Il Divo (2008)
22-04-2009 | Rik Niks | Recensie
Regie: Paolo Sorrentino
Het is dat de naam Giulli Andreotti me al niks zei, maar anders had ik ongetwijfeld kunnen stellen dat ik met deze biografische film niks meer over de man te weten was gekomen. Maakt dat Il Divo tot een slechte biopic? Zeker niet. Als politieke reconstructie is het zo’n brei van feiten en personages dat er geen touw aan vast te knopen valt. Is de vertelling daardoor volkomen mislukt? Nee. De reden is dat regisseur Paolo Sorrentino (La Conseguenze Dell’amore) in het toch wat stoffige, traditionele genre van de politiek geëngageerde film annex biopic een geheel nieuwe stijl vindt die deze ‘gebreken’ op slag irrelevant maken.
De film opent met staccato opspringende teksten die achtergrondinfo verschaffen. De vrees naar een dorre geschiedenisles te gaan kijken wordt direct daarna ontzenuwt, als op een pompende beat een aantal bloederige moorden op esthetisch zelfbewuste wijze (slow motion!) getoond worden. Opdringerige muziek, van opzwepend klassiek tot energieke punk, zal de beelden nog vaak van een omlijsting voorzien, terwijl op de raarste momenten verklarende teksten het beeld inschuiven, de ene keer nog ingewikkelder dan de andere.
Het moge duidelijk zijn dat een dergelijk uiterlijk vertoon niet geheel los staat van het verhaal dat verteld wordt. Andreotti is de Italiaanse premier die voor de zevende keer gekozen is, wat slechts lijkt te danken aan een miraculeus vermogen tot overleven. En een flink portie criminele daadkracht achter de schermen. Zijn verschijning, vormgegeven door Toni Servillo, typeren als sfinxachtig is nog zacht uitgedrukt, wat er omgaat in het markante hoofd blijft van begin tot einde onduidelijk. Ook voor de bijpersonages lijkt kleurrijkheid een belangrijker criterium geweest te zijn dan levensgetrouwheid. Dat maakt een bonte verzameling figuren waarmee je je eerder in een hippe gangsterfilm dan in een politiek drama waant. Of het een satire is weet ik niet, ik zou eerder zeggen een sterke uitvergroting, zonder per sé moraliserend te zijn.
De scriptschrijver (Sorrentino zelf) heeft zijn best gedaan op de dialogen, want Il Divo is een eloquente film. Vooral de replieken van Andreotti (als hem een sigaar aangeboden wordt: ‘ik heb geen kleine zonden’, als zijn arts hem aanraadt te gaan sporten: ‘al mijn vrienden die sportten zijn nu dood’ etc.) zijn geestig, in combinatie met zijn onbewogen gezicht. Hoewel er een aantal keer wordt gerefereerd aan de eenzaamheid van de man die nooit een oprecht iemand in zijn nabijheid zal weten, wordt hij niet geportretteerd als de stereotype machthebber die ook maar een mens is. De Andreotti die we in het openbaar zien is precies dezelfde als die we alleen met zijn vrouw naar een Italiaanse Frans Bauer op de tv zien kijken. Dat maakt zijn verschijning ietwat grotesk, maar op een komische manier.
Il Divo wordt veel verweten in de tweede helft teveel een muur op te trekken van feiten en personages die voor de leek niet te volgen zijn, en dat is op zich wel waar. Het is echter geenszins nodig te begrijpen wat er precies afspeelt; als grove situatieschets dient het zijn doel voldoende. Een enorm moeras van corruptie, moorden en verraad, zal de man die claimt dat toeval niet bestaat maar slechts de wil van God er weer mee weg komen?
Wat Il Divo nu uiteindelijk is? Satire, politieke aanklacht, biografie, gangsterfilm, drama, thriller? Een eenduidig antwoord valt daar niet op te geven, maar vooral de kenmerken van de gangsterfilm springen in het oog. In plaats van belerend de connectie tussen het politieke en criminele milieu uit te spelen om te tonen hoe corrupt de politiek wel niet is, leent Sorrentino vooral de stijl. Moddervette montages en popmuziek, dik aangezette personages en snedige dialogen: een brutale behandeling van een onderwerp dat normaliter op meer omzichtigheid kan rekenen.
Forum
Op 22-04-09 om 12:33 #
Het is me nou niet geheel duidelijk wat precies jouw mening is. Je noemt een aantal negatieve elementen, om die vervolgens maar enigszins te verzwakken. Mag ik hieruit opmaken dat de film voor jou (ook) niet helemaal geslaagd is?
Persoonlijk kon ik hier helemaal niets mee. De opdringerige soundtrack stoorde me mateloos, ik kon geen touw vastknopen aan het verhaal (wat ik dus wél belangrijk vind), Andriotti, hoewel ik de echte niet ken, lijkt een stripfiguur en de visuele structuur pastte totaal niet bij een biopic. Voor mij de slechtste film die ik op het IFFR zag.
Op 22-04-09 om 19:44 #
Hmm, nu ik het zo teruglees moet ik wel erkennen dat ik in al mijn enthousiasme misschien wat vergeten ben te verduidelijken dat al de punten die ik noem wel degelijk positief ervaren werden door mij. Daar zit ook een beetje de crux: Sorrentini speelt met het verwachtingspatroon van de kijker, door juist niet te doen wat deze zal verwachten van een film als dit. Zoals al blijkt uit jou opsomming zullen kijkers tegen precies dezelfde zaken aanlopen bij hun waardering van de film, maar de een (ik) zal ze juist als positief ervaren en de ander (jij) als negatief. Je zegt ‘je noemt een aantal negatieve elementen’, maar dat is toch ook een beetje jou interpretatie. Ik probeer juist aan te geven dat het helemaal niet zo van zelfsprekend is dat dergelijke zaken (onoverzichtelijk plot, diep uitgewerkte personages) als negatief opgevat moeten worden. Dat uitgangspunt lijkt ook Sorrentini gehanteerd te hebben voor deze film: brutaal, maar boeiend, omdat de kijker uitgedaagd wordt zijn traditionele kijk op dit soort films overboord te gooien. Mocht je de film ooit nog eens zien, dan zou je misschien eens moeten proberen er met deze insteek naar te kijken, misschien dat ie dan beter werkt voor je.
Op 22-04-09 om 21:00 #
Deze film gaat niet over Andreotti, net zo min als dat deze film over de aangehaalde feiten gaat in het verhaal. Sorrentino probeert niet Andreotti nog in een kwaad daglicht te zetten noch om zijn naam te zuiveren. Dit is een briljante ‘parodie’ op de gehele italiaanse politiek (parodie is niet helemaal het juiste woord, in mijn ogen wordt deze vorm van politiek nooit echt belachelijk gemaakt, ik kan me voorstellen dat Sorrentino er zelf misschien ook wel van geniet). Het is niet belangrijk om het verhaal precies te volgen (kan misschien interessant zijn, maar absoluut geen must).
Al het werk wat Sorrentino maakt is magistraal. Ik begrijp dat het bij (veel) mensen verkeerd zal vallen. Het is anders, onconventioneel. Snelle montage, zwarte humor, ophitsende en opdringerige muziek maar altijd met redelijk veel intellectuele bagage; het is een beetje nerveus allemaal, ook op een manier welke nooit eerder zo is gezien.
Ricardo, als dit je niet bevalt omdat het geen houvast biedt zou ik eens Conseguenze Dell’Amore of L’Amico di Famiglia kijken (als je die nog niet gezien hebt), het is precies hetzelfde alleen is de plotline een stuk makkelijker te volgen, vooral die eerste is ook briljant :)
Op 22-04-09 om 21:41 #
Ik kan de parodie best zien en in dat opzicht is de film ook best geslaagd, maar als het niet belangrijk is het verhaal te volgens waarom dan die extra tekstuele uitleg?
De snelle montage is ook niet mijn ding nee, het deed me bijna denken aan een Tony Scott film. Bijna. De humor kwam dan af en toe nog wel prima uit de verf, maar die muziek was me veel te opdringerig.
Dit wil inderdaad niet gelijk zeggen dat ik de regisseur volledig afschrijf. Sterker nog, ik ben inmiddels meer benieuwd geworden naar Conseguenze Dell’Amore.