Franchises. Blockbusters. Eindeloze remakes, sequels en prequels. Zo langzamerhand zouden we er toch zat van moeten worden, maar de geboekte winsten vertellen vaak andere verhalen. De afgelopen tijd zagen we Transformers 2 in de bioscopen verschijnen, een onwaarschijnlijk vervolg op een onwaarschijnlijk slechte film. Naast deze film probeerde men ook de oude successen van een andere franchise, The Terminator, weer op te rakelen.

James Cameron schopte het met deze franchise van de b-film richting de blockbuster, en maakte twee succesvolle films, die zowel door de massa als door de critici bejubeld werden. Cameron beheerst de kunst van de blockbuster dus blijkbaar beter dan pak ‘m beet Michael Bay, maar waarin vinden we dit verschil in films die beiden een (om met Bram Ruiter’s woorden te spreken) ‘Rrrrrwoap dzzzzzzz. Dum dum… dum dum… dumdumdumdumdumdu… BWOAAAAAAAM. Rrrrrrrr. Plierieliepliepleip. BWOAAAAAM. Dzzzruuuuwraaaap.’-plot genieten?

‘Zielige review, als dat uw manier is om proberen grappig te zijn… Gij zijt weer zo een van die mensen die een blockbuser gaat zien om dan weken te zagen over het ontbreken van een plot. Beperk u tot arthouse en schrijf geen filmreviews meer, ge zou er uzelf en vooral de anderen een groot plezier mee doen.’

Zo luidde de kritiek van gebruiker Jimmy op de genadeloze review van mede-recensent Bram Ruiter betreffende de laatste Transformers film. Wanneer je blockbusters afkraakt, krijg je vanzelfsprekend de velen die er plezier uit halen tegen je. Soortgelijke taferelen duiken vaker op; de recensent in kwestie komt onder vuur te liggen door de vinger op de zere plek te leggen bij welke blockbuster dan ook. De fout die hierbij gemaakt wordt, is dat het maken van een blockbuster zelf een vak apart is.

Blockbusters bevatten in negen uit tien gevallen onophoudelijke actie, toegankelijke humor en niet te veel psychologie. Nu kun je denken dat Michael Bay daar dan waarschijnlijk een ster in is, maar wat deze man mist is subtiliteit. Men wil van groot, groter, naar grootst, maar is daarbij geneigd te vergeten dat adempauzes ten goede doen aan de spanningsboog. Een van de weinige regisseurs die dit wat mij betreft ooit perfect onder de knie had, is James Cameron met zijn Terminators.

The Terminator (1984)

The Terminator werd geboren in het jaar dat we volgens George Orwell’s visie van 36 jaar daarvoor, in een redelijk zure wereld zouden leven. The Terminator kwam op zijn beurt met een verontrustende blik op de toekomst: er zou spoedig een Apocalyps volgen waar machines en robots zelfdenkend vermogen krijgen en deze gave ten nadele van de mensheid zullen gebruiken. De Dag des Oordeels, Judgment Day, zoals de Apocalyps in Cameron’s film heet, staat voor een nucleaire oorlog, waarbij de mensheid grotendeels uitgeroeid wordt, en John Connor – een soort van Jesus-figuur, waarmee hij overigens dezelfde initialen deelt – is uitverkoren om de overgebleven mensheid te redden van de om onduidelijke redenen mensverdelgende machines.

Het mogelijk interessante verhaal komt in The Terminator niet echt van de grond. Tijdreizen is een belangrijk onderdeel van de film, maar het blijft bij oppervlakkige theorietjes, wat dan wel weer handig is om eventuele plotholes te vermijden. Dit helpt echter niet mee om een geloofwaardig post-apocalyptisch visioen te realiseren. De flashforwords richting deze wereld zijn ook allesbehalve overtuigend, en diepgaande informatie wordt ons onthouden. De special effects maken de film welliswaar charmant op een knullige manier, maar hierdoor stijgt het eerste deel uit de cyclus nooit uit boven een b-film met sterallures.

Het grote pluspunt van de film is Arnold Schwarzenegger, iets wat je mij niet vaak zult horen zeggen. De man is hier echter bijzonder goed op zijn plaats, met stalen gezicht, een opgepompt lichaam en houterige bewegingen is hij bijzonder overtuigend als Terminator (iets wat in latere delen nogal eens de mist ingaat).

Wanneer Schwarzenegger achter Sarah Connor aan gaat, om een one night stand te voorkomen, lijkt de film nog het meest op een slasher. Onschuldigen (kinderen, vrouwen) vallen bij bosjes dood neer, en dat geeft de film een bepaalde flair en gedurfdheid. De jachtpartij van de Terminator doet denken aan John Carpenter’s Halloween en de vele films die daarop lijken. Huizen indringen en vervolgens genadeloos beginnen met afslachten, het lijkt de formule van een horrorfilm, niet een voor de gemiddelde zomerblockbuster. Dit is dan ook het sterkste punt in de film.

Het zal velen te doen zijn om de actiescenes, maar deze deden mij slechts zelden iets. De film weet de spanning goed te behouden, maar het is geen adrenalinerush, zoals het tweede deel dat is. Daarbij kwam de ontknoping mij voor als een gevalletje ‘geld is op, we doen het makkelijker’.

Terminator 2: Judgment Day (1991)

Wat dat betreft zijn we dus beter uit bij de update van deze film, Terminator 2: Judgment Day. Qua verhaal mag het dan een vervolg zijn, de uitwerking en opbouw is in grote gedeeltes gelijk aan de voorafgaande film, maar dan loopt alles net wat soepeler en verfijnder. Dé grote vooruitgang is te vinden in de special effects (gek genoeg is deze vooruitgang de doodsteek bij verdere delen in de franchise).

Paul Thomas Anderson schijnt ooit zijn filmschool na zeer korte tijd te hebben verlaten om de volgende gebeurtenis, ik citeer:

‘… This teacher said: ‘If anyone is here to write Terminator 2, just walk out, just get out of the door. And I thought, that’s just not a good way to start. What if I do wanna write Terminator 2? … Terminator 2 is a pretty awesome movie.’

Misschien is het citaat niet heel relevant, en het mag op velen overkomen als een soort van omgekeerd snobbisme, maar het laat wel goed zien dat de kloof tussen ‘serieuze’ arthouse en blockbusters groot is, terwijl we in beide gevallen spreken over de kunst van het filmen. Terminator 2 is in ieder geval niet zomaar een blockbuster, het is een van mijn favoriete popcornflicks, niet enkel om nostalgische redenen.

Als kind was het al een must-see, en ik ben slechts twee jaar ouder dan deze film, en nu heb ik hem onlangs, na lange tijd herkeken. Het viel me vooral op dat de film nog altijd staat als een huis. De actie is verbluffend, de twee Terminators angstaanjagend en de effecten nog steeds effectief. Maar waar de film vooral in uitblinkt is het geloofwaardig maken van een wereld waar de Apocalyps nadert, de angst voor machines. Het mens/machine thema wordt misschien niet zo sterk gebracht als in een willekeurige Cronenberg, maar de film zit goed in elkaar. Het verhaal van de eerste film wordt hier wel uitgediept, de flashforwards richting de postapocalyptische wereld worden sprekender en de film wordt zelfs op psychologisch vlak boeiender, al komt men niet van de koude grond af.

De actiescènes zijn redelijk trendsettend te noemen, de lange achtervolgingsscene uit de film staat nog altijd op mijn netvlies, en vele soortgelijke achtervolgingsscènes van hedendaagse films vallen er wat mij betreft bij in het niet. Cameron beheerst het tempo perfect, de spanningsboog is onophoudelijk, ook al is het soms wat vermoeiend dat de ‘slechterik’ maar niet het loodje legt.

Schwarzenegger is nu terug, ditmaal als de goodguy, en dient naast dat hij zorgt voor een hoop adrenalinekicks, ook voor een dosis humor, iets wat in de eerste film minder goed uit de verf kwam. De humor is wat kinderlijk, maar dankzij de afwisseling met keiharde actie werkt het perfect. De beroemde one-liners komen in de tweede film meer en beter aan bod, en hoewel ik er normaal gesproken een afkeer aan heb, werkt het hier perfect. Cameron plaatst dergelijke zaken in de juiste context, waardoor we serieuzere zaken daadwerkelijk serieus kunnen nemen, en kunnen lachen om een allesverslindende Terminator die ‘Hasta la vista, baby’ uitkraamt.

Terminator 2 is de film die eigenlijk het eerste deel had moeten zijn, dat voor mij vooral aanvoelde als een valse start van een franchise die om vooral technische redenen beter in 1991 had kunnen beginnen. Alleszins een verbetering, of plaatsvervanging, van The Terminator.

Cameron vond het na het tweede deel welletjes, en heeft duidelijk merkbaar niet al teveel invloed gehad op de twee delen die hierna nog volgden. In het tweede deel van dit stuk zag ik ingaan op de volgende twee, ronduit belachelijke, vervolgen in de Terminator-serie.