Ongeveer anderhalf maand geleden schreef Christiaan dit artikel, waarin hij toegaf weinig te kunnen met Soderbergh’s fragmentarische opzet van The Girlfriend Experience; een greep uit het leven van een high-class escortdame die niet alleen seks, maar ook haar gezelschap inruilt voor een lading geld. Christiaan schreef dat hij geïntrigeerd was door Soderbergh’s film, maar het meer ervaarde als een tussendoortje dat al eens eerder, en vooral veel beter, was gedaan door Jean-Luc Godard. Hoewel ik Vivre Sa Vie niet heb gezien (en eigenlijk vooral juist daarom), wil ik Christiaan tegenspreken en de film van een hele andere kant benaderen. Ik geloof namelijk niet dat Soderbergh uit was op Sasha Grey’s hunkering naar liefde.

Sasha Grey is een pornoster. En als pornoster moet je een emotionele ijzeren deur hebben. Ze deelt haar meest intieme momenten met de rest van de wereld en doet dat met jan en alleman. Binnen de pornowereld moet seks een handeling zijn, geen intimiteit. Daar moet je als pornoster tegen bestand zijn, dus vandaar die ijzeren deur.
Chelsea, Grey’s personage, deelt haar intimiteit niet met de rest van de wereld, maar wel met de mannen die er flink voor betalen. Daarbij laat ze hen niet alleen seksueel van alles met haar doen, maar moet ze ook kunnen acteren dat ze liefde heeft voor haar cliënten. Het onzichtbaar acteren van intimiteit, maar niet emotioneel betrokken raken vergt dezelfde blokkade, of ijzeren deur.

Soderbergh visualiseert deze emotionele blokkade door de camera grotendeels ver van de actie vandaan te plaatsen. Vaak zien we zelfs niet eens het hoofd van onze protagonist, terwijl het op dat moment wel haast wel vereist wordt. Op die manier stoot de regisseur ons als kijkers af, met in het achterhoofd dat wij op die manier bewust worden van Chelsea’s lege wereld. De momenten dat we haar gezicht van dichtbij mogen bekijken, zien we dat vanuit een voyeuristisch standpunt (ergens achter een object verschuilt) of via reflecties.

Op die manier gebruikt Soderbergh zijn camerastandpunten vaak als een functie voor in het verhaal, of tenminste, wat er van over is gebleven. Op een bepaald moment twijfelt Chelsea aan haar kunnen als escortdame doordat ze een van haar cliënten met een ander meisje ziet lopen. Eventjes, heel stiekem, zien we haar bedenkelijk kijken, waarna de scène wordt geknipt naar waarin Chelsea haar frustraties uit tegenover haar vriend Chris. Chelsea laat haar blokkade een klein beetje zakken, waarna haar vriendje drinken voor haar haalt. Echter, doordat Soderbergh zijn Red heeft scherpgesteld op de achtergrond waardoor Chelsea en Chris wazig blijven, maken we haar toestand niet mee. Op die manier wordt er continu gespeeld met het net niet tonen van emoties. Ik merkte dat ik bij elke close-up op het puntje van mijn stoel zat, wachtend om een glimp van de echte Chelsea te kunnen zien.

Niet alleen emotionele blokkades behoren tot het thema van de film, maar ook depersonalisatie en de eerder genoemde leegte en oppervlakkigheid staan centraal.
Chris, het vriendje van Chelsea, is een personal trainer bij een fitness centrum; een oppervlakkig beroep an sich. De scène waarin Chris spreekt over een verlenging van een abonnement van een klant, is een briljant symbool voor zijn depersonalisatie. Hij spreekt namelijk niet over een abonnement, maar over ‘Relationships’. Dit is uiteraard vakjargon, misschien om het fitnesscentrum een persoonlijkere sfeer te geven, maar door de zakelijkheid ervan wordt het gesprekje een briljant paradox. Dit paradox staat overigens meteen metafoor voor Chelsea’s beroep. Ook zij heeft ‘relaties’ met haar cliënt, maar alleen omdat ze er grof voor wordt betaald.

Ook interessant is hoe Chris keuzes maakt die parallel lopen aan het leven van Chelsea. Een voorbeeld hiervan is hoe hij tegenover zijn baas toegeeft rond te hebben geneusd bij andere fitnesscentra. Er ontstaat meteen een ongemakkelijke sfeer, omdat de baas voelt dat Chris hem verloochend, na alles wat hij voor hem heeft gedaan. Chris probeert zich eruit te praten, maar schenkt hier eigenlijk niet veel aandacht aan. Hij is uit op een beter salaris, ongeacht of er een vriendschap daarmee verloren gaat. Niet veel later doet Chelsea precies hetzelfde in haar werkgebied, door te besluiten met een cliënt een weekend weg te gaan om iets voor haarzelf uit te vinden. Het vriendje schreeuwt, Chelsea verzucht dat Chris egoïstisch is en als kijker voel je de hypocrisie.

Gedurende die scène ziet Soderbergh zijn kans schoon om ons wederom te pesten, door heel zachtjes de camera naar voren te schuiven, alsof we daadwerkelijk dichterbij de emoties komen. Uiteraard is dit tevergeefs.

Vanuit daar knippen we naar Chelsea’s achterhoofd. We zien haar rennen. Op een loopband in een willekeurig fitnesscentrum. Wederom toont Soderbergh zich een meester van de gelaagdheid, want hoewel je zou kunnen zeggen dat ze eventjes traint om het weekend met haar cliënt goed er uit te kunnen zien, voelt het ook alsof ze volledig achter haar keuze staat. Zonder wroeging traint ze in een fitnesscentrum, vlak nadat ze heeft gebroken met haar vriend, een fitness instructeur.

Hoewel Soderbergh aan het einde wel wat meer aandacht had mogen besteden, door wat meer tijd te nemen voor de twist, voelt het toch als een film die af is. De montage schiet gedurende de film van voor naar achter, waardoor een puzzel onstaat. Een puzzel die ons als kijker het overzicht belemmert en ons wederom in de weg zit om emotioneel betrokken te raken bij de film. Toch vallen meerdere stukjes op z’n plek, waardoor we niet helemaal leeg en gedeprimeerd worden achter gelaten.

The Girlfriend Experience is een uitdagende, verwarrende film, met een plot dat afgezien van het ontbreken van visueel geweld en seks zo uit een boek van Bret Easton Ellis gehaald kon zijn. Soderbergh is niet uit op de hunkering naar liefde, of om de escort taboe te doorbreken of te verheerlijken. Soderbergh toont ons echte mensen, die kampen met echte mensen dingen. Met het verschil dat deze mensen dusdanig zijn gedepersonaliseerd, dat je er bang van zou moeten worden. En dat dan de film een tijdsbeeld probeert te creëren door alles rond de McCain/Obama verkiezing af te laten spelen, tja, dat zal dan wel voor later zijn. Dat mensen over vijftig jaar de film kijken en meteen weten: “Oh, dit was tijdens de Grote Depressie II.” Vandaar dat dit op de achtergrond speelt.