Polanski en zijn horrorfilms

17 januari 2009 · · Lijst

Roman Polanski is wat mij betreft een van de beste regisseurs aller tijden, en zijn horrorfilms waardeer ik nog het meest. Hij maakte een horrorkomedie (The Fearless Vampire Killers), een reli-horror (The Ninth Gate) en de zeer hoog gewaardeerde appartementtrilogie (Repulsion, Rosemary’s Baby en The Tenant). Hoewel het er slechts 5 zijn zijn vier van de vijf van ongekend hoge kwaliteit en dat deed me besluiten maar eens een top vijf er uit te rammen. Hieronder zijn in volgorde van lage waardering naar hoge waardering de vijf horrorfilms van Polanski.

5. The Ninth Gate.
In The Ninth Gate keert Polanski terug naar de thematiek van Rosemary’s Baby, namelijk occulte sektes en het geloof in het bestaan van de duivel. Waar dat in Rosemary’s Baby zorgt voor een ontleding van religieuze paranoia, levert hier dat een nogal slappe who-dunnit op. Voor deze film dient de kijker er namelijk van uit te gaan dat het bestaan van demonen uiterst reëel is, en dient de kijker dus een zekere mate van Suspense of Disbelief op te brengen. Dit is uiterst moeilijk als de occulte sektes bestaan uit vage kleedpartijtjes en de film weigert boeiend te worden. Ondanks dat Polanski de nodige mot heeft gehad met occulte sektes (google maar eens op Manson Family en Sharon Tate) lijkt zijn sympathie hier juist naar het occulte toe te gaan. Dat levert een film op waarmee de meeste kijkers zich moeilijk zullen identificeren, wat dit een verbazingwekend lege kijkervaring maakt. Gelukkig zijn daar nog enkele dingetjes die de film wel de moeite waard maken, zoals Polanski’s strakke regie en de toevoeging van enkele absurdistische elementen. Dit is echter te weinig van dit nogal belachelijke materiaal een werkelijk boeiende film te maken.

4. Dance of the Vampires.
Dance of the Vampires is bij vele mensen beter bekend onder de titel The Fearless Vampire Killers or: Pardon Me, But Your Teeth Are in My Neck. Het is de meest afwijkende titel uit dit lijstje, vanwege zijn nadruk op humor in plaats van horror. Ondanks de Hammer-achtige opzet is dit toch vooral een slapstick-festijn, met een glansrol voor een knotsgekke Einstein-achtige geleerde. Polanski speelt zijn hulpje met verve, en de meest briljante scène blijft toch de scène met de balzaal, de tientallen vampiers, de drie levenden en een enorme spiegel. Het is weinig subtiel, en neigt zelfs naar Mel Brooks-niveau, maar dat maakt de film niet minder innemend. Vooral de vormgeving is heerlijk ouderwets. En hoewel de film ietwat gedateerd is blijft hij nog uiterst te genieten.

3. Rosemary’s Baby.
En zo zijn we aanbeland bij de appartemententrilogie. Laat ik beginnen met te stellen dat ik alledrie de films van ongeveer hetzelfde niveau vind: uiterst sterk. Toch belandt Rosemary’s Baby “slechts” op drie. Ondanks dat de film een uitstekende schets is van vermeende paranoia, en het einde schokkend is (en licht ambigue) en de angst voor de duivel in deze film wel aankomt, zijn er een aantal scènes licht gedateerd en is de film alleen spannend in een bepaalde stemming. Ik heb hem nu een aantal keer gezien, en hoewel ik het meestal een fascinerende film vind kan hij me niet altijd boeien. Ook hier is een bepaalde suspense of disbelief nodig (tenzij je de conclusie ziet als een fantasie, waarvoor zeker een aantal aanwijzingen zijn) en die kan ik niet altijd opbrengen.

2. The Tenant.
Waar Rosemary’s Baby zijn kracht put uit de paranoia voor het occulte, put The Tenant zijn kracht uit een soort van hysterische paranoia. De film is bij vlagen angstaanjagend maar op andere momenten weer hilarisch. Het is doorspekt van het absurdisme waarmee Polanski graag zijn films opleukt. Het is een karakterschets die uiterst persoonlijk opgevat zou kunnen worden (Polanski ging door een moeilijke periode, google nogmaals op Manson Family of Sharon Tate) maar het is ook een angstaanjagend hysterische film. Bizarre wendingen, bizarre personen en bizarre twists. Hoewel het einde vreselijk multi-interpretabel is is dit een uiterst angstaanjagende scène. Het levert de nodige hoofdbrekens op over wat als waar en wat als niet waar kan opgevat worden in deze film en plaats de kijker in de schoenen van de hoofdpersoon. Juist omdat er geen “reële” boosdoener kan aangewezen worden (zoals de duivelse sekte in Rosemary’s Baby, of de (ingebeelde) verkrachter in Repulsion) tegen wie de paranoia is gericht, maar de paranoia zich richt tegen de gehele omgeving (in dit geval de buren) maakt het de film extra angstaanjagend. Zeker omdat de film in het midden laat of zijn wantrouwen richting de buren gegrond is, of zich slechts in zijn hoofd bevind. De bron van de paranoia bevind zich in een sterfscène aan het begin van de film, iets wat er voor zorgt dat de psychische toestand van het door Polanski gespeelde hoofdpersonage (Trelkolvsky) extra tragisch maakt. Het zou sowieso vroeg of laat misgaan, en de dood van de jonge vrouw is slechts een trigger. Er is geen externe schuldige die oorzaak is van de paranoia, iets wat wel het geval is in Rosemary’s Baby en Repulsion. Er zijn zelfs aanwijzingen dat Trelkolvsky zelf een soortement van boosdoener is in de film.

1. Repulsion.
Repulsion is misschien wel Polanski’s beste film. We volgen Carole (Catherine Deneuve), een uiterst breekbaar meisje tijdens haar dagelijks leven. Ze gaat naar de schoonheidssalon, ze gaat naar het café, ze slaat de avances van de vele bewonderende mannen af en ze trekt in bij haar zus. Het word steeds duidelijker dat Carole een uiterst psychotische jonge vrouw is, die zich apathisch door het echte leven begeeft, tussen haar psychoses door. Haar angst voor mannen en haar eenzaamheid worden versterkt door het appartement. Hier bevind zich de kern van de appartemententrilogie. In de anonimiteit van de stad is het makkelijk om jezelf te verliezen. Deze film is ook het angstaanjagend, aangezien de paranoia hier geen gezicht heeft. Ze word wel aangevallen door een man, die symbool staat voor haar angst voor mannen, maar we zien zijn gezicht niet goed, en we weten dat deze in de realiteit niet aanwezig is (iets wat wel een mogelijkheid is bij zowel Rosemary’s Baby en The Tenant). Ook de andere nachtmerrieachtige beelden, zoals de scheuren in de muur en het konijnenkarkas zorgen voor een naargeestig surrealistische sfeer. Meest klassiek is echter de scène met de graaiende mannenhanden die uit de muur komen. George A. Romero zou ze refereren in zijn Day of The Dead, terwijl de scène hier een grotere impact heeft, omdat hij ingebed is in een groter geheel van psychologische horror. De aanstichter van deze paranoia richting het mannendom valt te raden, maar word pas overduidelijk in de allerlaatste shots die weinig te raden over laten. Ze zorgen echter voor een gevoel van empathie richting het tragische personage van Carole. Het maakt van Repulsion een ijzersterke film die zowel angstaanjagend als indrukwekkend is en nog lang zal bijblijven.


Onderwerpen: ,


3 Reacties

  1. Rik Niks

    Ik deel je mening dat Polanski een van de beste regisseurs ooit is, wat voor een groot deel te danken is aan zijn horrorfilms. Misschien is de term psychologische thriller meer op zijn plaats, het is vooral het subjectieve element dat Polanski in zijn trilogie zo meesterlijk uitspeelt; in hoeverre zijn de angsten van de personages gegrond? En interessant is dat de angsten op de personages zelf zijn terug te voeren. Dat spreekt mij over het algemeen een stuk meer aan dan monsters en psycho’s die angst inboezemen.
    Je top 3 zou ik denk ik in omgekeerde volgorde opnemen, maar het ligt dicht bij elkaar. Mooie teksten in ieder geval, heb er zin door gekregen ze weer eens te gaan zien!

  2. theodoor

    Inderdaad, ik heb geprobeerd die subjectieve kant van de angst ook in mijn artikel te verwoorden, aangezien het de kijker ook in het onzekere laat over de betrouwbaarheid van de hoofdpersonen. Dat maakt de films ook gelaagder, en zeer geschikt voor een herkijk. En misschien is psychologische thriller ook meer op zijn plaats, maar aangezien het een aantal van de meest angstaanjagende films zijn die ik ooit heb gezien vind ik de term horror meer dan terecht (ik houd ook de imdb-hantering zoveel mogelijk aan, maar daarover later meer). Horror is zo’n breed genre, dat het inderdaad niet alleen over psycho’s en monsters hoeft te gaan, maar appaleert en welke vorm van angst dan ook. Ook angst tegenover de omgeving.

  3. Martina-online

    Bedankt voor de interessante informatie


Reageer op dit artikel