00: De 25 beste films van het afgelopen decennium
De absolute #1

31 december 2009 · · 2000-2009 + Lijst

Unaniem was het niet helemaal. De enige redacteur die hem niet in zijn lijstje had opgenomen was tijdens de eerste voorstelling in slaap gedommeld en ligt momenteel op bed met een onmogelijk te bewegen been. Maar toch was het daarbuiten overduidelijk dat Inland Empire als de nummer 1 zou worden bestempeld. De meest intense en vervreemdende (eigenlijk-niet-maar-toch-wel-horror) ervaring van een van de meest vreemde regisseurs aller tijden was gedoemd een cultklassieker te worden. Volledig digitaal opgenomen liet Lynch weer eens zien wat er allemaal mogelijk was met het medium.

#01 Inland Empire (David Lynch, 2006)

Welkom in Inland Empire. Hier haten mannen vrouwen en worden zij geterrorisseerd, ondanks tijd en plaats. Niets nieuws onder de zon. Of je nou Laura Dern in een film bent, of Laura Dern als prostituee in Los Angeles, of Laura Dern als Poolse, of Laura Dern als arme vrouw, telkens is daar weer die man, die man die je slaat, onder de duim houdt en die je leven vergalt. Laura Dern is in Inland Empire vele verschillende vrouwen, op vele verschillende plaatsen, of misschien is ze wel altijd dezelfde vrouw, op dezelfde plaats. Het verandert niks aan de nachmerrieachtige spiraal waarin zij en haar vriendinnen/collegaactrice’s/collegaprostituees/mede-Polen vastzitten. Bevrijding is pas mogelijk wanneer Laura Dern haar angsten onder ogen ziet. De vele parallellen en vele levens in Inland Empire leggen associatieve links tussen tijd, ruimte en plaats: hoe verschillend is de prostitutie op de Walk of Fame van de prostitutie van de acteurs wiens naam prijkt op dezelfde Walk of Fame. In de goddeloze wals door de donkere krochten van het brein van David Lynch gaat alles en iedereen naar de kloten. Is het de fabriek, die de hersenen van de mensen aantast? Is het Hollywood, de droomfabriek? Is het het kwaad, dat het meisje volgt over de marktplaats? Zijn we konijnen in een sitcom? Hoe laat gaat de bus naar Pomana? En wat is de man? Een zondaar? Ziedaar, Nina Simone. In Inland Empire zitten alle vragen en obsessies van David Lynch. Het is zijn kernwerk, en zijn breuk met de droomfabriek Hollywood. Bewijzen? Laura Dern kotst op The Walk of Fame.
-Theodoor Steen

Misschien wel de meest abstracte film van Lynch to dusver, waarin hij zich meer dan ooit richt op de emotie bij de kijker, in plaats van een verstandelijk te bevatten kijkervaring. In eerdere ‘vage’ films als Lost Highway en Mulholland Drive was Lynch nog op een nadrukkelijke manier bezig met het omverwerpen van narratieve conventionaliteiten, juist door de kijker in eerste instantie om de tuin te leiden met een traditioneel aandoende structuur. Inland Empire is een stap verder. Veel meer dan enkele plotgegevens worden er niet afgevuurd op de kijker; plotontwikkeling of enige samenhang wordt deze onthouden. De aanwezigheid van die plotgegevens lijkt een laatste halte voor totale abstractie, een al dan niet noodzakelijke kapstok om de juiste reacties bij de kijker op te roepen. Zo toont hij overtuigend aan dat met technische ingrepen betrokkenheid te creëren valt, dat verhaal of uitgewerkte personages daarvoor niet per sé een must zijn. Opvallend daarbij is dat niet alleen experimentele technieken ingezet worden, zoals Digital Video, die met zijn home video-look hier zeker aan bijdraagt, maar ook teruggevallen wordt op geijkte trucs. Zoals het consequente gebruik van close-ups, een geluidband die zeer sturend is en het emotievolle acteren van de cast (terzijde; Inland Empire bevat meer traanvocht dan 3 euthanasiedrama’s tezamen). Wie dacht dat abstract gelijk staat aan levenloosheid wordt hier van het tegendeel overtuigd. Het knappe is dat Lynch een ondefinieerbaar kunstje beheerst waardoor hij ondanks het vrijwel ontbreken van context aan de juiste emoties appelleert bij de kijker; komedie, drama, mysterie en (vooral) de spanning zoals we die van horrorfilms kennen. Dat hij in dit laatste ruimschoots geslaagd is wordt o.a. onderstreept door het feit dat Inland Empire onlangs door enkele SI-schrijvers opgenomen werd in een lijstje van beste horrorfilms.
-Rik Niks

Ik zou bijna geloven dat we hier te maken hebben met een magnum opus, ware het niet dat ik niet wil geloven dat Inland Empire zo ongeveer het summum is wat de misschien wel beste levende filmmaker in pacht heeft. Wat wel een feit is, is dat David Lynch met zijn rijke oeuvre een zeer eigen genre gecreëerd heeft waar Inland Empire tot nu toe het boegbeeld voor lijkt te zijn.
Lynch brengt nachtmerries op het celluloid. Nare, warrige hersenspinsels die de kijker geenszins een prettig gevoel lijken te willen geven. Nergens is dat storend; eerder verslavend. De onprettige gevoelens die zijn films, en met name de hier besproken film, oproepen bij de kijker zijn ongekend; angst en een luguber absurdisme tot in de puntjes geperfectioneerd.
Inland Empire gunt de kijker geen moment rust. De film roept vrijwel direct vragen op over waar we te maken hebben met ‘de realiteit’ en waar met een film die als een Matroesjka-pop met het verhaal verweven is. Het antwoord op deze vragen is duidelijk ondergeschikt aan het gevoel dat de film doet oproepen, maar toch weet Lynch je continu te grijpen met zijn warrige plot.
Hoezeer Lynch ook een visueel regisseur is, het is vaak de audio die de scènes net dat beetje extra meegeven. Lachwekkende scènes jagen je plots de stuipen op het lijf en een humoristische boodschap lijkt plots een voorbode op verdoemenis.
Een consensus over Inland Empire lijkt onmogelijk te geven, maar wat wel gesteld kan worden is dat het tot nu toe de film is waar Lynch zijn handelsmerk tot in het uiterste benut. Een waar labyrint, waar je aan de ene kant zo snel mogelijk uit wil komen, maar aan de andere kant nog vele uren in zou willen vertoeven.
-Christiaan Boesenach

“I can’t tell if it’s yesterday or tomorrow, and it’s a real mindfuck,” zegt een van de personages van hoofdrolspeelster Laura Dern in deze film, en ik heb het altijd opgevat als de verwoording van mijn gevoelens bij deze film. Natuurlijk is de film meer dan alleen maar een mindfuck, maar dat blijft toch het overheersende gevoel bij mij. Na tien minuten complete ondoorgrondelijkheid volgt drie kwartier iets wat lijkt op een verhaal, waarna alle pretentie tot een logisch narratief wordt losgelaten. Ergens heb ik door dat wat volgt over acteren en het actrice zijn gaat, maar verder wordt ik tijdens het kijken vooral gefascineerd door individuele scènes die door de droomlogica van David Lynch aan elkaar verbonden worden. Hij schreef het script voor deze duistere nachtmerrie dan ook niet als één geheel, maar baseerde zich letterlijk tijdens het filmen regelmatig op zijn dromen van de nacht ervoor. De gevolgen hiervan zijn een flink aantal pieken, maar ook een aantal ietwat saaie delen. De film wordt uiteindelijk toch bijeengehouden door het acteerwerk van Laura Dern en het geluidsdesign. Deze bepaalt grotendeels de verontrustende stemming van Inland Empire, en dat is uiteindelijk toch wat de film zo bijzonder maakt.
-Kaj van Zoelen

Als ik met iemand in gesprek raak over film kun je er donder op zeggen dat ik op een bepaald moment mijn eerste aanraking met Inland Empire beschrijf: ik had een jaar lang geanticipeerd zitten wachten en toegekeken hoe Lynch nauwelijks iets losliet over zijn overtreffende trap binnen het surrealistische genre. Enkele dagen na de première begaf ik mij naar Rotterdam om aldaar me volledig over te geven aan de, op het eerste oog, onbegrijpelijke denkgeest van de regisseur. En inderdaad, ik werd overdonderd door een film die steeds vreemder en daardoor vooral enger werd. Vaak sluit ik dan af met: “Ik ben nog nooit zo bang geweest in een bioscoop.”
Het is waar, naar mijn mening heeft Lynch met Inland Empire een van de meest intense en beangstigende filmervaringen aller tijden afgeleverd. En zelf de twee keer na die ene middag in Rotterdam werd ik wederom volledig weggeblazen door de film. Echter veranderde het onbegrip langzaam in logica en scheen ik de derde keer eigenlijk het meeste wel op zijn plek te kunnen zetten. Net als Mulholland Dr. is Inland Empire een puzzel die in eerste instantie onoplosbaar lijkt, maar langzaam ontvouwt als een ware uitdaging.
Toch is het dit keer niet zo maar een filmische puzzel, zoals bijvoorbeeld Mulholland Dr. en Blue Velvet de film al voor gingen. Het is vooral de viering van het digitale tijdperk. Veel kaders zwieren maar wat in het rond, de compressie is verre van High Definition en de meeste close-ups zijn niet eens scherpgesteld, maar daarmee toont Lynch een meester filmmaker te zijn. Het gebruik van vrij brakke visuele middelen doet geen afbreuk aan de ervaring. Sterker nog, het hyperrealistische uiterlijk (we zien niet 25, maar 50 beelden per seconde) completeert de abstractie.
Voor mij was het een revolutie: een gevestigde filmmaker die doormiddel van binnen handbereik zijnde middelen een film produceert, zonder ook maar iets in te boeten van zijn persoonlijke visie. Plotseling zag ik dat ik doormiddel van een redelijke acteur (begrijp me niet verkeerd, Laura Dern speelt de sterren van de hemel, maar de bijrollen zijn vaak niet heel erg sterk) en goed geproduceerde soundtrack (lees: de samensmelting van muziek en geluid) een briljante film zou kunnen maken, zonder echt geld uit te hoeven geven. Het enige wat we als aspirant filmmakers dan nog nodig hebben is een goed verhaal en een visie, want we kunnen wel voor miljoenen uitgeven aan revolutionaire special effects, maar als het verhaal niet uitdaagt of aan het denken zet, is er verdacht weinig te beleven.
-Bram Ruiter

Tot zover de 25 beste films van het afgelopen decennium. Bedankt voor het lezen en ook bedankt voor het reageren en het delen van jullie favoriete films van de afgelopen tien jaar. Verder rest mij te zeggen: een prettige jaarwisseling en tot 2010!



11 Reacties

  1. Eraserhead

    Lang leve de digitale revolutie van Lynch!

    Iemand die destijds de promotie van INLAND EMPIRE heeft gezien?
    Lynch met een koe op een hoek in Hollywood. Waarom? Without cheese there wouldn’t be an INLAND EMPIRE. Cheese is made from milk.

  2. Verhoeven

    Dagdromen.

  3. Bram Ruiter

    Mooi gesproken, heren. En Verhoef, valt me erg van je mee dat je IE hoog waardeert en zelfs twee keer hebt bekeken. :)

  4. Erwan

    Had ik jullie toch goed ingeschat! ;-) Even serieus, dit is voor mij samen met “There Will Be Blood” de beste film van de laatste 10 jaar (zeer verschillende films, dus keuze voor “beste” is dan eigenlijk onmogelijk) en ook een film die ik pas bij de derde kijk echt ging waarderen als groots meesterwerk. En dan te bedenken dat de eerste twee keer in de bioscoop waren in filmmekka Parijs!

    Zo zie je maar weer, net als de logica van Lynch valt ook de erkenning van een film soms niet uit te leggen :-) Prima keus dus!

  5. Rik Niks

    Overigens snap ik niet helemaal waarom het acteerwerk van Laura Dern in een aantal van bovenstaande stukjes zo geprezen wordt. Niet slecht hoor, maar feitelijk is er maar één gezichtsuitdrukking die ze 3 uur lang dient aan te houden, nl. een van verontrusting/verbijstering. Dan kijk ik toch liever naar Naomi Watts in Mulholland Dr., die daarin wat meer variatie mag laten zien.

  6. theodoor

    De scènes waarin ze aan de mollige man vertelt wat voor leed haar door mannen is aangedaan zijn behoorlijk sterk en laten toch een heel ander personage zien dan alleen haar verbijsterde kant. De suggestie van meerdere persoonlijkheden (als rol in de film in de film, als arme vrouw, rijke vrouw, hoer en actrice) met alle nuances van dien zonder dat haar personage gefragmenteerd uit elkaar valt verdient toch zeker wel een pluim.

  7. Kyrill

    Mooie keuze! Heb hem 1x gezien en toen beoordeeld met een 10 dacht ik :D

  8. Sandro

    Ik heb ‘m nog maar één keer gezien, maar was toen nog Lynch leek. Geen goede instap uiteraard. Moet ‘m maar herkijken, zal er nu heel anders tegenover staan.

  9. Kyrill

    http://blogs.suntimes.com/ebert/2009/12/the_best_films_of_the_decade.html

    Roger Ebert, held _O_
    Die film is mijn favoriete film van 2009. Ik zat serieus over te denken om hem te gaan opzetten voordat ik dit zag.

    Ik zag niet zo snel een topic over deze film…
    Dus dacht plaats het hier maar als aan een schakeling over jullie nummer 1 van deze laatste 9 jaar :)

  10. Pascal

    Bedankt voor de interessante lijst allemaal! Originele lijst en een aantal films waar jullie me heel benieuwd naar hebben gemaakt. Inland Empire was zeker een bijzondere ervaring, al heb ik me niet de gehele film vermaakt, ik kan me dan ook het beste vinden in Kaj’s stukje. Wellicht dat een herkijk wonderen doet.

  11. Suzanne

    Leuke top 25 en goede stukjes, kan me in veel vinden. Wat mij betreft hadden Mulholland Drive en Inland Empire omgewisseld mogen worden, maar dat komt meer omdat de laatste me nog steeds frustreert omdat ik (i.t.t. eerdere Lynch films) er echt nog steeds 0 wijs uit kan worden.


Reageer op dit artikel