The Lady from Shanghai (1947)

6 oktober 2008 · · Kritiek

The Lady from Shanghai

Van weinig regisseurs kun je bij haast iedere film van tevoren zeggen dat die visueel overweldigend zal zijn. Bij nog minder regisseurs wordt deze verwachting op visueel gebied toch weer ver overtroffen. Orson Welles is zo’n regisseur en weinig films bevatten zulk een visuele flair en expressionisme als zijn The Lady from Shanghai, een film die bij mij daadwerkelijk alle (al hooggespannen) verwachtingen overtrof.


Dat de verwachtingen voor een film als deze hooggespannen waren is niet echt een wereldschokkende boodschap. De optelsom van Orson Welles, film noir en Rita Hayworth is geen moeilijke en de uitkomst daarvan zou op de basisschool al onderwezen moeten worden. Voor de film begon zette ik me dus al schrap voor een film die me lang zou kunnen gaan heugen. Vervolgens werd ik getrakteerd op een film noir die wat mij betreft wellicht wel te boek kan gaan als een van de beste noirs ooit gemaakt.

Bij het zien van The Lady from Shanghai is een van de opvallendste dingen de zeer surrealistische sfeer die door de hele film verweven zit. Ieder personage heeft zeer merkwaardige en vaak onverklaarbare karaktertrekken, het geluid van de dialogen klinkt zeer afstandelijk, haast alsof ze naderhand zijn gedubd, en de haarscherpe zwart-wit fotografie verhoogt het idee van een broeierige droomwereld. De tropische hitte wasemt als het ware van het scherm af en geeft je het gevoel omwikkeld te zijn door een warme deken.
Deze staat van doezeligheid heeft zo weer zijn invloed op hoe je de ingenieuze plotwendingen ervaart, maar het zorgt er ook voor dat alle vreemde, absurde elementen niet als storend worden ervaren. Alles valt te verwachten, dus een zeer bevreemdende rechtbankscène, die zich meer gedraagt als een griezelige slapstick dan als een gebruikelijke rechtbankscène, is niet iets waar je je wenkbrauwen bij optrekt. De algehele sfeer van de film waarborgt dat ieder vreemd element zichzelf automatisch integreert met het geheel.

Maar het element dat de meest bepalende rol speelt in de film is duidelijk de hoogst expressionistische cameravoering die door Welles gehanteerd word. Welles kiest vaker voor rare high- en low angle shots dan voor simpele shots op ooghoogte, en hij maakt vaak gebruik van de achtergrond om commentaar te leveren op de voorgrond of om puur de kijker visueel in verwarring te brengen. Neem nu een scène als die in het aquarium. Door de alom aanwezige en overweldigende achtergrond van rondzwemmende tropische zeedieren wordt het de kijker onmogelijk gemaakt om zich volop te focussen op de scène die zich op de voorgrond voordoet.

Maar waar je als kijker vooral ogen te kort komt is in de veel gelauwerde eindscène in the funhouse. Waar de film al een aaneenschakeling was van surrealistische taferelen en suspensevolle gebeurtenissen, is de eindscène de kers op de slagroomtaart van visueel expressionisme. De decors en het camerawerk zijn pure odes aan Duitse stomme films als Das Cabinet des Dr. Caligari. Een andere finale zou ook haast ondenkbaar zijn want Orson Welles laat een al ijzersterke surrealistische film escaleren in het toppunt van visuele overdaad en desoriëntatie. Wanneer de beroemde spiegelpaleisscène inzet is niks meer te gek voor de kijker, en kun je jezelf eigenlijk alleen nog maar overgeven aan de ontploffing die de broeierige sfeer in deze film wel moest veroorzaken. Een ontploffing die deze film direct naar de top van visueel meest sterke film noirs lanceert.


Onderwerpen:


4 Reacties

  1. Bram Ruiter

    Wauw, dat klinkt fenomenaal. Ik vond Le Proces ook al zo bevreemdend bijzonder… Laat maar komen, denk ik dan.

  2. El Chivo

    Als je toevallig die versie hebt met audiocommentaar van Bogdanovich: bij gelegenheid zeker eens checken.

  3. Looi van Kessel

    Die heb ik inderdaad. Ik heb Bogdanovich’s introductie bij de film ook al gezien, alleen ik vind dat die man altijd zo’n vervelende ons kent ons houding heeft. Hij kan het nooit laten om nog even te zeggen dat hij Welles in persoon kende ed.

  4. El Chivo

    Daar zal die audiocommentaar dan niets aan veranderen, daar is het ook volop zo (Orson zei dit tegen me, Orson zei dat…)


Reageer op dit artikel