Trilogie van het Leven (1971-1974)

25 maart 2009 · · Beschouwing

Films over het leven. Een kwalificatie die mij bij voorbaat argwanend maakt. Dat film in zijn algemeenheid over facetten van het leven gaat staat buiten kijf, maar de verwachtingen die geschept worden met de claim dat in 2 uur de essentie van het leven geduid wordt, kunnen op voorhand haast niet waar gemaakt worden. Als het al geen etiketje is dat moet verbloemen dat een echte focus ontbreekt…
Pier Paolo Pasolini was zo stoutmoedig zijn drie opeenvolgende verfilmingen van middeleeuwse verhalenbundels, Il Decameron (1971), I Racconti Di Canterbury (1972) en Il Fiore Delle Mille E Una Notte (1974), de ronkende titel Trilogie van het Leven mee te geven. Tezamen een drieluik dat elke verdere filmische exploratie op dit vlak overbodig maakt?

De drie verhalenbundels waar Pasolini uit put, Il Decamerone, The Canterbury Tales en De Vertellingen van Duizend-en-een-nacht, worden nog altijd om uiteenlopende redenen geroemd. Allen raamvertellingen, zijn het vroege staaltjes van verteltechniek. De vertelkunst als middeleeuws tijdverdrijf wordt beoefend door respectievelijk een gezelschap dat zich in een Florijnse villa afsluit van de pest, een groep pelgrims op weg naar een kathedraal in Canterbury en een maagd die een koning ermee in haar greep houdt. Binnen dit eenvoudige raamwerk passeren verhalen met een meer of minder breed scala aan thema’s de revue.

Het is vermoedelijk deze diversiteit die Pasolini mede aansprak in deze werken, want dat laat ruimte tot het versmallen van de focus tot één gemeenschappelijke deler. Gezien de reputatie van met name Il Decamerone (gewaagd in zijn losse seksuele moraal) en 1001 nacht (de oorspronkelijke verhalen kennen een sterk erotische lading) verrast het niet waar Pasolini’s focus ligt. Ongeremde, primitieve seksuele verlangens, dat is waartoe Pasolini het leven klaarblijkelijk verengt.

Pasolini, die overigens omtrent deze trilogie allerlei tegenstrijdige verklaringen heeft afgegeven, zag in de seksuele vrijheid zoals die in deze verhalen gevierd werd een middel om te ontsnappen aan knellende door religie en maatschappij opgelegde moraal. Wat we zien is dan ook niet de huis-tuin-en-keuken-seks in huwelijkse sferen, maar seks die in een door een nette moraal gedirigeerde samenleving al snel als controversieel op te vatten valt. De gemene deler is zo ongeveer dat leeftijd, geslacht of ideeën over (huwelijkse) trouw geen beletsel zouden moeten vormen voor het botvieren van seksuele lusten.

In de uitvoering betoont Pasolini zich echter een stuk minder moedig dan het subversieve standpunt doet vermoeden. We zien dan wel een hoop blote borsten en piemels, maar de seks zelf is van een onstellende tamheid: de manier waarop men wat doods op elkaar ligt is een al te gekuiste versie van de hartstochtelijke seksuele drang die zogenaamd bevredigd wordt! Verder vallen er flirts op het gebied van incest en bestialiteit te noteren, maar deze zijn zo flauw dat ze in het repertoire van een uitgerangeerde revueartiest niet zouden misstaan. Als Pasolini echt ernst had willen maken van zijn zaak dan had hij zich juist hierin niet moeten inhouden. Een zeker non-conformisme predikend heeft hij er geen problemen mee zichzelf wel te conformeren naar de geldende moraal.

Is seks dan echt het alles overheersende thema? Ja, toch wel. Bij zoveel herhaling krijg je onwillekeurig het idee naar steeds dezelfde verhalen in afwisselend Italië, Engeland en het Midden Oosten te kijken. Misschien dan nog het minst voor wat betreft 1001 nacht, de aardigste uit de reeks. Kosten noch moeite werden getroost om op authentieke locaties te kunnen filmen en ook de te verwachten sprookjesachtige touch ontbreekt niet geheel. De verhalenverteller Pasolini is in dit deel op zijn best, met soepel elkaar doorkruisende verhalen zonder dat het in chaos verzandt.

Na afloop overheerst de teleurstelling dat de drie films veel te veel elkaars gelijken zijn, waar een elkaar aanvullende werking een trilogie meestal boeiender maakt. De fixatie op slechts één element maakt de films schraal. Des te spijtiger, want juist de veelheid van vertellingen zou moeten kunnen leiden tot een thematisch rijker geheel. Ook wordt de kans deze oude standaardwerken van een nieuwe betekenis te voorzien voor de hedendaagse kijker onvoldoende benut. Pasolini heeft dit wel getracht, maar moest naderhand erkennen dat zijn boodschap achterhaald was, gezien de prominente plaats die seks inmiddels inneemt in de publieke ruimte. Zodoende kan enkel geconcludeerd worden dat de films bij release al gedateerd waren, en dat dit er met het verstrijken van de tijd niet beter op is geworden.


Onderwerpen:


1 Reactie

  1. Verhoeven

    Geweldig stuk, Rik! Je slaat letterlijk de spijker op zijn kop. Vreemd dat de mensen die deze trilogie zo geweldig vinden zich hier niet laten horen. Misschien zegt dat ook wel genoeg…!


Reageer op dit artikel