Blaxploitation is een cult subgenre films dat in Amerika werd gemaakt in de eerste helft van de jaren ’70 en grotendeels uit misdaaddrama’s in de grote stad bestaat, met zwarte hoofdpersonages die doorgaans de blanke overwinnen. Een van de aantrekkelijkste elementen van dit cult subgenre is vaak de funk- en soulmuziek die de films begeleidden en soms zelfs overschaduwen. Vaak zijn deze soundtracks ook prima te beluisteren los van de film of zelfs zonder de films gezien te hebben. Als ode hieraan volgt hieronder een top lijst van mijn favoriete blaxploitation soundtracks, in twee delen (vorige week plaatste ik deel één).

8. Isaac Hayes – Truck Turner
De enige keer in deze lijst dat de maker van de filmmuziek ook de hoofdrol in de film speelt. De muziek lijdt er in ieder geval niet onder. Muzikaal is het een typische Hayes plaat (behalve zijn kenmerkende vocalen dan, die maar op enkele nummers te horen zijn, en de relatief korte lengte van de meeste nummers) en dus wat je daarvan verwacht: fijne midtempo grooves, af en toe zeer slim opgebouwd. Hoogtepunt is “Pursuit of the Pimpmobile”:

7. Roy Ayers – Coffy
Deze xylofoonfunk van Roy Ayers blijft altijd goed, en was zeker geschikt om de doorbraak van Pam Grier als ster van kleur te voorzien. Het instrumentale nummer “Aragon” misstaat niet op de dansvloer, “Brawling Broads” niet in de slaapkamer. De zang is ook prima, en de teksten leuk in context van de film. Luister maar eens naar “Shining Symbol”, waarin titelpersonage Coffy wordt neergezet als een symbool voor zwarte trots (en wraak als een deugd):

6. Marvin Gaye – Trouble Man
Heerlijk relaxte jazzy soundtrack van zanger Marvin Gaye. Geen harde funk, maar vooral zachte soul in Gaye’s unieke stijl, maar dan met een soms haast ‘leeg’ geluid en spaarzame instrumentatie. Die toch ook zeker funky is. “T Stands For Trouble” en “T Plays It Cool” zijn hier goede voorbeelden van. Maar hoe goed deze instrumentale liederen ook zijn, de beste momenten van de plaat zijn toch echt die met zang van Gaye. Ook als hij alleen maar wat vocaliseert. Hoogtepunt is de titelsong:

5. Willie Hutch – Foxy Brown

Superbad! Met deze nummer 5 komen we bij de echte elite van de Blaxploitation soundtracks aan, waarin Willie Hutch maar liefst twee keer is terug te vinden. Als er twee artiesten die het geluid en de stijl van blaxploitation moeten vertegenwoordigen, dan zijn het deze zanger/gitarist en Isaac Hayes. Strakke funk (zoals in de bovenstaande titelsong maar ook in een paar sterke achtervolgingsnummers) en heerlijke soul als “Gimme Some Of That Good Old Love” en I Can Sho’ Give You Love, of een combinatie van beiden zoals Ain’t That Mellow Mellow. Als je deze tegenkomt in de winkel, laat hem dan niet liggen!

4. Isaac Hayes – Shaft
Who’s the black private dick that’s a sexmachine to all the chicks?
Zonder twijfel de bekendste soundtrack in dit lijstje, de meest succesvolle en de enige die een Oscar kreeg. Hier begon het allemaal mee. Het filmgenre werd misschien geboren met Sweet Sweetback’s Baadasssss Song, maar kreeg pas echt vorm in deze film en vooral de soundtrack. De wah wah gitaren klinken vandaag de dag nog even strak, en in vooral de iets langere nummers laat Hayes zijn stijl en sterke opbouw horen. Op plaat klinkt de muziek overigens stukken beter dan in de film, waar versies in gebruikt worden die nog niet volledig afgemixt zijn, iets dat wel vaker gebeurden door het tempo waarmee de films moesten gemaakt worden. Geweldige funk die zo bekend is dat zelfs al denk je dat je het themanummer niet kent, je het toch wel kent. Al is het maar van Friends, The Simpsons, Bassie & Adriaan of talloze documentaire(serie)s over politie. Luister maar:

3. James Brown – Black Ceasar
Meer funky dan James Brown en de JB’s (vooral Fred Wesley speelt een belangrijke rol) wordt het haast niet. Vanaf de fantastische openingstrack, “Down And Out In New York City”, een prachtnummer over arm opgroeien in New York, is de toon gezet. Dit niveau wordt eigenlijk de hele plaat lang vastgehouden, in zowel de instrumentale nummers als die met zang. Lynn Collins zingt ook nog een nummer, het bruisende “Mama Feelgood”. Opvallend is ook hoe goed de muziek wordt gebruikt in de film. Zo is daar ”Mama’s Dead” tijdens de begrafenis van de moeder van de hoofdpersoon, maar vooral het meerdere malen in de film terugkerende “The Boss” wordt ijzersterk ingezet, met als hoogtepunt het moment dat de hoofdpersoon als gangsterbaas een mes in zijn buik krijgt en op dat exacte moment James Brown inzet met de zin paid the cost to be the boss. Hier nog vrolijkere tijden voor de gangster, met een stuk van het liedje:

2. Willie Hutch – The Mack
Van deze soundtrack kan helaas niet hetzelfde gezet. Ik had het album al tijden voordat ik de film zag, en keer er daardoor erg naar uit om de film eens te zien. Maar wat een teleurstelling toen ik hoorde hoe ineffectief lo-fi versies van deze superbe muziek werden ingezet. Een gemiste kans, want Willie Hutch heeft een prachtplaat vol klassieke liedjes gemaakt. Het was dan ook niet makkelijk om een voorbeeld uit te kiezen om in dit stuk te plaatsen als filmpje. “Vampin”? De titelsong, “Slick”, of “Mack Man (Got To Get Over)”? Of toch
“Mack’s Stroll” of “I Choose You”? Uiteindelijk kon ik maar tot een logische conclusie komen:

1. Curtis Mayfield – Superfly
En dan eindelijk de beste van allemaal, op alle vlakken. Het is misschien wel het beste album van soulgigant Curtis Mayfield (hoewel solo debuut Curtis ook aanspraak maakt op de titel) en is van begin tot eind niet minder dan briljant. De ene prachtcompositie volgt na de andere. Geen soulartiest van die tijd drukte de gevoelens van het zware Amerikaanse binnenstedelijke leven beter uit dan Mayfield, en dat maakt zijn werk zo uniek (naast dat het muzikaal fantastisch funky in elkaar zit) en hem zo geschikt voor deze soundtrack. Terwijl op het scherm het wat karikaturale geweld, drugsgebruik, drugshandel en stijl van de hoofdpersoon worden verheerlijkt, levert Mayfield ondertussen door de speakers gepeperd commentaar en een veel genuanceerder, realistischer beeld van het gettoleven en de misdaad daarin. Nadat de hoofdpersoon iemand koelbloedig heeft omgelegd om een lullige reden, rouwt Mayfield een heel lied lang om de gestorvene. Gezien wat er aan muziek kwam na Superfly zou het niet zo’n gekke suggestie zijn dat het niet Shaft was die het meeste invloed op het genre had maar deze plaat. Net als bij de nummer 2 van de lijst is het ontzettend moeilijk om één hoogtepunt als voorbeeld te kiezen. Daarom kies ik maar voor twee voorbeelden: één vooral voor de muziek, en één vooral voor de tekst.