages in films van Bergman zonderen zich dikwijls af om zich over te geven aan introspectieve beslommeringen: bijvoorbeeld in hotelkamers (De Grote Stilte), maar vaak op een eilandje (Het Uur Van De Wolf, Als In Een Duistere Spiegel). Dit geldt ook voor Persona, waar een patiënte zich met een verzorgster terugtrekt op een klein eiland. Terwijl deze afzondering al afstand schept van de maatschappij en het leven op zich, doet de patiënte gespeeld door Liv Ullmann er nog een schepje bovenop door een voortdurend zwijgend. Haar manier om weerstand te bieden tegen het leven en alle ellende die het biedt, terwijl haar verzorgster juist probeert die barrière te doorbreken. Een mooie film over de (on)mogelijkheid isolatie te zoeken van het leven met al haar ingewikkelde vraagstukken.

2. Sunset Blvd. (Billy Wilder – 1950)
Het leven in afzondering dat voormalig filmster Norma Desmond (Gloria Swanson) in haar vervallen villa leidt lijkt vooral een vanuit narcistische overwegingen opgetrokken façade. Ze houdt voor zichzelf de mythe in stand dat ze er toe doet, terwijl de buitenwereld beter weet. Haar eerste stapjes in die buitenwereld doet ze dan ook vanuit een totaal verwrongen beeld dat ze daarvan heeft: niemand zit meer op haar te wachten. Desmond zou kunnen staan voor al die omhooggevallen sterren die elke greep op de realiteit verloren hebben; Sunset Blvd. toont elegant de harde val die, in welke vorm ook, onvermijdelijk volgt. Dit vooral psychologische probleem krijgt door Wilder een zeer plastische invulling: hij laat Desmond letterlijk geïsoleerd van die wereld leven, in een bevreemdende omgeving waarin chimpansees begraven worden en een butler stemmige orgelmuziek speelt. Even zo boeiend is hoe scriptschrijver Joe Gillis (William Holden) pendelt tussen deze schijnwereld en de schijnwereld van Hollywood.

1. L’Année Dernière À Marienbad (Alain Resnais – 1961)
The Shining is een van de mooiste voorbeelden van het type horrorfilm dat ik in de inleiding noemde. Met wat fantasie zou je deze film het horrorbroertje van L’Année Dernière À Marienbad kunnen noemen. In beide films dwalen slechts enkele personen in een immens hotel rond; eindeloze lege gangen en een hotelbar die wellicht alleen met fantasie gevuld met mensen lijkt, maar ook wordt in beide films de suggestie opgeworpen dat de personages niet alleen in plaats maar ook in tijd vast lijken te zitten, ver weg van het gewone leven. Door het abstracte karakter van Marienbad wordt nooit duidelijk in hoeverre de herhaling van steeds weer dezelfde ontmoetingen tussen dezelfde man en vrouw realiteit is of enkel een maalstroom van gedachten die weergegeven wordt. De isolatie lijkt daardoor vooral psychologisch, maar het is vreselijk moeilijk A, X en M (zoals de personages blijkens de castlijst heten) ergens anders voor te stellen dan in dit labyrintische oord, zich bekommerend om huis-tuin-en-keuken-zaken die de doorsnee burger bezig houdt. De enige hint dat er iets bestaat buiten die vacuüm van tijd en plaats is een bordkartonnen Hitchcock die het alles stiekem gadeslaat.