September lijstjesmaand. Menig bezoeker van filmtotaal.nl buigt zich deze maand weer over de vraag wat voor hem of haar de beste films aller tijden zijn. Aan het eind van de maand worden de persoonlijke lijsten samengesmolten tot een lijst die een dwarsdoorsnede is van de filmsmaak van de bovengemiddeld in films geïnteresseerde Nederlander (en verdwaalde Vlaming).

Voor vele filmliefhebbers is het opstellen van een lijst met favorieten een jaarlijks terugkerend ritueel. Daardoor zegt de lijst niet alleen iets over zijn of haar filmsmaak van dat moment, maar ook over de ontwikkeling van die smaak. Behalve als een momentopname wordt een dergelijke lijst impliciet een evaluatie van de in het afgelopen jaar bekeken films. Het is daar dat ik dit jaar een verontrustende ontdekking deed die me haast van schrik zou doen besluiten maar te stoppen met film kijken…

Mijn tactiek bij het opstellen van m’n jaarlijkse top 50 is al enige tijd hetzelfde. Uit de lijst van de voorgaande editie haal ik de titels die op zeker uit de lijst verdwijnen. Dan ga ik in mijn database na aan welke films ik het afgelopen jaar de hoogste beoordeling heb gegeven en nog niet in de lijst staan. Deze worden toegevoegd, waarna, na enig meet- en paswerk, de nieuwe lijst een feit is. Een tactiek die werkt, want het aantal wisselingen is gering.

Wacht even. Het aantal wisselingen gering? In de periode oktober 2007 tot en met september 2008 zag ik 170 films voor het eerst. Daarvan heb ik er nu 4 opgenomen in mijn top 50 van dit jaar. Dat betekent dat slechts 1 op de 40 films die ik zie dermate veel indruk op me maakt dat ik deze tot de beste 50 reken die ik ooit zag. Met andere woorden: mijn lijst ligt blijkbaar al grotendeels vast en zal enkel op details wijzigen.

Een conclusie die op het eerste oog somber stemt, want wat impliceert dit? Dat ik films door de jaren heen steeds strenger ben gaan beoordelen? Dat ik te krampachtig vasthoud aan kijkervaringen uit het verdere verleden? Of dat ik gewoon zelden meer van mijn sokken word geblazen door een film? En laat ik het eens extreem doortrekken: ga ik het nog meemaken een film te ontdekken die het stokje van Magnolia, al jaren mijn nummer 1, overneemt?

Hoe confronterend ook, ik houd het op die derde optie. Gek genoeg is er desondanks geen heimwee naar de tijd dat ik maandelijks 2 á 3 nieuwe films zag die nu nog in mijn toplijst prijken. Het is denk ik ook niet zo zeer een teken van verzadiging, ik denk eerder dat het wijst op een andere benadering van de bezigheid die film kijken heet. Natuurlijk, het is mooi meegenomen als de film waar ik voor ga zitten goed blijkt te zijn, maar de tijd dat ik films enkel keek óm een goede film te zien ligt wel achter me. Daarmee wil ik zeggen dat ik het minimaal zo belangrijk vind iets te zien dat (voor mij) nieuw is, origineel, of anderzijds iets toevoegt aan mijn ‘filmbagage’.

Voorbeeldje om deze wat abstracte redenatie concreter te maken. Afgelopen maand zag ik o.a. het degelijk gemaakte en zeer amusante Jacob’s Ladder en het originele, maar ellenlange en soms frustrerende Céline Et Julien Vont En Bateau. Waardering: 8 om 6,5. Maar waar Jacob’s Ladder na het zien ervan uit mijn gedachten verdween, bleef ik na het zien van Céline Et Julien… nog met veel vragen zitten. Niet alleen filminhoudelijk, maar ook omdat het een film is die (bepaalde aspecten) van het medium film in een ander licht zet. Dit is wel niet de plaats om daar dieper op in te gaan, maar daardoor gaf het zien van deze film me van deze twee toch de meeste voldoening.

En zo werkt het in ruimere zin. Ik kijk geen Rio Grande of Arsenal in de hoop een van de beste films ooit te gaan zien. Wel om een breder besef van de klassieke western respectievelijk de stomme Sovjetfilm te krijgen. Dit is natuurlijk heel zwart/wit gesteld, maar het verklaart wel waarom film kijken mij niet minder voldoening schenkt terwijl ik nauwelijks nog topfilms zie. De ironie is dat ik me er pas bij het jaarlijks sorteren van mijn favoriete films bewust van werd dat ik hier steeds minder om geef. Dus: stoppen met film kijken? Integendeel…