L’Année Dernière À Marienbad
Over ruimte.

13 september 2009 · · Analyse

In zijn recensie van L’Année Dernière À Marienbad op whatiwatch.net heeft mede-salon-indienner Rik Niks het over de vele herhalingen van dialoog en de tijdloosheid die deze opwekt. Omdat Rik het prachtig heeft verwoord zal ik een passage aanhalen:

“In een kuuroord komt een vrouw een man tegen die zegt het voorgaande jaar een affaire met haar te hebben gehad. De vrouw herinnert zich dit niet, waarna de man uit de doeken doet hoe het ook weer zat volgens hem. Om deze vertelling draait de film, maar omdat we delen van het gesprek steeds herhaald zien in een andere setting, en van chronologie geen sprake lijkt te zijn, oogt het of de personages vastgevroren zijn in de tijd. Anders gezegd: tijd lijkt niet te bestaan. En dus is de vergeetachtigheid van de vrouw of de mogelijke leugenachtigheid van de man helemaal geen issue, iets wat een veel conventioneler film op zou leveren”.

In L’Année Dernière À Marienbad is echter niet alleen tijd relatief. Deze gaat nauw samen met ruimte. Rik haalt in de voorgaande passage al de verschillende settings aan die nauw samengaan met herhalende dialoog, maar meer nog dan een spel met geluid is L’Année Dernière À Marienbad een spel met ruimte en architectuur. Deze hangt nauw samen met het gebruik van geluid. De man en vrouw zijn niet zozeer vastgevroren in de tijd maar vastgevroren in verschillende tijden. Zij bevind zich in het heden maar zijn dialoog bevind zich in het verleden. Wanneer zij in beeld is, horen we wel zijn voice-over, maar echt bewust zijn of hij wel op diezelfde plaats of in diezelfde tijd is weten we niet. Ik zal in de rest van dit artikel ingaan op de verschillende gebruiken van ruimte in L’Année Dernière À Marienbad, waarvan ik de eerste nu al benoemd heb.

L’Année Dernière À Marienbad draait dan ook deels om het van elkaar verwijderd zijn van de personages. In de architectuur wordt er een kloof tussen de twee geschapen, waarbij hij in een ander kader (een spiegel, een raam of een deuropening) is dan zij. Zien we hem in beeld, dan is zij slecht een reflectie. De man en de vrouw draaien om elkaar heen, en ze zijn zelden tegelijkertijd in beeld te zien. Maar de film draait niet alleen om de kloof tussen man en vrouw maar ook tussen binnen en buiten. Binnen het kader en buiten het kader, maar ook het verschil tussen binnenshuis en buitenshuis.

Veel dialoog vind namelijk ofscreenplaats of geeft commentaar op wat er binnen het beeld gebeurt. Maar er zijn ook enkele scène waarin de personages reageren op informatie die zich buiten beeld bevind. Belangrijker is echter van wat ik de paradox van de barok noem: het interieur van het kuuroord is in barokke architectuur vormgevingen, waarbij alle gebruiksvoorwerpen, meubels en versieringen de vorm hebben van natuurlijke ornamenten. Er wordt een suggestie gewekt dat binnen buiten is, zeker door de grote suggestie van diepte die alle doorkijkjes bieden. Het kuuroord laat zich lezen als een nabootsing van een natuurlijk doolhof. Ook het feit dat zich in een enorme zaal een schiethal bevind doet de suggestie wekken dat binnenshuis moet lijken op de buitenwereld.

Maar wanneer we de tuin zien, valt op dat de natuur hierin weer gestroomlijnd is naar de wensen van de mens. De grillen van de natuur zijn besnoeid tot nette geometrische figuren, en nette lanen, beelden en paden. In deze bizarre omdraaiing van binnen en buiten lijken de personages verloren. Sterker nog, de personages worden vaak onderdeel van de architectuur. De vrouw neemt niet zelden poses over van de beelden in de tuin. Of ze verdwijnt bijna letterlijk in haar stoel. Ze wordt onderdeel van de omgeving. De man, strak in het pak, wordt ook meer een paspop dan een mens. Alles wordt in geometrische banen geleid. Alles vloeit te perfect in elkaar over.

Meer nog dan bevroren in de tijd is het de vraag of de personages in L’Année Dernière À Marienbad wel bestaan in deze tijd. Is de film niet één grote (leugenachtige) herinnering van de man, en is het daardoor niet een wonder dat zowel man als vrouw hierin non-existent lijken te zijn. Buiten beeld? Of onderdeel van de vele doorkijkjes, spiegels of zelfs de architectuur. De dialoog bevestigt dat het normale mensen zijn, maar hoe ze gefilmd worden spreekt een eigen karakter of identiteit tegen. Gekleurd door de (wellicht leugenachtige) herinneringen van de man of de vergeetachtigheid van de vrouw verworden de personages in beeld tot archetypes, terwijl de dialoog ze leven geeft.


Onderwerpen:


1 Reactie

  1. Ricardo Berentsen

    Ik heb schijnbaar tijdens mijn eerste kijkbeurt vreselijk veel gemist doordat ik meer zat te letten op tijd en de chronologie wilde doorgronden. Tijd voor een tweede kijkbeurt dus.


Reageer op dit artikel