00: De 25 beste films van het afgelopen decennium
#5 en #4

29 december 2009 · · 2000-2009 + Lijst

De kerstdrukte is gestild en het nieuwe decennium nadert. Tot oudjaarsdag zullen we de top vijf ontsluieren, met vandaag de nummers 4 en 5, gevolgd door nummer 2 en 3 morgen om te eindigen met een uitgebreid artikel over de nummer 1? Natuurlijk zijn we ook benieuwd naar jouw favoriete films van de afgelopen tien jaar. Deel ze met ons in de reacties onder het artikel of zoals meerderen op ons forum.
Vandaag dus twee verschillende films met het visuele aspect als hoogtepunt: de één zoveel mogelijk gecentreerd, de ander voornamelijk zweverig en opgesplitst.

#05 Femme Fatale (Brian De Palma, 2002)
Brian De Palma’s huzarenstukje is ongetwijfeld de meest onverwachte film in deze lijst te noemen. Waarom? Femme Fatale, voor wie hem überhaupt gezien heeft, wordt vaak weggeschreven als pulp: een kunstig gemaakte B-film met paar leuke filmische trucjes, waar de meeste mannelijke (heteroseksuele) kijkers zich met zweet in hun handen laten leiden door de uitdagende houding van Rebecca Romijn (ik althans!). De titel zegt het al: dit is een uiterst zelfbewuste film, een regelrechte knipoog naar het klassieke Hollywood van de jaren veertig en vijftig. Specifieker: naar regisseur Alfred Hitchcock. Brian De Palma heeft het in zijn oeuvre tot een kunst gemaakt Hitchcock, zijn grote inspiratie, tot het eindeloze toe te citeren. Femme Fatale lijkt hierin De Palma’s ultieme optelsom te zijn van zijn obsessie – en neem dit laatste letterlijk, want Vertigo is de meest duidelijke verwijzing hier. De vraag is nu echter: dit mag allemaal leuk klinken en de film mag mooi ogen, maar is deze kunstigheid niet gewoon pure pastiche? Nee. De film kan je namelijk eerst en alleen al bekijken – en bewonderen – om hoe hij gefilmd is. Van zwierige longtakes (alleen het openingshot al!), tot inventief gebruik van splitscreen naar indringende point-of-view shots, zijn het stuk voor stuk beelden die de kijker weten te hypnotiseren. Dit laatste facet mondt uit in het idee van het kijken en bekeken worden: de zogenaamde ‘gaze’. Deze steutelthematiek komt het best naar voren bij de fotograaf gespeeld door Antonio Banderas – ondanks dat hij feitelijk een bijrol heeft in het verhaal – waarmee de kijker identificeert wanneer hij ‘femme fatale’ Rebecca Romijn achtervolgt. Daartegenover maakt haar belevingswereld op zijn eigen manier evenzeer gebruik van deze ‘gaze’. Het scheidt realiteit en fictie; droom en illusie. Deze nadruk op de visuele kant, waar soms weinig gesproken of verklaard wordt, kan onwennig overkomen aan de kijker, zeker in het middengedeelte van de film. Alles heeft echter zijn functie en beeld blijft de taal die menig film moeite heeft om goed uit te spreken: iets wat Femme Fatale nadrukkelijk wel doet. Let daarom ook op de vele visuele hints en herhalingen. Ook het dunne verhaal kan je in eerste instantie afschrijven op plotgaten, lege personages en onwaarschijnlijkheden, maar het is juist de toevalligheid in de samenloop van acties die zo’n belangrijke rol speelt. En de personages zijn slechts pionnen die De Palma hanteert om de kijker gevangen te houden in een perfect uitgebalanceerd plot. Er speelt namelijk behoorlijk wat meer onder de oppervlakte dan je in eerste instantie zou verwachten; alleen het eindshot al spreekt boekdelen en toont hoe prachtig alles is georkestreerd. Kortom: Femme Fatale is een film waardoor je je moet laten (ver)leiden.
-Fedor Ligthart

#04 The Royal Tenenbaums (Wes Anderson, 2001)
Wes Andersons meesterwerk is een perfecte combinatie van vorm en inhoud. De mooie kadrering, de sets, de kostuums, de kleuren, de muziek en het onderkoelde acteren van een grote sterrencast sluiten allemaal aan bij de onderdrukte emoties in het script over een familie die al jaren niet meer heeft kunnen functioneren. Anderson gebruikt muziek vooral om stemming te creëren en weer te geven, maar zo nu en dan past ook de tekst van de zorgvuldig gekozen popnummers op een indirecte manier perfect bij de beelden en wat er gebeurt in het verhaal. Neem bijvoorbeeld het gebruik van ‘Ruby Tuesday’ van The Rolling Stones aan het eind van een scène waarin broer en zus hun liefde voor elkaar uiten, waarna zus besluit dat het nooit kan worden en ze maar heimelijk verliefd moeten blijven. Magistraal. Mijn favoriete moment komt echter helemaal aan het eind, als Ben Stiller als de zoon van Gene Hackman een bepaald zinnetje tegen zijn vader half fluistert. Hij zegt weinig, maar achter die ene, zachte platitude over een moeilijk jaar zit zoveel opgekropte emotie en in de blik die ze daarna uitwisselen zoveel van hun lange, moeizame gezamenlijke geschiedenis dat het me elke keer weer raakt. Het zijn dit soort oprechte scènes die bewijzen dat Wes Anderson films maakt die zoveel meer zijn dan de eigenzinnige eigenaardigheden waar zijn criticasters meestal over vallen. Helaas kijken ook vele fans bijna alleen maar naar die oppervlakkige eigenschappen en probeerden dat in het afgelopen decennium regelmatig te imiteren. Het gevolg was een reeks matige films die ook wel “inde” genoemd worden en meestal ten onder gaan aan zogenaamde “indie smugness” (het te blij zijn met de eigen eigenaardigheden en het ‘anders’ zijn). De andersheid van Anderson kunnen ze wel enigszins imiteren, maar het lukt maar zelden om de oprechte emoties en mensen daarachter te vatten. Het gevolg is films als Garden State en Little Miss Sunshine. Ik kan er nog wel lol mee hebben, maar het raakt me allemaal niet zoals Wes Anderson dat doet, ook in films na The Royal Tenenbaums, hoewel die net wat minder sterk invulling geven aan dezelfde thema’s (o.a. moeizame familiebanden, het voldoen aan verwachtingen, het niet kunnen uiten van emotie en koppige, geforceerde pogingen om die familie weer te herstellen) die Anderson zo sterk in deze film uitwerkt.
-Kaj van Zoelen



11 Reacties

  1. Christiaan

    Femme Fatale beviel mij ontzettend goed, maar nummer vier…

  2. Fedor Ligthart

    Echt waar? Vond je The Royal Tenenbaums niks?

  3. Christiaan

    Ik bedoelde eigenlijk dat ik Femme Fatale op nummer 5 een te hoge positie vond in een decenniumlijst, maar ergens ook wel weer heerlijk tegen de stroom in.

    Royal Tenenbaums vond ik tof. Van Anderson trok ik alleen Bottle Rocket (de lange) niet.

  4. Kyrill

    Niet gezien maar ik ben wel erg geschrokken van deze film op nummer 5…..
    Zeker voor iemand als jou Fedor :P =)

  5. Kyrill

    ”Het gevolg is films als Garden State en Little Miss Sunshine. ”

    Little Miss Sunshine oké. Maar Garden State is mijn twee na favoriete film allertijden. Die film is gewoon geweldig. Die vind ik in de verste versie niet lijken op TRT.The Royal Tenenbaums heb ik 1x gezien en viel me best tegen. Wellicht dat ik hem binnenkort maar eens moet gaan huren voor een herkijk. The Darjeeling Limited vind ik in ieder geval briljant.

  6. theodoor

    Waarom ben je geschrokken van de nummer 5? Zeker als je hem niet gezien hebt? En wat heeft dat met Fedor’s smaak te maken?

  7. Kyrill

    Totaal niet verwacht. Er zijn genoeg films op te noemen die mij veel beter lijken. Om dat Fedor vaak op dit soort films afgeeft.

  8. Bram Ruiter

    Maar je hebt hem niet eens gezien, dus waarom de schok. Ik snap hem zelf ook niet echt… :-\

  9. McMurphy

    Damn wat een nummer 4 zeg, ik duidelijk geen Anderson fan want ik kon er echt helemaal niets mee. Verrassend natuurlijk Femme Fatale, toch eens bekijken.

  10. Kaj van Zoelen

    Hé Fedor, bedoel je met het eindshot die foto’s tijdens de aftiteling? :)

  11. Fedor Ligthart

    Ja, het inzoomen op die ene lichtval in dat ene shot tussen alle beelden. De eerste keer dat je hem zag? Goed om te zien dat hij beviel.


Reageer op dit artikel