Slumdog Millionaire (2008)
Het Westen kijkt toe

24 februari 2009 · · Kritiek

Photobucket

Als publieksfavoriet van het IFFR, met veel prijzen bij de Bafta en Golden Globes, en sinds eergisteren winnaar van maar liefst acht oscars is Slumdog Millionaire kort gezegd de grote verassing van het filmjaar 2008 te noemen. Danny Boyle, een ondergeschoven regisseur die opeens in de spotlights staat, heeft zich ongetwijfeld ook verbaasd over het megasucces van zijn laatste film. Omschreven als een kruising tussen een kleurrijke achtbaanrit en een feelgood movie met een kritische noot, lijkt Slumdog Millionaire ten eerste iets te zeggen over onze tijd van (financiële) crisis. Het publiek wilde duidelijk iets anders voorgeschoteld krijgen dan het pessimisme dat vorig jaar te zien was in No Country for Old Men. Geen harde confrontaties meer van een wereld zonder moraal, maar escapisme zoals de musicals van Busby Berkely het Amerikaanse publiek in de jaren dertig voorschotelde tijdens de Grote Depressie.

Slumdog Millionaire is echter niet alleen vermaak, maar kent ook ongemakkelijke stukken van geweld, prostitutie en vooral armoede. Voorts ik hier dieper op in ga, wil ik zeggen dat er spoilers volgen, maar er zullen weinig onder jullie lezers zijn die hem nog niet gezien hebben, dus houd je ogen wijd open. Een martelscène, die de Abu Ghraib gevangenis echoot, laat ons zien hoe de Indiaanse politie de 18-jarige Jamal onderdruk zet om te bekennen dat hij vals heeft gespeeld bij de spelshow Weekend Millionaires. Deze verhaallijn van de ondervraging vormt de schakel tussen een dubbele flashbackstructuur, die teruggaat naar de eerder gehouden uitzending van het spelprogramma en voorts daarin de herinneringen uit Jamals jeugd. Het is een ingenieuze constructie die de film via de montage een snelle schakeling tussen de verschillende verhaallijnen biedt, en samen met het vloeiende, tot strak georchestreerd camerawerk de technische kwaliteiten van Boyle’s hand verraden. Omdat Slumdog Millionaire hier al zijn energie uit probeert te halen, komt de snelle beeldenstroom echter vaak als druk over waar nergens langer dan twee minuten wordt stil gestaan, voorts de vrees is dat de aandacht van de kijker kan gaan verslappen.

Om niet meteen het hele verhaal na te vertellen, wil ik specifieker ingaan op scènes die vaak problematisch te noemen zijn in hun uitwerking en betekenis. De martelscène uit het begin verdwijnt na een ongemakkelijk kwartier vrij snel uit beeld, maar daarmee wordt deze fysieke ondervraging vreemd genoeg ook als normaal beschouwd, als iets dat verder onbelangrijk lijkt voor de rest van het plot. De Indiase politie martelt blijkbaar naar lieve lust, maar Jamal accepteert dat en lijkt er later bovendien totaal geen last van te hebben, omdat het enige waarvoor hij leeft immers zijn grote liefde Latika is. Dit probleem met het negeren van trauma komt ook terug in het begin van zijn jeugd wanneer zijn moeder op brute wijze wordt vermoord tijdens een religieuze geweldsuitbarsting in de sloppenwijken. Jamal ziet dit met grote ogen gebeuren, maar hé, that’s life!. Zijn personage wordt bewust zo simpel gehouden als het kan, en dat geldt ook voor zijn broertje die als zijn slechte wederhelft opgroeit. Deze simpele, eendimensionale goed-kwaad verhouding komt herhaaldelijk terug in de film, die alle motieven en daden van beide broers hun rechtvaardiging geeft. De wijze waarop Jamals broer op het eind indirect zelfmoord kiest in een bad vol geld, nadat hij als Moslim eerst ‘God is great’ (geen Allah?) te hebben geproclameerd, is als lachwekkend voorbeeld een opsomming van hoe criminaliteit wordt verbeeld voor de kijker. Zijn verhaallijn is daarmee niet meer dan een stupide rip-off van Cicade de Deus, alsmede Jamal daar tegenover in een gedateerde Disney wereld denkt te leven.

Niet alleen de personages zijn banaal in hun uitvoering, maar heel India wordt als een Westerse ansichtkaart neergezet: van esthetisch gefilmde sloppenwijken (zoals oscarwinnaar Tsotsi paar jaar hetzelfde deed voor Zuid-Afrika), tot nationale symbolen als de Taj Mahal worden klakkeloos gebruikt als bordkartonnen achtergronden die meer doen denken aan een Fata Morgana attractie uit de Efteling, dan aan een land in al zijn facetten en tegenstrijdigheden. Slumdog Millionaire is een achtbaanrit voor het Westen, die schaamteloos mogen genieten van ‘the Other’ – het exotische Oosten, en door de ‘gelukkige’ armoede in de beelden hun eigen geldzorgen kunnen vergeten. Armoede komt er het meest berooid af als onderwerp, maar ook thema’s als toerisme wordt op dezelfde manier met veel ‘kritische’ humor behandeld en de rol van het (koloniale) Engels dat Jamal inwisselt voor het Hindi valt hier eveneens onder. Wat echter meer stoort is, om terug te komen op de openingsscène, de behandeling van geweld. De doelbewuste moorden en afrekeningen, het zuur in de ogen van slecht vocale jongetjes, de kinderuitbuiting, en gedwongen kinderprostitutie worden aangesneden zonder dat het vragen erover stelt, noch de kijker confronteert met wat ze daadwerkelijk zien. Bij geen van de onderwerpen die het behandelt wordt langer dan drie seconden stilgestaan, maar als onderdeel gereduceerd tot de achtbaanrit van het lot (“It is written”): het dient het verhaal slechts spannend te houden. Zelfs de snee in Latika’s gezicht is esthetisch verantwoord aangebracht, zodat het de beeldcomposities mooi opvult zonder dat het de kijker te veel ontzet.

Naast alle inhoudelijke banaliteiten, gaat de film helaas ook gebukt onder clichématigheden in het plot die als optelsom geen logica verschaffen. Waar draait het nu allemaal om? Jamal die 20 miljoen roepies wint bij Weekend Millionaires. Hij staat als ‘slumdog’ symbool voor hoop voor de Indiase bevolking, die hem massaal volgt op de televisie. Dit idee van hoop wordt op het eind echter kortzichtig afgekapt door de film te laten eindigen op een romantische noot die het hele verhaal al teistert als een soort rechtvaardiging van het bollywoodcliché. Maar waarom wint Jamal uiteindelijk al het geld als hij alleen om zijn liefde geeft? Hij doet immers alleen mee aan het spelprogramma om weer met haar in contact te komen. Het geld speelt na afloop geen enkele rol meer, dus het was logischer geweest dat hij bij de laatste vraag had verloren, maar toch zijn liefde had gewonnen, aangezien het geld en de spelshow in hun functies niet meer waren dan een MacGuffin om het verhaal aan op te hangen. Al deze (mislukte) clichés en banaliteiten worden afgesloten met een vrolijk Bollywood liedje dat uitstraalt dat je gelukkig kan zijn terwijl je arm bent.. Nee, helemaal niet arm, want hij is immers onze ‘Slumdog Millionaire!’.


Onderwerpen:


13 Reacties

  1. Christiaan Boesenach

    Ik ben het met alle punten eens, maar toch kan en wil – het zal de naam Boyle zijn – ik de film eigenlijk niet veroordelen. Mijn grootste ergernis was de opeenvolging van moord, brand en idyllen.

  2. Bram Ruiter

    Tja, wat Christiaan zegt. Natuurlijk had ik wel door dat het puur oppervlakkig vermaak was, maar door die sjezende montage, lekkere soundtrack en meeslependheid ergerde ik me daar nauwelijks aan. Het praat de film niet goed, er zitten hele kwalijke fouten in en doormiddel van je stukje moet ik zeggen dat de helft nog niet opgevallen was. Niettemin zag ik een film waarmee ik me had vermaakt en daar valt of staat de film, denk ik.

    Jij hebt je duidelijk niet zitten te vermaken. :)

  3. Erik Hagen

    Hoewel ik me in een aantal van je minpunten niet geheel kan vinden, ben ik het met je eens dat er wat zwakkere momenten in “Slumdog Millionaire” zitten. Desondanks denk ik dat je je in dit artikel te negatief uitlaat, want de paar ‘fouten’ in deze film worden – zoals Bram hierboven al aangeeft – ruimschoots gecompenseerd door de rest. Ik krijg een beetje het idee dat je schopt om het schoppen, negatief bent om negatief te zijn. Vandaar ook je expres veel te lage cijfer op What I Watch (je kunt het draaien zoals je wilt, deze film is natuurlijk nooit onvoldoende). Het is altijd makkelijk om af te geven op iets wat door velen geweldig gevonden wordt. Toch jammer dat die insteek voor jou het plezier dat een film als “Slumdog Millionaire” je kan geven vergalt. ;)

  4. Fedor Ligthart

    Laat ik eerst stellen dat ik deze recensie als een tegengeluid heb geschreven, omdat alle kritieken die ik las positief tot zeer positief waren. Toch kon ik nergens duidelijke argumenten vinden waarom men dan deze film zo goed vond, en derhalve wil ik zo’n gevierde film als deze eens in een ander daglicht stellen. Een meer kritische kijk dus. Ik laat me overigens bij elke recensie even negatief uit als hoe ik de besproken film beleefd heb: Slumdog Millionaire heeft me dus tijdens het kijken herhaaldelijk zitten ergeren en vervelen, iets dat ik van te voren niet verwacht had. En het zal nooit mijn bedoeling zijn om negatief te zijn ‘om negatief te zijn’ (wat dat ook mag inhouden). Maar waarom kan ik er dan volgens jou, Erik Hagen, niet om heen draaien dat de film goed zou zijn? Omdat iedereen dat zo vindt? Geeft liever eens echte argumenten terug in plaats van deze stapel drogredens.

  5. Erik Hagen

    Een kritische kijk juich ik alleen maar toe, maar ik vond jouw recensie wat meer neigen naar schoppen om het schoppen. Het komt allemaal wat gechargeerd op me over. Nu kan dat natuurlijk totaal niet je bedoeling geweest zijn; het is zoals ik het las. Als we dan heel postmodernistisch willen doen is er niets buiten je tekst en zijn het puur mijn eigen gevoelens die ik op jouw recensie reflecteer.

    Wat je precies met de zin ‘waarom kan ik er niet om heen draaien dat de flm goed zou zijn?’ bedoelt ontgaat me even. Bedoel je dat ik vind dat jij de film goed moet vinden omdat iedereen ‘m goed vindt? Want dat is niet wat ik wil zeggen. Mijn opmerking dat “Slumdog Millionaire” nooit onvoldoende kan (lees: mag) scoren, slaat op het idee dat je, wanneer je deze film op al haar aspecten gaat beoordelen (verhaal, acteren, geluid, cameravoering, editing etc.), eigenlijk nooit op een gemiddelde onvoldoende kunt uitkomen. Daarvoor zijn teveel aspecten te goed. Hoe iemand het verhaal vindt is arbitrair, dus ja, daar kun je een onvoldoende voor geven. Maar je kunt niet ontkennen dat zowel de cameravoering (alleen al de shot vanuit de kapperszaak in de sloppenwijk, prachtig!), editing en soundtrack, laat staan het acteren van een groot deel van de cast, beneden niveau zijn.

    Nu is het becijferen van een film een persoonlijk iets en iedereen zal dat op een andere manier doen. Maar als geheel valt het in mijn ogen niet recht te praten om deze film met een onvoldoende te bestempelen.

    Of een verhaal je grijpt is natuurlijk persoonsgebonden en zal zeker meetellen in de beoordeling die iemand een film geeft. Hoewel het verhaal uitgekleed natuurlijk niet al teveel voorstelt – en de romance in die zin zelfs wat ongeloofwaardig aandoet – wist hij me volledig te grijpen en gingen de ‘sensatie- / emotierillingen’ (niet helemaal het juiste woord, maar ik hoop dat je begrijpt wat ik bedoel) me bij het kijken van deze film door het lichaam. En dat gebeurt me niet vaak. Dat, in combinatie met de andere aspecten die ik hierboven benoem, maakten dat deze film voor mij tot één van de betere, zo niet de beste, van dit jaar behoort. Erg jammer dat dat voor jou niet het geval was, want ik neem aan dat je met redelijke verwachtingen naar deze film toeging.

  6. Ricardo Berentsen

    Eigenlijk wat Bram zegt inderdaad, maar aan het cijfer te zien heb ik me er wel meer aan lopen storen dan hij.

  7. Dj Tomkind

    Tijdens het lezen van je recentie werd ik serieus een beetje misselijk, deze recentie schiet zwaar onder het niveau van de gemiddelde recenties en artikelen die ik op deze site gelezen heb. Je argumenten zijn zwak en gewoon simpel weg zeikerig, terwijl je wel gelijk hebt op veel punten, maar niet duidelijk bent in wat je wil zeggen. Sorry, ik snap je probleem niet.

    Gelukkig las ik daarna de reacties, waar volgens mij Bram niet echt weet wat hij er mee aan moet als hij er een analyse op los laat, en zich dus maar door zijn gevoel laat leiden bij zijn eindoordeel. Wat in mijn ervaring iets unieks is bij hem, maar er hier wel voor zorgd dat hij het mooie uit de deze film wist te halen.

    Wat ik dacht tijdens het lezen van je recentie, werd al heel mooi door Erik Hagen uitgelegd.

    Ik vond het erg vreemd waarom ineens Danny Boyle’s nieuwe film helemaal gehyped werd gezien ik altijd al een erg grote fan van Boyle ben geweest, en de meerderheid afgezien van Trainspotting nooit het geen in Boyle’s films heeft gezien, wat ik er wel in zie.

    Ik wist dan ook niet wat ik van Slumdog Millionaire kon verwachten, en na mijn eerste kijkbeurt was de liefde voor deze film me nog minder duidelijk geworden. Maar ik vond het ondanks het alsnog in mijn ogen niet Boyle’s grote meesterwerk is een prachtige film, omdat het alle aspecten bevat, die ik graag zie in een film (afgezien van de diepgang, die ik wel miste). Wanneer je denkt dat ik dan een vreemde visie op films heb, of het niet met mij eens kan zijn, mag je mij een sukkel vinden en heeft en geen zin om verder te lezen, en mag je alles wat je net las vergeten.

    De film pretendeerd niet te zijn wat hij niet is, en is wat hij wil zijn, en is niet bang om fouten te maken om andere dingen beter naar voren te komen. In dit geval de cinematografie, montage, geluid, en muziek, die mij (waar ik niets aan kan doen) hebben weten te raken.

    Na deze film dacht ik, ‘eindelijk weer een nieuwe film, die gewoon vet is.’ Ze zijn niet bang geweest om een inovatieve film te maken, en tegelijkertijd clichés te gebruiken op een niet ergelijke manier. Een geheel eigen ‘sfeer’ door de muziek en montage. En dit alles in hoog tempo, wat bij mij erg goed overkwam, en absoluut niet verdient om als MTV(montage) bestempeld te worden. Want dan heb je het niet echt begrepen.

    Boyle weet gevoel op te wekken, in een mooi jasje. Ik ben het met weinig mensen eens die deze film zo de hemel in hebben geprezen, maar ik zelf vond het een geweldige kijkervaring, sorry.

    Er zit voor mij niets ander meer op dan te zeggen, Fedor, je hebt de plank voledig mis geslagen met je recentie. Bij mij komt het allemaal nogal zeikerig over, je in zekere zin wel gelijk met bepaalde dingen, maar ik snap je niet. Ik denk dat je verdwaald bent geraakt in analyse, en de weg niet makkelijk meer terug kan vinden naar je gevoel.

    Ga meer seks hebben ofzo, wees niet zo gespannen, en ik hoop dat je snel weer kan genieten van iets wat het niet verdiend om zo krenterig afgezeken te worden.

    Groeten,
    Tom

  8. Bram Ruiter

    Kijk, en dat is het lastige van deze film. Tom ziet die dingen wel, mist dezelfde diepgang, maar stoort zich nergens aan omdat hij zich heeft laten meeslepen door de emotionele rollercoaster. Er zijn veel film die dit proberen te bereiken bij het publiek, maar voor alsnog is Slumdog, of Boyle-algemeen, de enige die dat echt altijd voor elkaar krijgt. Zijn gestileerde beelden, goede timing en gevoel voor muziek maken dit tot een enorme crowdpleaser, maar daar is weinig mis mee.

    Het bijzondere is dat dit bij de kijker ligt. Laat het je emotioneel koud, vallen de mankementen op en ben je de pineut van verveling ergernissen. Maar als je dan gewoon kijkt en plezier hebt wat Boyle je voorschoteld, alsof je op jonge leeftijd naar een verhaal aan het kampvuur luistert, is er niets anders te doen dan met een prettig gevoel de bioscoop uitlopen en achteraf lachen om de mensen die deze film veel te serieus nemen.

    Dus ik ben het met beide eens. Ik vind beide cijfers (een 4 van Fedor, een 9 van Tom) veel te overdreven en hoewel ik dit soort schop-artikelen heerlijk vind (hoewel ik Fedor ken en weet dat hij dit meent), verdient deze film niets meer dan wat glimlachjes, wat treurige blikken en een prettig gevoel bij de uitloop. De prijzenslag snap ik daarom ook niet, want dat was nergens voor nodig, helemaal niet als beste film bij de Oscars. Slumdog heeft geluk met een blijkbaar matig jaartje, verder mag hij net zo hard weer gaan als komen.

    Of: jullie stellen je allebei een beetje aan.

  9. Dj Tomkind

    Of jij bent een watje. En zijn Fedor en ik cool.

  10. theodoor

    Ik zag een quote op cinema.nl die misschien verklarend kan zijn voor het feit waarom de film Slumdog Millionaire aan de ene kant zeer zoetsappig en aan de andere kant bizar grimmig is (doelen op bijtend zuur in ogen gooien en andere martelingen):

    ‘Probeer altijd de extremen te accentueren als je kan. Daarom is Trainspotting een extreme film. Het kon een neutralere, ietwat saaiere film zijn. Maar wij hebben een risico genomen door het extreem grappig en extreem verontrustend te maken. Het is riskant, maar daar houd ik wel van.’
    (Eye for Film, 2007).

    Overigens ga ik de film morgen herkijken (ditmaal in de bios) en dan zal ik uitgebreider reageren op dit artikel en mijn aanvankelijk overhypte cijfer (ik overhype nogal snel: zie ook Benjamin Button en The Dark Knight).

  11. Erwan

    Ik heb de film vandaag gezien en heb me zeer vermaakt. Nee, het is geen duistere titel a la No Country for Old Men maar dat hoeft ook niet, toch? Ik heb dat hele geouwehoer rondom de veel te “positieve” films van 2008 nogal als irritant beschouwd. Ik vind niet dat je dit als kwaliteitsmerk moet zien (dit zegt Fedor ook niet, maar even als terzijde).

    Over je recensie dan: ik ben het met een aantal punten eens, maar vind je algehele toon te negatief en kan ik niet begrijpen na het zien van de film. Natuurlijk zijn er gaten in het verhaal te vinden en is het hier en daar simplistisch, maar kijk eens naar de gemiddelde Hollywood-film (of Vicky Cristina Barcelona): vol met cliches en mooie plaatjes. Dat hoort er nu eenmaal bij. Ik vind juist dat Boyle op zeer subtiele en, mag ik het zeggen, meesterlijke wijze zijn beelden kiest. Dit is niet zoals The Fall een bewegende ansichtkaart zonder toegevoegde waarde. De Taj Mahal ziet er nu eenmaal zo uit en het verhaal wat Boyle hier om heen bouwt is juist sterk!

    Dit is een modern sprookje en alleen daarom moet je het niet te serieus nemen en je laten meesleuren, blijkbaar is dit bij jouw niet het geval geweest (wat uiteraard mag). De montage en muziek vond ik misschien nog wel het beste punt van de film. Het past wel in de sfeer van de Bollywood-films (waar deze film voor een deel zijn inspiratie vandaan haalt) die ik gezien heb. Beetje over-the-top, maar wel met visuele pracht.

    Ten slotte nog je orientalistische kritiekpunt: ook hier kun je weer terugslaan op mijn eerdere voorbeeld van (Hollywood) films: een Duitser in een WO-II heeft vrijwel altijd een belachelijk accent, maar het ergert toch nooit echt eigenlijk? Ik ben zelf in India geweest en de beelden die je ziet kwamen op mij bekend over. De steden zien er daar echt zo uit (ben niet in Mumbai geweest, maar wel in Delhi en Varanasi die vergelijkbaar zijn) en het taalgebruik is evenzo een wonderlijke mix van Engels en Indiaas. En mocht je twijfelen aan politie optreden: ik raad je dan aan om eens de Indiase (!!) documentaire Journals of a Willy School te gaan bekijken (draaide op afgelopen IDFA), deze documentaire laat onder meer zien hoe heftig het bij ondervragingen in India er aan toe kan gaan. Uiteraard doet Slumdog Millionaire hier een schepje bovenop, maar ik vind het (hoe erg het geweld ook is) met het oog op Willy School dan wel binnen de perken.

    Ik was erg gecharmeerd van Slumdog Millionaire en vind het qua vermaak prima de luxe, maar ook film-technisch is dit een kleine parel. Ieder zijn mening, dus mag je de film ook slecht vinden maar ik ga in zoverre met Erik mee dat je deze professioneel sterk gemaakte film, wat je zelf zegt in het begin van je recensie, moeilijk kan belonen met een 4 (maar nogmaals, ik hou je niet tegen :-)

    Wel een prikkelend stuk, daarvoor hulde!

  12. Fedor Ligthart

    Algemeen antwoord op Erik Hagen, DJ Tomkind en Erwan:

    Ik probeer tot een inhoudelijke discussie te komen, niet tot een smaken verschillen excuus, waarmee ik wil zeggen dat ik de film heel goed op mijn eigen manier heb begrepen dat ik inhoudelijk duidelijk heb proberen te verwoorden. Om nogmaals in te gaan op de kwestie van de stijl van de film: in zijn opzet vond ik hem inventief (narratologisch gezien), maar in zijn uitvoering (vooral de montage) vaak veel te druk en op punten vermoeiend omdat het alle onderwerpen van de film reduceert één seconden momenten die de spanning in de achtbaanrit moeten houden. Dat staat ook in de recensie.
    Op de ad hominem argumenten van Dj Tomkind voel ik me verder niet aangesproken, noch serieus de moeite wil nemen daar op in te gaan. Waarom kan je niet meer op de inhoudelijke argumenten van de recensie ingaan, Dj Tomkind?
    Erwan gaat inhoudelijk een stuk beter in op wat ik zeg, en laat in zijn laatste zin zien dat hij begrepen heeft wat de bedoeling was van deze recensie: niet om een algemene waarheid te verkondigen, maar een andere invalshoek op de film te geven die de kijker dient te prikkelen. Als antwoord op de argumenten van Erwan over de inhoud: Slumdog Millionaire mag dan wel bepaalde interessante of cliché gebonden punten aansnijden over India, maar mijn probleem is wat hij ermee doet, hoe hij ze brengt: het trivialiseert India als land voor het Westen en reduceert plotsgewijs alle aangestelde problemen als spanning voor de kijker. Dat is mijn grote probleem met deze film. Hierbij zou ik specifiek op scènes kunnen ingaan om voorbeelden te geven, maar dat zou ik liever op het forum doen, dat meer overzicht biedt voor inhoud specifieke argumenten dan deze comment sectie.

    Voor een langere, inhoudelijke discussie over Slumdog Millionaires tekortkomingen raad ik jullie aan het topic op Criterionforum door te spitten.

    P.S.

    Ik sta altijd open voor discussies, maar dan wel op de inhoud, niet op de man. Om terug te komen op wat ik net zei: is het misschien een idee deze discussie voort te zetten op het forum van Salon Indien om daar specifieker op scènes in te gaan?

  13. XXVIII

    Ach al die idioterie om de bewegende plaatjes etc. Als dit Fedor zijn mening is dan is het zijn mening. Als een ander een andere mening heeft is daar niets mis mee? Dat meningen een hoog ‘ik vind’ gehalte hebben is inderdaad niet erg leuk voor de lezers van een recensie.

    Nu allemaal voor straf Never Back Down kijken!

    P.S.

    Wat is de reden van die smilie in de linkerhoek (onder) van deze site??


Reageer op dit artikel