Antonioni ontdekken
Kleur op de wangen doet goed

4 juli 2009 · · Column

Blowup

Hoeveel moeite ik ook had met l’Avventura vorige week, toen ik afgelopen donderdag het Michael Winterbottoms nieuwste misbaksel Genova zag en daarin ook een geliefde vermist raakt op een Italiaans eiland, hoopte ik stiekem eventjes dat de rest van de familie onverschillig verder zou gaan na de zoektocht. Dit gebeurde uiteraard niet, maar ik verbaasde mezelf wel met de gedachte. Vijf dagen achter elkaar Antonioni liet dus toch zijn sporen achter, ondanks dat de eerste film daarna afgelopen dinsdag een persvoorstelling van Hannah Montana: The Movie was. Misschien ook omdat de twee films in het weekend me een stuk beter bevielen, misschien toch niet toevallig allebei kleurenfilms.

Komt dat door een “centraal mysterie of geheim in verscholen ligt” in deze films, zoals Jordi in reactie op mijn vorige stuk schreef? Bij l’Avventura kon dat me niet zoveel schelen (ik was er vrij zeker van dat ik haar lijk gezien had, het enige ‘mysterie’ was dat verscheidene mensen in dezelfde richting keken vanaf een boot en niks zagen. Bij Antonioni’s eerste kleurenfilm Il Deserto Rosso was er überhaupt niet echt sprake van een “centraal mysterie of geheim” (zelfs in mindere mate niet, Jordi, of mis ik iets?), en dat is dan ook niet wat ik interessant vond aan die film.

Het was vooral de manier waarop technologie en industrie de wereld veroverd hebben en hoe de mens een plek zoekt hierin. Het wordt nog schrijnender doordat hij zelf verantwoordelijk is voor de malaise waarin Monica Vitti zich bevindt als zij een plekje zoekt om weg van de fabrieken haar broodje op te eten, en er achterkomt dat het stukje natuur dat zij had uitgezocht de vuilnisbelt van die fabrieken blijkt te zijn, inclusief gevaarlijke gassen. Voor een uitgebreidere analyse daarvan verwijs ik naar Rik Niks recensie van deze film, die eerder dit jaar op Salon Indien verscheen.

Waarbij ik nog wel wil vermelden dat de film mij niet echt raakte, dat de film tijdens gespreksscènes nogal inkakt (nu eenmaal niet Antonioni’s sterkste kant, dialoogscènes, iets dat Rik en Alex ook al concludeerden in een interessante discussie op het forum van FilmTotaal.nl in 2007, die voor de liefhebber zeker de moeite waard is om even op te sporen) en dat de positionering van de personages in ruimtes nog regelmatig té gekunsteld op mij overkomt. Wel mooi vond ik alles rondom de winkel van Vitti en de aankomst van het eerste schip in de film. Voor de eventuele betekenis daarvan verwijs ik nogmaals naar de recensie van Rik Niks, die dat al scherp heeft uitgewerkt.

Laat ik het in plaats daarvan hebben over de laatste Antonioni die ik zag en die me toch het meeste kijkplezier bood: Blowup. Hier is wel echt sprake van een “centraal mysterie of geheim”, en deels fascineert dat ook wel. De scène waarin David Hemmings de foto’s van het park gaat ontwikkelen en iets ontdekt dat hij niet eerder zag, is fantastisch en daadwerkelijk spannend. Toch is het niet dat mysterie dat de film echt voortdrijft, en een echte thriller wordt het nooit. Ook is het niet een portret van de ‘swinging sixties’ zoals vaak wordt beweerd – het ‘tijdperk’ en zijn frivoliteiten worden eerder op de hak genomen. Eén scène met de fotograaf en zijn uitspatting met twee groupies dient misschien dit doel, maar is dodelijk saai (wat waarschijnlijk ook Antonioni’s kritiek op deze ‘vrije liefde’ moet weergeven).

Wel bijzonder is een concert van de Yardbirds, waar het publiek op een enkeling na stilstaat met een nog legere blik in de ogen dan Monica Vitti ooit tevoorschijn heeft kunnen toveren. Helemaal als al die mensen opeens waanzinnig worden zodra de gitarist zijn kapotgeslagen gitaar van het podium gooit. Hemmings worstelt zich door de menigte met de gitaar, maar als hij ontsnapt is aan de razende fanatici (waar hij, doorgaans de onverschilligheid zelve, ook deel van uitmaakte) gooit hij de gitaar meteen weg omdat deze eigenlijk helemaal niet interessant is. Antonioni’s commentaar op de randverschijnselen van de popcultuur, of gewoon een sterk staaltje willekeur?

Want willekeur lijkt Hemmings fotograag tot een kunst verheven te hebben; regelmatig gaat hij doelgericht ergens op af om halverwege afgeleid te worden en zijn oorspronkelijke doel volledig links te laten liggen. Juist doordat Antonioni’s kenmerkende onverschilligheid en doelloosheid in een iets traditioneler plot zijn gegoten, steken ze dermate meer af tegen de nu echt als kunstmatig overkomende constructies van de speelfilm, daar waar ze in zijn Italiaanse films van begin jaren ’60 juist zelf als gekunstelde constructen op mij overkwamen. De filosofische diepere lagen i.v.m. realiteitsbeleving waarvan Rik en Alex het bestaan constateerden in die discussie van twee jaar terug op het forum van FilmTotaal.nl, ontgaan mij echter enigszins, dus misschien kunnen jullie dat nog een beetje toelichten? Tenzij het om het gegeven gaat van wat er op de foto’s is te zien versus tastbare werkelijkheid, want als dat het thema is dan werkt Antonioni dat toch vrij matig uit wat mij betreft. Coppola deed daar dan toch meer mee in The Conversation, hoewel die deels is afgekeken van/geïnspireerd door Blowup.

P.S.: volgende week weer Koreakoorts!


Onderwerpen:


3 Reacties

  1. Erik Hagen

    Hee, je was er dus toch bij “Blowup”? Dan heb ik je gemist; dacht al dat je het voor gezien had gehouden.

  2. Rik Niks

    Om op je laatste vraag terug te komen: komende woensdag gaat mijn stuk over Blowup, dus ik hoop daarmee naar jou tevredenheid in te gaan op dat specifieke vraagstuk.

  3. Jordi

    Ik voel me vereerd dat ik geciteerd word, Kaj! :) Zulke zaken doen een mens goed.
    Om op je integrale vraag over Il Deserto Rosso in te gaan: het “centrale mysterie of geheim” is niet van een dergelijke omvang of kracht als in bijvoorbeeld L’avventura of Blow-Up, maar het feit dat de film opent met Monica Vitti na een mislukte zelfmoord, wierp voor mij een schaduw over de rest van de film. De zelfmoord bleef in de achtergrond sluimeren, en dat bakende voor mij in ieder geval het narratief enigszins af. Maar, inderdaad, het is in deze film alweer veel lastiger te vinden.
    En tja, “Blow-Up” is en blijft grandioos. Fijn dat je ervan genoten hebt! :)


Reageer op dit artikel