Het leek mij wel gepast om mijn loopbaan als redacteur bij Salon Indien te starten met een onderwerp dat mij uitermate aanspreekt: de horrorfilm. En dan in het bijzonder de Britse horrorfilm van midden jaren ’50 tot midden jaren ’70. Ik zou het zelf graag omschrijven als “the golden age of British horror” die naar mijn idee in 1957 begon met Jacques Tourneurs Night of the Demon en de Hammer horror The Curse of Frankenstein en die zou eindigen in 1973 met de klassiekers Don’t Look Now van Nicolas Roeg en The Wicker Man van Robin Hardy. Ik ben van plan om in de toekomst meer over deze periode uit de Britse filmgeschiedenis te schrijven maar beperk me hier tot twee historische horror titels die beiden de gewraakte heksenjacht van de 17e eeuw als uitgangspunt neemt en er op totaal verschillende wijzen mee omgaat.

Witchfinder General wordt terecht gezien als het meesterwerk van de veel te vroeg gestorven regisseur Michael Reeves en werd enkele jaren geleden zelfs uitgeroepen door BBC kijkers tot de op een na beste Britse horrorfilm aller tijden, achter het al eerder genoemde The Wicker Man. De film speelt zich af in 1645 en is een aangedikte vertelling van de heksenjacht die in die tijd floreerde, zeker toen Matthew Hopkins het land afreed op zoek naar mogelijke heksen. Hopkins, die daadwerkelijk heeft bestaan als heksenjager, wordt met sadistisch doch ook onderkoeld genoegen gespeeld door Vincent Price die hier wellicht zijn finest hour als acteur kent. Hopkins stuit in de film op een koene ridder die het niet kan verkroppen dat zijn schoonvader is gedood naar aanleiding van hekserijbeschuldigingen en dat zijn toekomstige vrouw gedwongen is om seks te hebben met diezelfde Hopkins.

De film kent meerdere scènes waarin een van hekserij beschuldigd persoon, bijna altijd een vrouw, aan brute tests wordt onderheven en zich in een hulpeloze situatie bevindt. Zo wordt een vrouw levend verbrand en wordt de protagoniste van het verhaal meerdere malen in haar rug geprikt met een scherp object. Het nare dieptepunt is de watertest waarbij de beschuldigde of de verdrinkingsdood sterft of daarna wordt opgehangen. Het feit dat Reeves dit alles zonder opsmuk op een zeer realistische en droge wijze laat zien draagt niet alleen bij aan de pure horror van de film, maar ook aan het serieus verduidelijken van een historische zwarte pagina. De regisseur weet echter gaandeweg een nare twist aan het verhaal te geven door de protagonist een persoonlijke wraakactie te laten uitvoeren op Hopkins wat leidt tot een fascinerende en grove climax waarbij de grens tussen goed en kwaad volledig vervaagd. Je zou dit einde kunnen interpreteren als een verbeelding van de totale mannelijke crisis van die tijd, aangezien de modern denkende ridder zo doorslaat in blinde haat jegens de traditioneel denkenden dat hij op het niveau van Hopkins eindigt.

Van een heel andere orde is de Hammer film Twins of Evil van John Hough met een andere Britse horrorlegende in de hoofdrol, te weten Peter Cushing. Hij speelt in de film de zeer vrome heksenjager Gustav Weil, een man die plots wordt geconfronteerd met zijn twee wonderschone nichtjes, een eeneiige tweeling waarvan er eentje openlijk seksueel is bovendien. Als er dan ook nog een vampier om de hoek komt kijken wordt het helemaal sensueel en lijkt de film van een serieus bedoeld relaas te vervallen in een standaard “graaf Dracula” festijn.

Toch wil Twins of Evil, meer dan andere Hammers, ook een serieus vertoog houden over de heksenjacht en de ongelijke behandeling van vrouwen in die tijd wat vooral tot uiting wordt gebracht via Weil en zijn manschappen die het strenge patriarchaat met hand en tand verdedigen. Het is de dunne scheidslijn tussen puur popcornvermaak en serieuze zaken die de film des te interessanter maakt en een groot verschil met Reeves zijn werk is dat hier de antagonist van het begin, Gustav Weil, langzaamaan verandert in een klunzige anti-held die onbeholpen de strijd aangaat tegen de vampier en zich net als de ridder uit Witchfinder General geen raad weet met zijn nieuwe rol.

Beide films nemen aldus de historische heksenjacht ter hand en plaatsen de mannelijke positie van die dwaze jacht in een breder spectrum waarbij Witchfinder General wraak en Twins of Evil de erotische vampier als narratieve twist kent. De eerstgenoemde film kan je een artistieke horrorfilm noemen die met een sterke regie en een rauwe en duistere aanpak zijn punt steenhard maakt terwijl de laatstgenoemde film juist kiest voor een meer fantastische aanpak met veel kleurgebruik zoals we dat van Hammer gewend zijn. Die verschillende aanpak rechtvaardigt in beide gevallen de uitkomst waarbij Reeves zijn film geen fijne afloop kent terwijl Hough een uitweg biedt waar denk ik iedere kijker wel mee kan leven. Beide films zijn echter ook opvallend vergelijkbaar en symptomatisch voor de latere Britse horrorfilms uit deze periode aangezien in beiden de terreur overal op de loer ligt, ook de protagonisten zijn niet gevrijwaard van uiterst duistere trekken. En dit draagt bij aan de beleving die ervoor zorgt dat zowel Witchfinder General als Twins of Evil uitstekende en enigszins ongeziene historische horrorfilms zijn.

Ter verduidelijking: de link die ik gaf naar de horror poll was de uitkomst van een omvangrijk project dat de BBC tijdens de zomer van 2007 uitzond. “The summer of British film” heette het en een van de thema’s was uiteraard de Britse horrorfilm.
Reeves stierf op 25-jarige leeftijd aan een ongelukkige overdosis, maar had op zijn jonge leeftijd al een behoorlijke status verworven en werd gezien als een van de grootste Britse filmtalenten van die tijd.
Twins of Evil is onderdeel van de Karnstein trilogie, een reeks licht erotische vampierfilms waarvan de hierboven besproken duidelijk de minst expliciete is maar de seksuele, veelal dubbelzinnig in beeld gebrachte lading wel kent.