Met het onlangs verschijnen van de jaarlijkse update van de They Shoot Pictures 1.000 Greatest Pictures, bladerde ik nog eens door de zes edities van de Sight & Sound Critics Poll. Deze top-10 lijsten, vanaf 1952 elke 10 jaar opgesteld aan de hand van keuzes van regisseurs en filmcritici, geeft aardig weer hoe de consensus zich ontwikkelt over wat de mijlpalen in de filmgeschiedenis zijn. Natuurlijk veel geluidloze films in de eerste editie, maar ook tegenwoordig bijna vergeten werken als Louisiana Story en Le Jour Se Lève. Nog geen Citizen Kane, maar wel tweemaal Chaplin: een gedeelde tweede plaats voor City Lights en The Gold Rush. Chaplin zou in latere edities vooral schitteren door afwezigheid, terwijl Citizen Kane vanaf 1962 steeds op 1 zou staan.

Wat verder opvalt is dat naarmate de decennia verstreken er steeds minder plaats was voor recenter werk. In 1962 kon het modernistische L’Avventura (1960) het nog tot de tweede plaats schoppen, in 1982 was de meest recente titel Otto E Mezzo (1963). Zelfs klassiekers als 2001: A Space Odyssey (1968) en The Godfather (1972) werden pas in 1992 zwaar genoeg bevonden voor een plaats tussen de groten.

Natuurlijk geven deze lijsten, met 10 titels per keer en opgesteld door een select gezelschap (in 2002 145 filmcritici en 108 regisseurs), slechts een globaal beeld. Het is vooral de tijdsduur die de cyclus inmiddels beslaat, die de lijsten aardige kost ter bestudering maakt. Op detailniveau leent het inmiddels fameuze (en in sommige opzichten beruchte) They Shoot Pictures 1.000 Greatest Films zich er ook voor.

Deze lijst van 1.000 films is, kort gezegd, een bundeling van allerlei top-zoveel lijsten zoals die zijn samengesteld door critici en filmmakers. Bijvoorbeeld de AFI’s America’s 100 Greatest Movies en de genoemde S&S Critics Polls, maar ook een vermelding in Jonathan Rosenbaum’s Favourite 1.000 Films wordt meegeteld. De editie van 2008 bevat zodoende ruim 2700 bronlijsten, die volgens een bepaalde rekenmethode geconverteerd worden tot de lijst zoals die jaarlijks in december geüpdate wordt.

De reden dat de TSP 1.000 een beruchte lijst is, is het hoge elitaire gehalte: publiekslievelingen leggen het af tegen obscure artistieke films die zelfs de getrainde kijker soms weinig zeggen en de nadruk ligt sterk op oudere films. Daarin is het dus een gelijke van de S&S Critics Poll; ook hier maken Citizen Kane en Le Règle Du Jeu de dienst uit en vind je werk van Ford, Hitchcock, Bergman en Fellini (meerdere keren) terug in de top. In de top van het klassement leidt de jaarlijkse toevoeging van enkele honderden nieuwe lijsten tot weinig verschuivingen. Vermoedelijk kan pas na een jaar of 5 á 10 een significante herwaardering of afgenomen waardering voor een bepaalde belangrijke film of oeuvre van een regisseur waargenomen worden. Binnen de top 100 was de grootste stijger dit jaar To Be Or Not To Be, met 23 plaatsen naar 71. Vermeldenswaardig zijn verder de relatief grote stijgingen van ‘recente’ titels als Taxi Driver (1976) (+10 naar 28) en Apocalypse Now (1979) (+9 naar 35).

De toevoeging van nieuwe lijsten leidt vooralsnog niet tot een opwaardering van recentelijk werk. Slechts 14 titels uit de jaren ’00, afgezet tegen de jaren ‘50 (159) en ‘60 (181) niet veel. Anderzijds biedt dit kleine groepje films, dat de strenge selectiecriteria wel wist door te komen, mogelijk een glimp op de toekomst: zullen dit de films zijn die we over 30 jaar roemen als de meesterwerken van deze tijd? In The Mood For Love is de hoogst genoteerde op plaats 344. Opvallend: met 5 ½ films is Azië bijna net zo goed vertegenwoordigd als de VS, terwijl Europa alleen in de vorm van Hable Con Ella (936) meedoet.

En Nederland? Ooit hadden ‘we’ Spoorloos, maar die ging bij de update van vorig jaar al verloren. Nederlandse regisseurs zijn wel vertegenwoordigd: Joris Ivens met Une Histoire De Vent (820) en sinds dit jaar Paul Verhoeven met… Starship Troopers (898)! Die laatste is wat mij betreft dé verrassing van dit jaar, al dankt het zijn verkiezing blijkens de ultragedetailleerde uitwerking, voor een deel aan vermelding op lijsten met twijfelachtige titels als ‘Sci-Fi: 5 lesser known gems’ en ’50 most dangerous/forgotten films’.Toch is het aardig te volgen hoe deze vermelding zich in de toekomst gaat ontwikkelen; zal over 30 dit de film zijn die we ons van Verhoeven het meest blijven herinneren?

Op- en aanmerkingen op de lijst en deze update kun je ook kwijt op ons forum!