Nee, vandaag geen recensie over een recente bioscoopfilm. Ik wilde de aandacht vestigen op een documentaire waar ik al een tijdje naar uitkeek, die ik afgelopen week zag, waar ik volledig van ondersteboven ben, maar waar niemand nog van gehoord lijkt te hebben. Dat konden we natuurlijk niet hebben, dus waar beter dan hier om er hier een recensie over te schrijven.

Dear Zachary is wat betreft vorm een vrij conventionele documentaire. Beelden ondersteunen de voice-over en andersom, gefilmd met een handycam, veel interviews en een lineair tijdsverloop die wordt aangeduid door de montage: het is, om er wat Engelse termen in te gooien, een doodgewone ‘expository’ en ‘participatory’ documentaire. Wat hem dan wel zo bijzonder maakt is het verhaal. De docu draait niet om Zachary, maar om zijn vader Andrew. Andrew wordt in oktober 2001 dood gevonden in een park dichtbij zijn woonplaats. Mét vijf schotwonden. De verdenking gaat direct uit naar zijn meer dan tien jaar oudere ex-vriendin waarmee hij het de avond daarvoor had uitgemaakt.

Regisseur Kurt Kuenne, die begon met een portret van zijn oudere vriend voor zijn eigen rouwproces, leidt ons verder door de hel waarin de grootouders van Zachary geleefd moeten hebben. Niet alleen verliezen ze hun enige zoon, maar als de vrouw die hoogstwaarschijnlijk Andrew vermoordde naar haar geboorteland Canada vlucht én ook nog eens bekend maakt dat ze vier maanden zwanger is, zijn ze praktisch gedwongen om van het zuiden van de VS te verhuizen naar Canada, willen ze hun kleinzoon ooit nog zien. Wat volgt is een juridisch getouwtrek over uitlevering naar de VS, de voogdij en een omgangsregeling waardoor ze gedwongen zijn om ook nog eens normaal om te gaan met de vrouw die hun zoon ombracht. Wanneer Kurt hoort van de zwangerschap verandert zijn kijk op de documentaire, z’n doel wordt om voor Zachary een naslagwerk te maken, zodat hij later te weten kan komen hoe zijn vader was.

Van begin af aan is wel duidelijk dat het Kuenne niet te doen is om een zo objectief mogelijk beeld te schetsen van de situatie; Andrew is een toffe peer en een grote goedzak, Zachary’s moeder is de duivel gepersonificeerd. Dat doet er ook niet toe, Kuenne geeft de kijker een kijkje in zijn verwerkingsproces (en die van iedereen die hij interviewde) en door de overtuiging, de oprechtheid, maar vooral de liefde waarmee deze documentaire gemaakt is, kan je als kijker, of het nou woede of droefheid is, nauwelijks je emoties onderdrukken. Zonder het einde te verklappen, want dat zou vreselijk zonde zijn: de film laat je met een vreselijk naar en zuur, maar aan de andere kant ook met een hoopvol gevoel achter. Aan de ene kant zou ik iedereen dan ook deze film willen aanraden, maar aan de andere kant is het, vooral door het einde wel vreselijk naargeestige film.

Helaas is deze kleine documentaire volledig genegeerd bij wat voor awards dan ook (al werd hij wel genomineerd bij de Chicago Film Critics Awards) en een Nederlandse release zit er ook niet meer in. En dat is jammer: er is sinds lange tijd niet meer een film geweest waar ik me zo bij betrokken voelde en waarbij ik eigenlijk tijdens de gehele speelduur met een brok in mijn keel naar het scherm zat te staren. Een prachtige, ontroerende film.