Een concertfilm die met stilte begint, ruim een minuut lang, een passende opening voor Stop Making Sense, een concertfilm waarin alles net even anders gedaan wordt dan we van een concertfilm verwachten. Dan loopt David Byrne het totaal ontklede podium op met een gettoblaster en akoestische gitaar om in te zetten met Psycho Killer. In de daaropvolgende nummers wordt het podium opgebouwd en komen er steeds meer muzikanten het podium op. Pas bij Burning Down The House, het zesde nummer in de set, zijn de Talking Heads compleet en wordt op volle sterkte een energieke performance weggegeven.

Die performance, daar is het de toen nog aan de weg timmerende Jonathan Demme (The Silence of the Lambs, Philadelphia) om te doen. De kwalificering concertfilm die ik hiervoor gebruikte behoeft in zijn ogen dan ook enige nuance. Een concertfilm, zo zegt hij, is een registratie die aan de kijker het gevoel moet over brengen hoe het geweest zou zijn áls deze bij dat concert aanwezig geweest zou zijn. Maar Stop Making Sense is een performance film: met uitzondering van het slotnummer wordt er geen publiek gefilmd. Niet een ‘happening’ maar een optredende band wordt gefilmd. De kijker krijgt het gevoel daadwerkelijk bij het concert aanwezig te zijn.

Naast het ontbreken van flarden publiek is er nog een andere factor die bijdraagt aan dat gevoel: de afwezigheid van flitsende montage. De fotografie is zeer rustig, met ongebruikelijk lange shots. Talking Head-klassieker Once In A Lifetime bevat zelfs een shot dat 4 minuten lang aangehouden wordt. Dit geeft de kijker de indruk minder gestuurd te worden dan in een dwingende montage nog wel eens het geval kan zijn. De opzwepende muziek behoeft dan ook geen flitsende montage die de suggestie van tempo en energie moet opwerpen.

Zo rustig als de montage voor de ogen is, zo rustig doen ook de ‘set’ en de belichting aan. De film werd gedurende een drietal optredens opgenomen, mede om te voorkomen dat het beeld steeds ontsierd wordt door rondlopende cameramannen. Verder zijn snoeren, waterflesjes en ander afleidend materiaal zo goed mogelijk verborgen. Wat betreft de belichting stond frontman David Byrne erop dat er geen gekleurde belichting gebruikt zou worden, nogal ongebruikelijk voor een concert. Dat klinkt wellicht saai, maar dat wordt ruimschoots gecompenseerd door de inventieve belichtingstechnieken die ingezet worden. Zo wordt bij een van de nummers een compleet schaduwenspel op de achterwand getoverd, terwijl elders een vervreemdend effect gecreëerd wordt door spaarzame verlichting vanaf de vloer. Het is bewonderenswaardig te zien hoe met relatief weinig middelen elk nummer toch zijn eigen aankleding en sfeer meekrijgt.

Zowel in opbouw als in techniek heeft Stop Making Sense regelmatige meer weg van een speelfilm dan van een concertfilm. Heel vreemd is het dan ook niet dat David Byrne in Psycho Killer op de proppen komt met een Fred Astaire imitatie en dat de openingstitels verwijzen naar die van Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb (beiden ontworpen door Pablo Ferro). Laat er geen misverstand over bestaan: de muziek is fantastisch, maar dat je juist een recensie gelezen hebt van een concertfilm waarbij enkel de filmtechnische kant besproken is geeft aan hoe bijzonder Stop Making Sense in dit genre is. Uniek in zijn soort.