Nosferatu: Phantom Der Nacht (1979)

13 december 2008 · · Kritiek

Horrorfilms heb je in verschillende soorten en maten. Je hebt horrorfilms met bloedfonteinen, horrorfilms met bovennatuurlijke elementen, je hebt ze met humor en drama. Je hebt ze met zombies, seriemoordenaars, gemuteerde dieren, weerwolven en je hebt de altijd klassieke vampier. Vooral in dit subgenre van de horrorfilm zijn veel verschillende wegen ingeslagen. Vrijwel al deze verfilmingen voeren terug op elementen uit de roman Dracula, van Bram Stoker. De eerste verfilming van deze roman was Nosferatu, Eine Symphonie des Grauens. Deze verfilming door F.W Murnau was een duistere film die vooral draaide om sfeer, en die prachtig gebruikt maakte van schaduwen. Deze film werd opgevolgd door vele films waarin vampiers opdoken, in ontzettend veel verschillende genre-uitingen. Kung-fu vampieren, vampierenkomedie en bloedbaden. Toen de sfeerzetting in de horrorfilm op de achtergrond verdween ten faveure van andere genre-uitingen durfde Werner Herzog het aan om weer terug te grijpen naar de basis. Nosferatu: Phantom der Nacht is een van Herzog’s weinige horrorfilms, maar een waar meesterwerk.

Werner Herzog staat bekend om zijn lang aangehouden shots en zijn trage opbouw. In sommige films werkt dat soms tegen hem (ik blijf moeite hebben met Stroszek ), maar in andere films zorgt dit voor een welhaast meditatieve sfeer (Aguirre, Der Zorn Gottes , om er maar één te noemen). Zijn stijl past perfect bij Nosferatu. De film ademt een sfeer van rot en verval, en de trage, meditatieve toonzetting versterk de duistere sfeer van het boek en de eerste verfilming daarvan. Maar vanwege het tijdperk waarin deze verfilming gemaakt werd kan Herzog net iets meer laten zien. Niet dat hij dat heel erg doet, de horrormomenten schuilen hier vooral in de enorm nare sfeer, in plaats van bloed of ingewanden. Wel zijn er enkele momenten seksueler van aard, zeker naarmate het einde vordert. Deze momenten zijn echter spaarzaam, want Nosferatu, Phantom Der Nacht is verassend mild, zeker gezien de trend om te shockeren in de horrorfilm van de jaren 70.

Nosferuta, Phantom Der Nacht moet het dan ook niet hebben van spanning. De film is nergens eng, en zeker het veeleisende publiek van tegenwoordig zal niet onder de bank kruipen. De kracht van Phantom Der Nacht schuilt in de sfeer van dood en verderf. Vele scènes zijn onvergetelijk vanwege de duisternis die ze oproepen. Ze appelleren aan de angst voor het occultisme, aan het bovennatuurlijke. Zeker tegenwoordig, waarin de bladen weer volgepend zijn met spiritueel geneuzel en er weer geloof lijkt te zijn in hogere machten moet dit toch wel aanslaan. Voor de mensen die hier niet in geloven heerst de dood in deze film. Horror, in welk subgenre ook, is hier altijd op terug te voeren. Angst voor dood en pijn zijn inherent aan het genre horror. De draculamythe is in dat opzicht niet geheel uniek. Hier is het echter niet de angst voor de dood, maar de angst voor het eeuwig leven, en de ontmenselijking die daarin gekoppeld zit (vampirisme) die voor de spanning zorgt.

Deze angst voor het onmenselijke uit zich in het slot van Dracula. Jawel, Dracula, geen Orlok (of Nosferatu). Herzog heeft besloten de naam weer terug te koppelen naar de originele roman, iets wat niet mogelijk was bij de verfilming van het origineel (wegens rechtenkwesties). Het slot van Dracula is een plaats waarin leven niet lijkt te bestaan. De enige menselijke aanwezigheid is een jongen met een viool, die te pas en te onpas opduikt. Dit soort surrealistisch invloeden bevolken de hele film. Memorabel zijn de duizenden ratten die een middeleeuwse stad overspoelen. Vergelijkbaar zijn de scènes waarin honderden doodgravers, met de kisten op hun schouders een plein overstromen. De parallel met de ratten is overduidelijk, en beiden zijn een teken van het arriveren van de dood.

En is de dood hier memorabel. De dood leeft eeuwig, in de vorm van Dracula. Waar Max Schreck al doodeng was als graaf Orlok daar is Klaus Kinski eveneens ijzersterk. Door de laag make-up is het toch al bizarre uiterlijk van Kinski nog onaardser geworden. De langzame tred van Orlok uit het origineel is ingewisseld voor een wat houteriger loopje, wat het een minder eng, maar tragischer personage maakt. Van de opening met de gemummificeerde lijkjes is het al duidelijk, Nosferatu: Phantom Der Nacht is rotting op film. Niet eng, maar ontegenzeggelijk indrukwekkend.


Onderwerpen: ,


2 Reacties

  1. Kaj van Zoelen

    Leuk stuk. Maar ik moet zeggen dat ik de sfeer van onvermijdelijke dood en verderf persoonlijk toch wel eng vond, alleen op een hele andere manier dan gebruikelijk. Alhoewel eng misschien niet het juiste woord is, griezelig klinkt alsof het de lading beter dekt.

  2. Theodoor

    Dat is precies wat ik bedoel. Echt eng is het niet, maar het kruipt wel enorm onder de huid. Ontregelend is hier het woord.


Reageer op dit artikel