Eigenlijk zit ik al weken te klooien met deze recensie. Ik vind het verdomde moeilijk iets over een film te schrijven die, hoe meer ik erover nadenk, heel dicht aan mijn hart ligt. Naar mate ik verder verwijderd raakte van de kijkbeurt zag ik hoe de film in mijn hoofd bleef, evenals de drang om hierover te schrijven. De drang om deze film aan de man te brengen, zoals een vriend van het forum dat ook deed en hem gewillig rondstuurde naar de geïnteresseerden. Maar welke woorden omvatten het gevoel dat alleen ik op dat moment heb ervaren?

Aleksandr Sokurov is überhaupt een moeilijk te omvatten regisseur. Geboren in 1951 en zijn leven geweid aan het maken van beeldende kunst (als het zijn fictiefilms betreft) noemt men hem de opvolger van Andrei Tarkovsky, ook al zo’n visuele poëet. Zijn publiek bestaat dus eigenlijk alleen uit cineasten als hemzelf en een handjevol criticus en filmliefhebbers, waardoor zijn werk ook nog eens onwijs moeilijk te vinden is. Gelukkig heeft DVD label Artificial Eye geen interesse in wat de massa wil zien en bracht een jaar of wat geleden dit bijzondere stukje cinema op schijf uit.

Inhoudelijk is Mat i Syn (vertaald: Moeder en Zoon) eigenlijk niet meer dan zijn titel. We volgen gedurende zeventig minuten een zoon die zijn stervende moeder verzorgd en door de laatste uren van haar leven helpt. Zoals we gewend zijn van Russische filmmakers duren de films veel langer dan de speelduur ons verteld en zo ook in Sokurov’s meesterwerk. De trage vertelstijl is echter wel een vereiste, het brengt de menselijkheid van de situatie beter tot de kijkers, want zo’n natuurlijke dood doormiddel van een ziekte is in werkelijkheid ook een traag proces. Op die manier drong dat slopende en emotionele gevoel dat de zoon ervaart langzaam tot me door. De film liet me gebroken achter, of ik heb gehuild weet ik niet meer, maar ik was helemaal kapot.

Toch is het mooi hoe Mat i Syn zijn focus niet legt op de dood, maar eerder op de liefde tussen moeder en zoon. Sokurov heeft dankzij een bepaalde techniek de beelden laten vervormen (als in uitrekken en indrukken) waardoor het de liefde een soort utopisch droombeeld krijgt. De toewijding van de zoon krijgt op die manier nog meer kracht. Helemaal gezien de regisseur het verhaal heeft laten afspelen in een afgelegen gedeelte van onze aarde. De thuishaven is een oud huis van steen met een dak van stro en als de moeder behoefte heeft om te wandelen draagt de zoon haar over nabijgelegen landweggetjes. Niet alleen versterkt dit isolement nog eens de al verzwaarde emotie, het levert ook haast schilderachtige beelden op die nog lang op het netvlies gebrand zullen staan.

De film is als zo’n foto, waarop je veel interpretaties kan los gaan, maar die de kracht van de foto compleet wegneemt. Naar mijn mening is dit geen film om eeuwen over door te lopen discussiëren. Sokurov verteld een verhaal over een zoon die zorgt voor zijn stervende moeder en meer is het niet. De bovengenoemde factoren maken dit verhaal tot een bijzonder ingetogen portret, waarbij ik keer op keer genoot van alle visuele pracht. Makkelijk is het echter niet. Sokurov is zoals gezegd een ontoegankelijke cineast die vies lijkt te zijn van al die Hollywood conventies. De beste man heeft een verhaal en verteld dat op de manier zoals hij dat in zijn hoofd heeft. In dit geval leverde dat voor mij één van de mooiste momenten uit de filmgeschiedenis op.

Regisseur Aleksandr Sokurov
Cast Aleksei Ananishnov en Gudrun Geyer.
Speelduur 71 min. | Jaar 1997