Op 28 december 1895 organiseerden de gebroeders Lumière hun eerste publieke filmvertoning in het Salon Indien du Grand Café te Parijs, een naam die de redactieleden van deze website nauw aan het hart ligt. Fransmannen die net na kerst geld betaalden om films te kijken in de kelder van het café werden niet teleurgesteld; het moet overdonderend zijn geweest. Deze dag wordt vaak beschouwd als de eerste publieke filmvertoning voor een betalend publiek, tevens de eerste commerciële inzet van het medium film. Is dit wel zo? In dit artikel blikken we terug op de roots van ons geliefde medium en daarbij is extra aandacht voor de ontwikkelingen in Duitsland op dit gebied.

Voortbordurend op de ontwikkelingen in de fotografie werden er langzamerhand meer experimenten uitgevoerd om de mogelijkheden van dit rijke medium te onderzoeken. Een naam die vaak valt is die van Eadweard Muybridge. Hij wist de sluitertijd te manipuleren en won een weddenschap (verlaten alle vier de benen wel of niet de grond?) door een galopperend paard in fracties van secondes te fotograferen. Men kreeg door dat foto’s die snel achter elkaar werden vertoond, zoals in een flip-overboek, de illusie van beweging creëerden. In Amerika was de uitvinder Thomas Edison, de man van de gloeilamp, uitermate gefascineerd door deze illusie en hij heeft jaren besteed om het ideale apparaat te bedenken waarmee beweging getoond kon worden. Zijn werken bleken echter ondergeschikt aan wat er in Europa ging gebeuren.

[i]De paardjes van Muybridge.[/i]

Een van de voorlopers van de filmprojector is de ‘magic lantern’, een soort diaprojector, waarbij afbeeldingen op glas belicht werden en de plaatjes (of onderdelen ervan) bewogen werden om zo een bepaalde beweging te creëren. De gebroeders Skladanowsky hielden op jonge leeftijd samen met hun vader – die glazenier was – al magische publieke vertoningen met dit apparaat. Max en Emil Skladanowsky gebruikten deze technieken om een apparaat te maken dat afbeeldingen kon projecteren met een snelheid van 16 frames per seconden, de minimumratio om de schijn van beweging in het menselijke oog te scheppen. Op 1 november 1895 – bijna twee maanden vóór de vertoning van de gebroeders Lumière – presenteerden Emil en Max ‘Das Bioscop!’ in het Wintergarten Theater te Berlijn. Hun Bioscop projecteerde indrukwekkende korte films. Tot het einde van het jaar bleven ze filmvertoningen houden, met een groots succes: de zalen zaten vol en het publiek was ongetwijfeld euforisch. Er werden namelijk meer bijzondere films getoond dan de keuzes van de gebroeders Lumière. Emil en Max filmden een man die vecht met een bokshandschoendragende kangaroe, zichzelf (zie het openingsplaatje), worstelaars, een jongleur, acrobaten en een ‘Serpentine’ danseres, die vanwege haar uitbundige jurk op een abstracte duif of engel gelijkt. Emil en Max waren duidelijk gericht op publiek entertainment en wilden zowel in vorm als in inhoud indruk maken. Tijdens hun shows met de ‘magic lantern’ gebruikten ze ook al afbeeldingen van natuurrampen, die ongetwijfeld voor iemand uit de 21e eeuw ook nog interessant zijn om te zien, net als hun Bioscopfilms (die overigens op YouTube staan). Het registrerende oog van de gebroeders Lumière was baanbrekend, maar qua inhoud heeft het vandaag de dag toch voornamelijk een historisch-wetenschappelijke waarde dan een entertainmentwaarde. De gebroeders Skladanowsky doen het wat dat betreft beter: hoe vaak zien we een man boksen met een kangaroe? En hoe vaak een trein die arriveert? Juist.

[i]Een fragment uit[/i] Serpentinen Tanz [i](Skladanowsky, 1985), later ook als filmonderwerp gekozen door de gebroeders Lumière.[/i]

De gebroeders Skladanowsky waren dus eerder dan de gebroeders Lumière, hoewel hun filmtechnieken en de Bioscop niet kunnen tippen aan de technieken en de Cinématographe van de Fransmannen. Dat neemt niet weg dat allebei de gebroeders succesvol waren op internationaal niveau. Het is jammer dat Auguste en Louis alle aandacht krijgen en de Duitsers het vaak moeten ontgelden. Maar nu weten we het. Wintergarten Cinema/Film/Kritiek, dat klinkt ook niet verkeerd…