Vroeger was alles beter, tenminste, wel op horrorgebied. Horrorfilms waren nog sfeervol, en men durfde risicos te nemen. Tegenwoordig wordt sfeer ingeruild voor ingewanden, en wordt originaliteit ingeruild voor de zoveelste gemartelde vrouw en gemaskerde killer. Men neemt geen risico’s meer, en houd zich aan bepaalde ongeschreven wetten, waardoor er een eenvormigheid ontstaat die de moderne horrorfilm kenmerkt. Een van de ongeschreven wetten van de moderne horrorfilm is dat een historische setting not done is. Dat heeft drie redenen: de eerste is dat het ouderwets gevonden wordt (net zo “ouderwets” als de nu nog steeds heel erg sfeervolle Universal-horrors, die vaak een historische setting hebben). Ten tweede is horror tegenwoordig een low-budget aangelegenheid, en om een geloofwaardige historische omgeving tot leven te roepen heb je centen nodig. Derde is dat er gedacht wordt dat het (voornamelijk jonge) publiek alleen relateert met hedendaagse personages. Een historische setting is voor de kijker moeilijker identificeerbaar. Een van de beste horrorfilms van de laatste vijftien jaar breekt echter met al die vooroordelen. Ravenous durft het wel aan, zij het met een relatief groot budget, een horrorfilm in historische tijd te situeren, en daar wordt het alleen maar een betere film van.

1847: Captain John Boyd wordt “gepromoot” (lees: gedegradeerd) naar een afgelegen kolonie in de bergen na in de Amerikaans-Mexicaanse oorlog zich gedragen te hebben als een lafaard. In deze smerige kolonie wordt hij omgeven door een groep zonderlingen, voor wie de kolonie geen van allen de eerste keus is. Opeens wordt de sleur doorbroken in de vorm van vreemdeling Colquhoun, een hysterische man die vreselijke dingen heeft gedaan om te overleven. Zijn reisgezelschap kwam vast te zitten in de bergen waarna, om te overleven, overgegaan werd op kannibalisme. Een gezelschap van buitenaf vertrekt, samen met Colquhoun om de anderen te redden.

Dit plot wordt in Ravenous gebruikt als kapstok voor een flink aantal paradepaardjes op thematisch gebied die erg sterk werken. De setting wordt gebruikt om het thema van onderdrukking en raciale spanningen uit te buiten, wat zich uit in de setting tijdens de Mexicaans-Amerikaanse oorlog, en de spanningen tussen de Native Americans die in de kolonie wonen en “de blanke man”. Tweede thema wat wordt aangehaald is de vergelijking tussen vlees eten en kannibalisme: het kracht putten uit een barbaarse gewoonte, waarbij de lusten van de mens op een vernietigende manier werken. Een ander thema wat terug komt, en hier kan ik niet veel over uitweiden, is de verhoudingen tussen moed, kracht, barbaarsheid en lafheid, die in de film vele kruisverbanden met elkaar aangaan.

Het barbaarse in de man (of mens) wordt het meest duidelijk in de bombastische ontknoping, waarbij alle thema’s op hardhandige wijze met elkaar samengaan en botsen. Het is een ontknoping van bijbelse proporties, wat zich uit in de botsingen tussen het christendom, en de in de ogen van de kolonisten “primitieve” spiritualiteit van de Native Americans. Deze spiritualiteit komt terug in de vorm van de Wendigo-mythe, een mythe waarin de mens die overgaat tot kannibalisme verwordt tot een demoon die krachtiger maar door en door slecht is geworden. In het einde van de film gaan de eucharistie van het christendom, moed, de wendigo, mannelijk machismo, kannibalisme, de strijd tussen goed en kwaad, lichamelijke kracht en barbaars geweld briljant in elkaar over.

Thematisch is Ravenous dus een vreemde vergaarbak, die verassend sterk werkt. Dit komt omdat in het sterke verhaal al deze themas vanzelfsprekend in elkaar overlopen. Het script is strak, to the point, en bouwt op naar een zinderende climax, maar ook in losse scènes is er sprake van een goede spanningsopbouw. Het beste voorbeeld is de scène in de grot, waarbij de reddingsploeg de ware toedracht ontdekt, en de verschillende personages, los van elkaar, allemaal snel zullen moeten handelen om te overleven. De montage wisselt briljant tussen de verschillende personages in deze scène, en de uiteindelijke afwisseling is een adrenalinetrip van jewelste.

De film wordt geholpen door het sterke acteerwerk van de cast, waarbij vooral Robert Carlyle als Colquhoun zeer positief opvalt. Hij weet onverwachte elementen te introduceren in zijn karakter, en een onvoorspelbaarheid in zijn manische gekte die het moeilijk maakt het karakter moreel vast te pinnen. Onder de maniertjes schuilt echter een man die weet wat voor effect hij heeft op anderen, en die dat ten volste uitbuit. Guy Pearce speelt zijn rol relatief ingehouden, maar verbleekt niet bij Robert Carlyle. Van Pearce zijn rol wordt verwacht dat het publiek zich met hem kan identificeren, ook al ontpopt hij zich steeds meer tot anti-held. Guy Pearce speelt de verschuiving van held naar anti-held overtuigend, zonder daarbij de sympathie van het publiek te verliezen. Het is een relatief ingewikkelde rol, net zoals elke rol in de film, waarbij personages steeds van richting verandert, er in genre wordt versprongen van horror, naar spirituele beschouwing, naar actie, naar humor, zelfs.

Ook een element wat niet onvermeld kan blijven is de soundtrack van Ravenous. Deze werdt geboren uit een vreemde combo: Damon Albarn en Micheal Nyman. De bizarre ritmes van Albarn worden neergezet met ouderwetsche instrumenten, en de melodische bombast en herhaling van Nyman neemt dit mooi over. Deze soundtrack is het voorbeeld van muziek die de film onverwachte richtingen instuurt, anachronistische werkingen heeft, de verwachtingen van het publiek tegenspreekt of juist aanmoedigt. Een soundtrack die de kijker briljant manipuleert. Het is een soundtrack die even eclectisch is als de film zelf in zijn bizarre ritmesecties, simpele melodielijnen, dissonante symfonische bombast en understatement met orgeltjes.

Waar de meerwaarde van Ravenous in het horrorgenre uiteindelijk in schuilt, is dat het een van de zeldzame geslaagde moderne horrorfilms met een historische setting is. Het is voor een goede historische horror niet alleen nodig om het de film te plaatsen in een historische setting, maar men moet ook een geloofwaardige setting ervan maken (of in het geval van oude Hammer en Universal-horror, er een sfeervolle setting van maken, ondanks de bordkartonnen decors). Maar Ravenous gaat nog dat stapje verder. De keuze voor een historische setting krijgt hier een politieke lading, door het te plaatsen binnen een tijd van raciale spanningen, exploitatie en oorlog, waardoor men de symbolische thema’s die gekoppeld worden aan het kannibalisme volledig uit kan buiten. Dit zorgt ervoor dat Ravenous niet zomaar een horrorwestern wordt, maar de thema’s uit beide films (iconografie van heldendom van de western, religieuze themathiek van de horror, conflict met “de ander” (de Indiaan) uit de western, overleving uit beiden) aan elkaar koppelt, waardoor er een film ontstaat die én volbloed western is, én volbloed horror, en die ook nog wat te melden heeft. Een unieke film.