00: De wederopstanding van Woody?
Het vallen, opstaan, weer vallen en weer opstaan van Woody Allen in het (bijna) afgelopen decennium
30-10-2009 | Kaj van Zoelen | 2000-2009, Beschouwing
Regie: Woody Allen
Mijn vader vertelde een paar jaar geleden dat er ooit een tijd was dat als de nieuwe Woody Allen uitkwam, je daar zonder twijfel heen ging. Vandaag de dag brengt Allen nog steeds een film per jaar uit, maar mijn vader gaat er niet meer heen. Ooit was zijn naam een garantie, maar de afgelopen tien jaar ging die zekerheid definitief op de schop. Na de toestand met zijn kleindochter begin jaren ’90 had Allen zich tegen het millennium aan redelijk hersteld, maar daarna ging het met zijn reputatie weer bergafwaarts, waarna er maar liefst drie keer een comeback werd geconstateerd door de critici. Maar klopt dat idee wel? Was Woody wel weggeweest? En kwam zijn vorm echt elke keer terug? Laten we eens een terugblik werpen op zijn laatste tien films.*
Woody Allen begon het decennium eigenlijk best prima met het licht verteerbare Small Time Crooks, een typische Allen komedie over een stel boeven die een koekjeszaak beginnen als cover voor een bankroof. Die mislukt compleet, maar van de geweldig draaiende koekjesverkoop worden ze steenrijk. Daar worden ze echter ongelukkig van, totdat hun accountants hen weer bij elkaar brengen. Het is een lichtvoetige film die Allen eigenlijk al eerder maakte waarbij hij de thema’s beter uitwerkte, maar die wel bij vlagen erg leuk is en werkt dankzij vooral Tracey Ullman en Elaine May.
Dan komt het absolute dieptepunt van Allens carrière, in tweevoud: Curse of the Jade Scorpion en Hollywood Ending. Die eerste bevat één aardige scène waarin een gehypnotiseerde Allen een naakte Charlize Theron de deur wijst en één sterke dialoog:
“You know, there’s a word for people who think everyone is conspiring against them.”
“I know, perceptive.”
Verder valt er weinig te beleven met deze flauwe ‘ode’ aan jaren ’40 screwball en film noir die nooit echt leuk of boeiend wordt. Hoe minder gezegd over Hollywood Ending, hoe beter.
In 2003 trekt de zaak gelukkig weer aan. Het prettig pretentieloze Anything Else is de eerste film van Allen over echt jonge mensen (althans, van de films die ik ken), maar verder is er weinig nieuws aan deze film over een neurotische jongeman met een vriendin waar hij gek van wordt, en een therapeut en agent die hem niets verder helpen. De enige waar hij wat aan heeft is oude man Dobel, een hilarische rol van Allen zelf die elke scène met hem een plezier om naar te kijken maakt. Dit was voorlopig de één na laatste rol van Allen, en zijn laatste leuke. Allen volgde dit prachtig gefilmde succes met het goed bedoelde maar niet zo bijzondere Melinda & Melinda, zo zelfs dat de film verdween zonder dat veel mensen er notie van maakten. Chiwetel Ejiofor is zoals altijd goed, maar Will Ferrell doet een erg matige Allen imitatie.
Dan komt in 2005 de eerste van zijn comebacks, een van de twee die het meeste stof deden opwaaien: Match Point, de eerste van Allens ‘Londen drieluik’. Voor het eerst filmt hij niet in New York, en volgens velen deed dat hem goed. Ik weet niet of het zozeer aan de locatie ligt, maar de film is inderdaad een flinke verbetering en sowieso zijn beste film sinds Deconstructing Harry. Dat neemt niet weg dat de film veel wegheeft van één helft van Crimes & Misdemeanors, toch een veel sterkere titel. Desondanks is Match Point een prima film. De ‘comeback’ is echter van korte duur, want het hierop volgende flauwe komedie Scoop stelt flink teleur en laat zien dat locatie niet de doorslaggevende factor is. Het daarop volgende jaar sluit Allen het drieluik af met het onderschatte Cassandra’s Dream, volgens sommigen weer een comeback, waarin hij nog verder duikt in de thematiek van Match Point maar gek genoeg geen betere film maakt. Wel een goed spannende die bij tijd en wijlen aan Hitchcock doet denken. Alleen jammer van het einde.
De derde keer dat men sprak van een comeback was bij Vicky Christina Barcelona, een verleidelijke komedie waarin Allen nieuwe muze Scarlett Johansson weer een goede rol geeft. Hoewel haar drie costerren haar allemaal van het doek spelen (terwijl elk castlid op een gegeven moment wel Allen een beetje nadoet). Van te voren is er ophef over een vermeende lesbische seksscène tussen haar en Penelope Cruz (die niet in de film zit), na afloop heeft iedereen het bijna alleen nog maar over de rol van Cruz, waar zij een Oscar voor kreeg, de enige uitgereikt aan een Allen film dit decennium. Net zoals alle films in dit decennium voelt Vicky Cristina Barcelona bekend aan, maar dit keer op een positieve manier. Eerder als een oude vriend die je graag weer terugziet dan die oude schoolgenoot waar je liever zonder herkenning aan voorbij was gelopen. Hetzelfde geldt voor zijn recentste film, Whatever Works. Een stuk cynischer dan gebruikelijk, maar dat maakt de pret eigenlijk alleen maar groter. En Larry David is eigenlijk altijd wel grappig.
Door een sterke reeks (op één uitzondering na) in de tweede helft van het decennium krijg ik bij de nooit veranderende begintitels met datzelfde lettertype op een zwarte achtergrond en het vrolijke jazzdeuntje (of soms de zware klassieke muziek) nog altijd een goed gevoel, en kijk ik nog steeds uit naar de nieuwe Woody Allen. Van een echte comeback is in mijn ogen nooit echt sprake geweest, omdat Allen nooit echt lang is ‘weggeweest’. In plaats daarvan is hij regelmatig gestruikeld en weer opgestaan. Voor fans van lijstjes nog even alle tien titels op een rij, van best naar minst uiteraard:
1. Vicky Cristina Barcelona
2. Small Time Crooks
3. Match Point
4. Cassandra’s Dream
5. Whatever Works
6. Anything Else
7. Melinda & Melinda
8. Scoop
9. The Curse of the Jade Scorpion
10. Hollywood Ending
*: Dit artikel is de eerste in een reeks die zo nu en dan zal terugkeren op Salon Indien, waarin wordt teruggekeken naar het (bijna) afgelopen decennium.
Forum
Op 30-10-09 om 13:13 #
Kaj, mooi stukje. Als bijzonder idolate Woody-fanaticus volg ik alles wat hij doet op de voet, en ook ik heb een dergelijke tendens gespot. Nu valt er natuurlijk ook genoeg te zeggen over de kwalitatieve dipjes in zijn vroege comedy’s (Bananas, What’s Up, Tiger Lily?), in de jaren tachtig (A Midsummer Night’s Sex Comedy, Another Woman), en in de jaren negentig vooral (Alice, Shadows and Fog, Celebrity). Er lijkt zo door zijn carrière heen een constante golfbeweging te zitten, met gelukkig in the end meer goede dan kwalijke films.
Mijn volgorde van de hierboven genoemde films zou zijn:
1. Match Point
2. Vicky Cristina Barcelona
3. Melinda & Melinda
4. Whatever Works
5. Scoop
6. Cassandra’s Dream
7. The Curse of the Jade Scorpion
8. Anything Else
… en Small Time Crooks en Hollywood Ending heb ik helaas (nou ja…) nog niet gezien.
Ik vind Match Point toch wel op heel veel vlakken bijzonder geslaagd en intens, en één van zijn sterkste pure drama’s. Daarnaast vond ik Melinda & Melinda onverwacht tof, door het metatekstuele spel met genres en de interessante cast. Scoop viel mij alleszins mee (had bijzonder lage verwachtingen, maar vond het best vermakelijk), maar Cassandra’s Dream daarentegen was veel te nietszeggend om echt te beklijven – alleen Tom Wilkinson maakte, zoals gewoonlijk, indruk.
Ach, tot zover mijn two cents! Ik ben in ieder geval erg blij dat er meer mensen zijn die de moeite nemen om op Woody’s films in te zoomen :D
Op 31-10-09 om 09:00 #
Allen maakt zeker in streaks niet meer de geweldige films die hij in de jaren ’70 en ’80 maakte, maar hij is naar mijn idee nog steeds een van de meest interessante en meest vermakelijke regisseurs in het wereldje. En zeker in mijn moederland Frankrijk is de man stilaan een legende en krijgen zijn films veel bekijks in tegenstelling tot hier waar hij inmiddels een marginale filmmaker is helaas…
Mijn top 10 is dan als volgt:
1. Whatever Works (zonder twijfel)
2. Match Point
3. Cassandra’s Dream
4. Vicky Cristina Barcelona
5. Melinda & Melinda
6. Small Time Crooks
7. Anything Else
8. Hollywood Ending
9. The Curse of the Jade Scorpion
10. Scoop
Mag ik hier aan toevoegen dat als je een titel verder was gegaan, “Sweet and Lowdown” vlak achter “Whatever Works” was gekomen in mijn lijstje? Maar je moet ergens een grens trekken en die titel is inderdaad van ’99 dus moet je daar ook niet verder over zeuren.
Op 31-10-09 om 09:12 #
@ Jordi: ik vond “Shadows and Fog” juist een geweldige ode aan de Duitse expressionistische cinema en vond ook zijn vroege sketch komedie “Bananas” zeer de moeite!
@ Kaj: je idee van het terugkijken op het afgelopen decennium vind ik een zeer goed idee, denk echter dat je qua kwantiteit niet zo gauw een andere filmmaker dan Woody Allen zal vinden (Miike misschien?). Maar ook een genre (originele horror) of stroming (extreme Franse golf) is dan goed te doen!
Op 31-10-09 om 12:00 #
Voor de duidelijkheid, het is niet alleen Kaj die aandacht gaat besteden uit films van dit decennium. Regelmatig zullen ook anderen daar artikelen over plaatsen.
Op 31-10-09 om 17:35 #
Ja, dat had ik inderdaad duidelijker moeten zeggen.
@Jordi: Dank je. En als jij niet zou reageren, dan had ik m’n werk niet goed gedaan. ;) Jij met je Woody’s…
What’s Up Tiger Lily is zijn eerste film, en niet eens zijn eerste echte eigen film, dus die zie ik niet als een dip. Daarnaast maakt voor mij alles voor Annie Hall uit van Allens vroege werk, zijn groeiperiode, en vind ik Bananas leuker dan de onderste helft van mijn lijstje hierboven. Die andere titels die je nu noemt heb ik nog niet gezien. Maar ik ben nu wel benieuwd naar Shadows and Fog geworden.
@ Erwan: Klopt, maar minder kwantiteit betekent ook dat je meer over de films per stuk kunt zeggen en er misschien ook meer ruimte is voor wat algemener beschouwing over de regisseur zelf. Genres of stromingen zijn ook zeker goede mogelijkheden, en in mijn geval zal er zeker een toplijst van het een en ander komen hier en daar.
Op 01-11-09 om 00:27 #
Woody Allen, de neurotische man, die bekend staat dat hij iedere keer weer dezelfde film opnieuw maakt. Dat is een kunst op zich. Alle lof naar Woody!
Op 01-11-09 om 10:08 #
altijd leuk, artikelen over Woody. het is en blijft een slecht rijtje wat ie het laatste decennium heeft gedaan. ik zat ook zo’n top te maken maar herinner me niets uit Hollywood Ending, nauwelijks iets uit Anything Else en Melinda & Melinda, terwijl ik die 2 van vorig jaar oer en oer saai vond.
wat er dan nog overblijft vond ik wel acceptabel. ik houd wel van Woody op zijn meligst (Scoop en Jade, al rammelen beide films natuurlijk aan alle kanten)
Small Time Crooks is wat scherper (maar is geloof ik een remake, wellicht dat dat hielp)
Match Point heeft wel sfeer, mooie cinematografie en mooie Scarlett maar is wel wat atypisch natuurlijk.
Op 07-11-09 om 11:56 #
Ik moet eerlijk zeggen dat ik aan geen enkele regisseur zo’n hekel heb als aan Woody Allen.. Vooral Vicky Cristina Barcelona was dramatisch! Geen verhaal, geen diepte, geen humor. Zonde van Penelope Cruz. Ik ben dan ook een fervent voorstander van American Apparel.. als je van die ruzie hebt gehoord.
Op 26-11-09 om 13:21 #
Van wat ik heb gezien:
(Uitstekend/goed)
1. Whatever Works
2. Vicky Cristina Barcelona
3. Match Point
(Redelijk)
4. Melinda & Melinda
5. Anything Else
(Slecht)
6. Scoop
Ik zag gisteren dus Whatever Works en man, ik heb echt genoten. De karakters van de ouders van Melody zijn leuk, al is hun ontwikkeling wel erg kort door de bocht (zeker die van de vader), maar dat verpest gelukkig niet het plezier van de heerlijk cynische dialogen, het zomerse New York-sfeertje en het uitstekende acteerwerk (ben sowieso altijd wel te spreken over Patricia Clarkson en Ed Begley Jr.). Maar de grootste ontdekking voor mij was Larry David, hij speelt de Woody Allen-rol beter dan Woody Allen zelf: cynischer, meer zelfbewust en vooral een stuk beter getimed. Het is zelfs zo’n verrassende rol dat ik nu begonnen ben aan Curb Your Enthusiasm.
Op 26-11-09 om 20:54 #
Dat is altijd goed. :)