Sex. Murder. Mystery. Welcome to the party
Top 15 Neo-noir films (nummer 15 t/m 11)

4 september 2008 · · Lijst

Film noirs werden in de jaren ’40 en ’50 van de twintigste eeuw gemaakt, hoofdzakelijk in de Verenigde Staten. Of je film noir nu een genre of stijl noemt, alles wat daaronder valt en in de jaren ’60 of daarna is gemaakt, heet neo-noir. De meeste van deze films gebruiken verhaalstructuren, thematiek of vormelementen van de klassieke film noir, maar doen dat in een contemporaine setting, en veel dat men in de klassieke noir slechts mocht suggereren (vooral op het gebied van seks en geweld) is in de neo-noir vaak wel duidelijk zichtbaar.

De komende drie weken tel ik elke donderdag vijf films in mijn top 15 neo-noir films af. Bij elke film zal ik proberen toe te lichten wat de film neo-noir maakt en waarom deze in de lijst hoort. Per regisseur heb ik niet meer dan één film in de lijst staan, in de hoop de diversiteit van het ‘genre’ iets beter te kunnen belichten.

15. Blade Runner (Scott, 1982)

Deze zogenaamde tech-noir is misschien wel de meest overschatte neo-noir die er is. Het verhaal, voor zover dat er is, over een man die een bepaald soort mensen waar hijzelf misschien toebehoort opjaagt en doodt, moet tragisch zijn, maar wordt nooit echt uitgewerkt en Harrison Ford zet een kleurloze hoofdrol neer. Zo nu en dan zwalkt de film doelloos voort als een gewond dier dat al berust in de dood. Toch staat hij in de lijst, omdat Rutger Hauers antagonist wel een prachtig figuur is, en vooral omdat de futuristische setting fantastisch is. Overal schijnen neonreclames en laat de eeuwig vallende regen alles glimmen, maar nergens is het licht in deze naargeestige toekomstversie van Los Angeles. Dit verhult samen met de muziek van Vangelis ternauwernood de leegte van de film en maakt van Blade Runner een stilistisch meesterwerk.

14. Kiss Kiss Bang Bang (Black, 2005)

Shane Black nam de ondoordringbare plotlijnen van Raymond Chandler (en diens boektitels als titels voor zijn filmsegmenten), nam zijn eigen kenmerkende snelle en scherpe dialogen, nam een zelfbewuste verteller die met plezier het verhaal onderbreekt voor bijzaken, en had een ijzersterk script dat door elke studio werd geweigerd. Black nam zelf het heft in handen en onder zijn bezielende regie, met Val Kilmer als privédetective en Robert Downey, jr. als dief die zich voordoet als acteur die zich voordoet als privédetective, werd Kiss Kiss Bang Bang een heerlijke postmoderne meta-noirkomedie.

13. Memento (Nolan, 2000)

Er is weinig meer noir dan een man wiens leven wordt bepaald door het noodlot, gedoemd tot het herhalen van zijn fouten terwijl hij leeft in een wereld die niet meer de zijne is en waarin hij niets of niemand meer kan vertrouwen. Leonard Shelby is zo’n man, die in voortdurende onzekerheid leeft. Zelfs zijn geheugen kan hij niet vertrouwen, want sinds de moord op zijn vrouw heeft hij kortetermijngeheugen meer. Met een paar vage aanwijzingen is hij sindsdien op zoek naar de moordenaar, om wraak te nemen. De niet chronologische vertelwijze laat de kijker de verwarring en onzekerheid van Leonard voelen, terwijl de omvang van zijn miezerige lot steeds duidelijker wordt.

12. Body Heat (Kasdan, 1981)

“You aren’t too smart, are you? I like that in a man.” Advocaat Ned Racine (prachtrol van een permanent bezwete William Hurt) wordt als een mak lammetje naar de slachtbank geleidt in deze broeierige jaren ’80 update van klassieker Double Indemnity. Getrouwde vrouw Matty Walker heeft genoeg van haar man en verleidt Ned om hem haar man te laten doden. Terwijl Ned denkt dat het allemaal zijn idee is en ze er samen met het fortuin van Matty’s man vandoor zullen gaan, beraamt Matty ook zijn ondergang. Wat Body Heat zo anders maakt dan de oude noirs waarop hij geïnspireerd is en de neo-noirs van de jaren ’60 en ‘70, zijn de expliciete seksscènes, de terugkeer van de femme fatale in de vorm van een smeulende. Kathleen Turner en de barokke filmstijl, die daarna een tijdlang standaard voor het ‘genre’ werd.

11. The Last Seduction (Dahl, 1994)

Geen bijzondere filmstijl in The Last Seduction, maar wel de haast ultieme femme fatale. De verleidelijke Bridget Gregory laat de mannen niet denken dat zij de controle hebben terwijl Bridget ze in de val lokt, zij wrijft het ze in dat ze machteloos zijn tegenover haar. Als zij seks heeft met haar minnaar tegen een hek, stoot zij hem daartegenaan en niet andersom. Haar man, diens privédetective en haar minnaar worden kansloos en ongewillig gebruikt en tegen elkaar uitgespeeld door de veel intelligentere Bridget. Een glansrijke rol van Linda Fiorentino, die volgens velen een Oscar of minstens een nominatie verdiende, maar niks kreeg omdat de film eerst op televisie werd vertoond voordat hij in de bioscoop uitkwam.

Volgende week: huurmoordenaars, seriemoordenaars, bakstenen en meer.



7 Reacties

  1. Ric

    Dit lijstje ga ik hard volgen, ook al ben ik het niet met je eens over Blade Runner ;)

  2. Bram Ruiter

    Kiss Kiss Bang Bang verdient een herkijk (hoewel ik hem destijds ook al geweldig vond) en met Blade Runner zit je voor mijn gevoel helemaal correct. Het was precies mijn kritiek en hoewel er deels logische verklaringen voor bestaan vind ik dat het de ervaring van de film toch niet helemaal goed doet. Het Ford verhaal was voor mij ook heel erg leeg, vooral terwijl Hauer onwijs schijnt in zijn gedeelte.

    Memento vind ik dan weer een rare film. Bij de herkijk merkte ik toch dat het vooral die desorientatie van de eerste kijkbeurt de reden gaf om deze film zo onwijs goed te vinden. Echter, zodra het verhaal bekend is, valt er weinig meer te beleven de tweede keer. Er ontstaat niets nieuws en de desorientatie, waar de film op ademt, valt volledig weg. De opzet is nog steeds fantastisch, maar het werkte voor mij gewoon niet.

  3. Kaj van Zoelen

    Waarom niet, Ric?

  4. Rik Niks

    Blade Runner had ik toch een stuk hoger verwacht, een 15e plaats valt tegen. Aan de ene kant begrijp en deel ik je bezwaren tegen het verhaal, maar heb ik het idee dat je dit onredelijk zwaar aanrekent. Want laten we wel wezen, in (neo) noir hebben verhalen maar zelden veel om het lijf, voor zover ze al te volgen zijn. Een deel van de lol is soms zelfs de protagonisten cooltjes te zien voortbewegen door een plot dat voor hen blijkbaar meer logica bevat dan voor de kijker. Dat Ridley Scott voor een serieuzer verhaal met filosofische inslag kiest is ondanks de manco’s een prettige variatie. Harisson Ford kleurloos herken ik ook helemaal niet, maar dat is waarschijnlijk iets subjectiefs. Dat het een stylistisch meesterwerk is weer wel, had dus veel hoger gemogen!

  5. Kaj van Zoelen

    Ja, een deel van de lol is soms zelfs de protagonisten cooltjes te zien voortbewegen, maar dat gebeurt niet in Blade Runner. Eerlijk gezegd heb ik er nog lang over getwijfeld of ik Blade Runner überhaupt in de lijst zou zetten (o.a. The Usual Suspects en Dark City maakte ook kans), zoveel heb ik nu ook weer niet met die film. Fantastische stijl, maar verder zo hol als een kliko nadat de vuilnisman is langsgekomen.

    Maar hoe kom je erbij dat noir verhalen weinig om het lijf hebben?

  6. Rik Niks

    Uitzonderingen daargelaten zijn het doorgaans misdaadverhalen die je al weer vergeten bent als de film afgelopen is. Is niet erg: stijl, sfeer, dialogen en karakterisering van de personages vind ik belangrijker voor een noir. Zeg nu zelf: wat kun je nog reproduceren van de plot van pak hem beet The Big Sleep of Touch Of Evil? En wat is je daarentegen bijgebleven van de andere elementen die ik noem?

  7. Kaj van Zoelen

    Het eerste waar ik bij The Big Sleep aan moet denken is toch het verhaal, en hoe dat niet te volgen is. Pas dan komen Bogie en Bacall, en alles wat daarbij hoort. Qua filmstijl is The Big Sleep overigens vrij klassiek, en niet echt erg noir. Bij Touch Of Evil denk ik eerst aan de regie, de drukkende sfeer en Orson Welles. Maar het verhaal daarvan stelt wel degelijk wat voor (en is best grotendeels te reproduceren), is spannend en er gaat diepere thematiek onder schuil. Blade Runner heeft sfeer en stijl, maar de karakterisering van de hoofdpersoon is saai. De dialogen zijn soms erg sterk, als ze er tenminste zijn en Harrison Ford niet weer eens “standing around in some vain kind of attempt to give some focus to Ridley’s sets” (Fords woorden) was, maar toch niet van het niveau van bijv. The Big Sleep.


Reageer op dit artikel