00: De 25 beste films van het afgelopen decennium
#3 en #2

30 december 2009 · · 2000-2009 + Lijst

Morgen, op oudjaarsdag, zullen wij de, naar onze bescheiden mening, beste film van de afgelopen tien jaar onthullen. Velen zullen vast al wel een idee hebben, omdat bepaalde hooggewaardeerde films niet de revue hebben gepasseerd, maar probeer voor ons een zo verbaasd mogelijk gezicht op te zetten.
Dit geldt eveneens voor de onderstaande titels: beide oefeningen in de vrijheid die film te bieden heeft. De ene is erg surrealistisch, de ander eerder theatraal en realistisch.

#03 Mulholland Dr. (David Lynch, 2001)

Er is al zo veel geschreven over Lynch befaamde terugkeer naar surrealisme dat het onnodig lijkt om nieuwe inzichten te bieden in zijn droomlogica. Gaat het in eerste instantie eigenlijk wel om het zoeken naar een logica in zijn wazige, zwevende en soms onthutsende beelden? Het is immers voornamelijk de sfeer waar de film om draait en waarmee Lynch de genregrenzen van het mysterie overschrijdt naar soms pure horror, samen prachtig overvloeiend naar hartbrekend drama. Hiervoor kent de film een aantal sterke punten. Ten eerste is er het acteerwerk van de cast, allen perfect in hun eigenaardige rollen beheerst. Laura Harring als Rita is erg sterk in haar aandeel, maar de echte ‘ster’ van de film is Naomi Watts als Betty Elms, die een ongelooflijk breed scala aan verschillende emoties laat zien. En dat is knap voor zo’n ingewikkelde, veeleisende rol. Neem alleen al haar auditiescène; een prachtig kanttekening bij het idee acteren die letterlijk en figuurlijk talent laat zien – het is jammer dat we nu nog zo weinig horen van Watts. Een ander essentieel onderdeel van de film is het camerawerk. De shots desoriënteren, blijven hangen op onverwachte plekken en nemen soms de functie van het narratief over (zoals bij het beroemde Blue Box shot). Ook geluid heeft een belangrijk aandeel, het mooist geïllustreerd in het theater van ‘Silencio’, de meest bijzondere scène uit de film. De sterke muziek van Lynchs huiscomponist Angelo Badalamenti maakt het geheel af. Zijn prachtig dramatische aanzetten van de themamuziek drijven effectief de emotionele momenten aan van de twee hoofdpersonages. Als laatste moet er natuurlijk wel iets gezegd worden over het verhaal; baanbrekend en hoofdbrekend in de tijd toen hij uitkwam. Het gekke is echter dat, wanneer je er achter bent hoe het plot in elkaar zit, Mulholland Dr. plots een betrekkelijk simpele film is. De hints zijn duidelijk; de uitleg op het eind is niet te missen. Het versterkt alleen de bewondering voor hoe David Lynch het genre drama in een geheel nieuwe vorm giet. Één van obsessies, lusten, verlangens, verdriet en dood: ‘the dark side of Hollywood’. Mulholland Dr. draagt hiermee een emotionele kern die buiten al het surrealisme om de kijker weet te raken, en dat is een verdienste, want een mindere filmmaker had zich waarschijnlijk eerder in de stijl verloren zonder zich nog om de inhoud te bekommeren. Lynch zou zich met Inland Empire nog meer gaan richten op de surrealistische manier van vertellen – de eerste helft van Mulholland Dr in het kwadraat. Maar over deze avant-garde nachtmerrie later meer. Concluderend in een spoiler: Mulholland Dr. is te omschrijven, zo komen we na afloop achter, als een ingenieus portret van een onzeker lesbisch meisje dat worstelt met haar dromen. Dromen die ons allemaal raken.
-Fedor Ligthart

#02 Dogville (Lars von Trier, 2003)

Dogville is een film waar veel mensen niet veel mee kunnen. Ze vallen in slaap met het slome ritme van de film, kunnen niks met de speelstijl en de manier van filmen en vinden het ergste van al nog wel die tergende lengte van exact drie uur. Toch staat deze film zo hoog op deze lijst van beste films van het laatste decennium (op de tweede plaats wel te verstaan) en dat is ook zeker niet zonder reden.
Wanneer mensen niet tegen een vreselijke trage film kunnen wordt hen aangeraden door de traagheid van de film heen proberen te kijken, zich mee te laten slepen in de cinematografie of de hoogstaande staaltjes acteerwerk. Bij Dogville ontbreekt echter het eerste en het tweede is duidelijk aanwezig, maar de acteurs spelen op een dusdanige manier dat het lastig is om als kijker je te vereenzelvigen met de personages. Toch liggen in deze drie zaken de kracht van Dogville. Niet alleen moet je de traagheid van de film hier negeren, ook de kale setting en het rauwe acteerwerk zijn essentiële elementen binnen het narratief van de film en de kracht die de film uitdraagt.
Wat het sterkst opvalt aan de film is makkelijk, de vreemde setting die het dorpje Dogville moet voorstellen. De krijtstrepen op een zwarte vloer die huizen, meubels en zelfs een hond voor moeten stellen, zijn op zijn zachtst gezegd hoogst ongebruikelijk voor een filmdecor. De eerste vergelijking die in je op springt is die van het vlakke vloer theater (ook wel zwarte doos genoemd). Frappant is dan de constatering dat het gebrek aan decor, dat in het vlakke vloer theater absoluut geen obstakel is, net zo min een obstakel is op het filmdoek. In plaats daarvan geeft het een extra dimensie aan het getoonde, namelijk de afstandelijke houding van het Brechtiaans theater, vanwaar het vlakke vloer theater is ontstaan.
Die afstandelijkheid zit minstens net zo sterk verweven in de andere elementen die ik hierboven al heb besproken. De traagheid, de manier van spelen, beide geven ze meer reden om afstand te nemen van het materiaal dan je daadwerkelijk in te leven. En de vergelijking met Brecht houdt daar nog niet op. Het strakke onderverdelen in hoofdstukken waarbij van tevoren verteld wordt wat er zal gebeuren in het respectievelijke hoofdstuk, een voice over die gedachten en het moraal van de personages nog eens droog opsomt. Eigenlijk is haast alles in de film terug te leiden naar Brecht en zijn theater.
Het is juist dit totaalplaatje wat de film zo sterk maakt. Zodra je ziet welke technieken in de film gebruikt worden en in welke theater traditie deze staan wordt de film veel meer dan een kale en langdradige bedoeling. Nee, dan ga je de film waarderen voor wat deze werkelijk is en zul je merken dat het drama, wat hoogst gekunsteld aanvoelt, in wezen een pijnlijk scherpe en realistische schets is van slavernij en moreel verval in een ogenschijnlijk vriendelijk dropje.
-Looi van Kessel



5 Reacties

  1. Erwan

    “Mulholland Drive” komt ook zeer hoog bij mij, Lynch krijgt van mijn persoon steeds meer adoratie ondanks dat hij al hoog bij mij in de achting stond. Overigens vond ik “Dogville” ook een uitstekende film al zal hij bij niet zo gauw in toplijstjes terechtkomen, vind vaak andere films toch beter. Vind het echter wel een bewonderenswaardig regisseur al was het maar vanwege zijn eigenzinnigheid en originaliteit: punten die hij gemeen heeft met Lynch heeft overigens!

  2. Thierry Verhoeven

    “Maar over deze avant-garde nachtmerrie later meer.”

    Ah, hebben we hier onze nummer 1 te pakken? ;)

  3. HenkMul

    Mooie top twee en een prima nummer een. 8).

    En ik maakte mijn oppervlakkige constatering al eerder: de begeleidende stukjes tekst zijn goed geschreven!

  4. Kyrill

    Ga zo uitgebreidere reactie schrijven. Maar Dogville op 2 is werkelijk geweldig _O_
    Dat is ook mijn nummer 2 van mijn favoriete films allertijden :D

  5. Sandro

    Fijne teksten. Mulholland is mijn favoriete film van dit decennium. Dogville moet ik over een tijdje maar eens herkijken. De eerste keer vond ik ‘m goed, maar het maakte niet de indruk waar ik op gehoopt had.


Reageer op dit artikel