The Atomic Cafe (1982)

27 december 2008 · · Kritiek

De realiteit kan angstaanjagend zijn. Maar kan een weergave van deze realiteit, in de vorm van een documentaire, tot de horrorfilm gerekend worden? Onlangs zag ik de documentaire The Atomic Cafe. Hoewel de film angstaanjagend was in zowel onderwerp als uitvoering verbaasde ik me er over dat imdb deze documentaire ook onder horror schaarde. Toen ik er echter over na ging denken werd ik me er steeds meer van bewust dat horror van zichzelf al een soortement van verzamelnaam is voor allerlei stijlen. Hoewel deze stijlen (horrorkomedies, horrordrama’s, horrorfantasy en velerlei subgenres) zo verschillend zijn als maar kan hebben al deze één overeenkomst. Ze bevatten elementen die de kijker ontregelen. Ze zijn bedoeld om de kijker angst aan te jagen of zich op zijn minst ongemakkelijk te laten voelen. Dus waarom zou een horrordocumentaire niet mogelijk zijn?

The Atomic Cafe is een verzameling van Amerikaanse propaganda uit de jaren 50. Destijds bedoeld om mensen bang te maken voor het gevaar van een atoomoorlog en “het overal aanwezig communisme!” Deze filmpjes worden aan elkaar geplakt en geknipt, als een soortement van “bloemlezing der indoctrinatie”. Zonder commentaarstem, dus alleen een compilatie van filmpjes over de H-bom, de atoombom en het rode gevaar. Er word echter nog wel commentaar geleverd in het gebruik van muziek, die de beelden vaak voorziet van een ironische lading. Vrolijke pingelmuziek over het vernietigen van “the commies” ondersteund door beelden van atoomtesten waarin dummy’s smelten tot as. Het is surrealistisch en daardoor angstaanjagend. De muziek versterkt het ongemak alleen maar.

The Atomic Cafe maakt duidelijk dat horror tijdgebonden is. Waar in de jaren 50 deze filmpjes onderdeel waren van de realiteit, daar zijn de filmpjes nu op een geheel andere manier angstaanjagend. In de jaren 50 was men bang voor de dreiging van een atoomoorlog tussen de Sovjetunie en Amerika en hoewel de film nog tijdens de koude oorlog gemaakt is, is die dreiging nu niet meer reëel. Waarom is The Atomic Cafe dan nog steeds zo ontregelend? Ja. The Atomic Cafe levert commentaar op propaganda en de indoctrinatie door middel van de massamedia. Dit is nog steeds iets wat ons bezighoud. Er worden nog regelmatig kanttekeningen gezet bij de betrouwbaarheid van de media, en hoewel deze lang niet zoveel macht heeft als destijds in Amerika is de massamedia zeker een belangrijk onderdeel van onze maatschappij. The Atomic Cafe maakt duidelijk dat mensen ontzettend makkelijk te beïnvloeden en onder de duim te houden zijn, en dat is een angst die nog steeds actueel is.

Maar daarnaast is de film ook erg goed kijkbaar als een soort surrealistische avant-gardehorror. Sommige beelden zijn namelijk te bizar om waar te zijn (maar vreemd genoeg zijn ze dat wel). Een aantaal voorbeelden: kinderen die doormiddel van een geanimeerde schildpad worden geleerd dat in elkaar duiken op de grond de beste bescherming is tegen een bomaanval, beelden van een bomtest die een zeer apocalyptisch beeld voor altijd op je netvlies brand. Beelden van nieuwsuitzendingen die worden onderbroken door angstaanjagende berichten over communistische atoomtesten. Maar het hoogtepunt is een vader die zijn zoontje probeert te beschermen met een gasmasker, ware het niet dat het zoontje nu overal met de fiets tegen aanrijd, vanwege het zeer beperkte zicht. The Atomic Cafe is naast een angstaanjagende documentaire dus ook nog bij vlagen hilarisch.


Onderwerpen: ,


Reageer op dit artikel