Apichatpong Weerasethakul is sinds Sang Sattawat en Sud Pralad een van mijn favoriete filmmakers geworden. De rust in zijn films inspireert mij, evenals de menselijke verhalen die hij vertoont doormiddel van non-acteurs. De films werken op zoveel vlakken dat ik ze elke keer weer kan opzetten, om dan eens te kijken naar de gebruiken van Thailand, of te luisteren naar hun taal en intonatie. Het zijn moodpieces om bij weg te dromen, zonder dat het slechts bij beeld blijft. Het beeld blijft de fenomenale oppervlakte, het verhaal, of het concept dat in dienst moet staan van het lastig duidelijk wordende verhaal, geeft de film de diepgang die menig film mist. Weerasethakul’s diepgang uit zich vaak in de keuzes die hij maakt en de uitleg die ze vereisen, terwijl ondertussen de geest van de kijker aan het werk wordt gezet om de tijd tussen het zien en het antwoord te vullen met een puzzel. Een puzzel met stukje die allemaal in elkaar passen, maar door de kleur niet altijd bij elkaar horen. Zijn kortfilm Mobile Men, gemaakt in opdracht van Stories of Human Rights, toont op briljante wijze hoe deze filosofie wordt belichaamt.

Bekijk eerst de film alvorens verder te lezen.

Mooi zo.

Wat zien we? Twee mannen op een truck die elkaar de camera over en weer geven, om daarna zichzelf letterlijk bloot te geven. Elke handeling in de vier minuten van de film heeft een prachtige uitleg, maar zonder deze uitleg ervoer ik de film als de ultieme uitdaging: wat zou een briljant regisseur als Weerasethakul, die met zijn films heeft aan getoond niet zo maar uit de losse pols te werken, met deze vier minuten bedoelen? Wat is zijn doel? Waarom wijzen de mannen naar zichzelf? Waarom zien we halverwege de film dat de camera wordt aangepakt door de filmcrew? Waarom die bewegende truck?

Individualiteit is het eerste sleutelwoord. De twee mannen in de truck laten hun eigen ik zien. De schoenen met het All Stars met roze doodskoppen getuigen van een smaak, een eigen mening, een kledingkeuze. Meerdere dingen worden aangewezen, waaronder tatoeages. Dit gewijs laat zien dat ze trots zijn op de keuzes die ze hebben gemaakt, iets wat flink wordt onderdrukt door het inperken van vrije meningsuiting, een ziekte waaraan Thailand lijdt.

Weerasethakul heeft de beperkte vrijheid eigenhandig mogen meemaken doordat zijn laatste film, Sang Sattawat (2006), werd verboden doordat deze onpasselijke beelden zou bevatten. Weerasethakul zou de film alleen terugkrijgen als hij de scenes waarin de dokters zoenen, de boeddhistische monnik gitaar speelt en enkele anderen zou wegknippen. Als tegenreactie knipte Weerasethakul de stukken weg, maar liet de lengte hetzelfde, waardoor het publiek meerdere keren minutenlang naar een zwart scherm zaten ze staren. Hij verloor daar zijn vrijheid in het maken van film aan issues die niet eens zouden moeten bestaan.

De mannen in Mobile Men getuigen van een sterke individualiteit door hun excentrieke gedrag en zelfgekozen uiterlijk. Dit betekend heel veel voor de gemeenschap waaruit beide mannen komen. Ze zijn beide onderbetaalde fabrieksarbeiders. Hoewel de een het wat beter heeft dan de ander, is het voor allebei huilen met de kraan open.

Een ander opvallend punt is de keuze om van de camera een losobject te maken dat niet discrimineert. Alles draait hier om vrijheid, dus ook de crew wordt kort in beeld gebracht. Weerasethakul neemt zelfs de camera in eigen handen, terwijl de lens op zijn hoofd gericht staat. Zijn Sang Sattawat ervaring heeft hem geleerd dat films vrijheid moeten betekenen. Als Weerasethakul dan zijn eigen functie als regisseur in beeld brengt is dat provocerend naar het publiek, omdat hij achter de schermen hoort te zitten. Echter heeft de beste man daar dus lak aan en ziet zijn kans schoon om van het hele proces geheel te creëren. Alsof hij vrijheid probeert te documenteren.

Vandaar de keuze van de truck. Of naar Weerasethakul’s eigen zeggen: “Our own little moving island.” Met de wind in de haren, de gelukkige blik van de mannen en het voorbij schietende landschap hebben zij hun eigen gelukzalige bubbel van vrijheid, waar ze helemaal zichzelf kunnen zijn.

Dan staat er plotseling een korte film voor je neus waar meer in zat dan je de eerste keer had gedacht. Een film met een prachtige boodschap dat alleen maar in dienst staat van het beeld. De manier waarop Weerasethakul zijn kijkers uitdaagt is speels en inspirerend. Hij kiest voor zijn beeldende aanpak, zonder enige vorm van uitleg, om aan de kijker over te laten of zij er zelf iets van maken of dit willen uitdiepen. En dat is pas cineastische vrijheid.