In januari besloot ik voor de tweede keer het IFFR te bezoeken en hiervan een jaarlijks terugkerend evenement te maken. In april stond ik voor de allereerste keer op een respectabele filmset auto’s tegen te houden. In september ontmoette ik Nanouk Leopold tijdens de voorbereidingen van haar nieuwe film, Brownian Movement, waar ik in augustus het script van las. In oktober stond ik voor de tweede keer op de set, ditmaal van een Kort Rotterdams, maar maakte ik ook mijn allereerste grote première mee van de film waaraan ik had meegewerkt in april. In november werd ik herenigd met de Brownian Movement crew en kreeg ik niet veel later een telefoontje van een crossover bedrijf dat mijn diensten graag wilde gebruiken voor het schieten van een commercial. In december stond ik voor de vierde keer op een filmset, ditmaal van die, niet nader te noemen, commercial, maar werd ik ook de trotse bezitter van mijn eigen IMDb pagina. Tussendoor keek ik afgelopen jaar 268 films, waarvan er 43 tijdens filmfestivals of in bioscopen werden gedraaid.

En drieënveertig zijn er een hoop, voor mijn doen. Afgelopen twee jaar zat ik rond deze tijd nogal schuw om een echt volwaardig lijstje. Vorig jaar benoemde ik slechts vier films als mijn favorieten, met als smoes dat ik verder alleen maar troep had gezien. Dat klopte ook, maar die troep bedroeg hooguit tien andere films.
Dit jaar kwam ik uit op drieënveertig, waarmee ik nog steeds niet heel tevreden ben. Nog steeds zie ik lijstjes voorbij komen met titels die ik toch op een of andere manier heb gemist. Het grootste gemis is toch wel het over het algemeen geprezen Das Weiße Band, maar zelfs de makkelijkere (500) Days of Summer en Ponyo on a Cliff kwamen niet aan de beurt. Dan gaat het uiteindelijk om de keuzes die ik wél heb gemaakt en daarmee kom ik wederom terug op die drieënveertig. Ja, ik ben toch wel best trots op mezelf.

Natuurlijk was het ook dit jaar weer niet alleen koek en ei op het gebied van filmische kwaliteit. De grote computer gegenereerde Hollywood blockbusters waren keer op keer mijn grootste klacht. De eerste rillingen kreeg ik van Watchmen, een film waarin een fantastisch verhaal verstopt zat, maar het overduidelijk was dat de adaptatie dit verhaal geen goed had gedaan. Ondanks dat hij zo dicht mogelijk bij het bron materiaal was gebleven (om de fanboys te stillen), bleek dit het meest problematische voor de film. De complexiteit en de hoeveelheid nodige uitleg van het boek liet zich niet zo maar vertalen naar een twee en een half uur durend CGI spektakel en daardoor kwam Watchmen over als een halfbakken zooitje ongeloofwaardigheid, waarin ik niet meegesleurd kon worden.

Maar ook The Curious Case of Benjamin Button leek weinig goed te kunnen doen. De acteurs deden goed hun werk en stilistisch zag de film er weer prima uit. Niettemin ontstond er tijdens het kijken een soort ongemakkelijke afstand tussen mij en de film. Ik begon me af te vragen in hoeverre het ertoe deed Benjamin Button van oud naar jong te laten leven, want niemand schijnt er (afgezien een enkele opmerking) echt iets op uit te doen. De meest interessante kwesties werden vervolgens tenietgedaan door snelle montages, om vervolgens minutenlang stil te staan bij momenten die nogal nietszeggend waren voor het plot en zijn karakters. Er zat wederom een hoop in waar weinig mee werd gedaan.

Over Avatar weidde we enkele weken terug uitgebreid uit, een film waarvan ik nog steeds herstel, terwijl 2012, Disney’s A Christmas Carrol en Ice Age: Dawn of the Dinosaurs vooral een erg vervelend waren. Andere films die geen onvoldoende verdienden, maar vooral toch wel tegenvielen waren het afstandelijke The Wrestler, het homoseksuele-troetelbeertje in stijloefening-kostuum Milk en de vreselijk pretentieuze en enorm overschatte Synecdoche, New York.
Toch ervoer ik niet Transformers: Rise of the Fallen als de meest beroerde film van 2009. Mijn recensie zou misschien anders doen denken, maar eerlijk gezegd heb ik achter zelden zo genoten van een twee en een half uur durend CGI spektakel. De soundtrack was perfect (daarmee doel ik op de mechanische geluiden die me deden denken aan de reinste IDM en glitch muziek waar ik zo van kan genieten) en het verhaal was zo absurd stupide, dat ik het niet kan laten aan iedereen die hem niet heeft gezien de film proberen uit te leggen. De ongeloofwaardige blikken zijn goud waard.

Nee, de meest irritante, huidverschroeiende, testikels uitdrogende film van 2009 is een opbouw van het afgelopen half jaar. Toen ik The Hangover in de bioscoop zag bleef ik maar niet snappen waarom iedereen zo ongelofelijk moest lachen. Toegegeven, ik ga nooit naar komedies in de bioscoop, dus ik wijte het aan het Zwolse publiek van die avond en hoopte nooit meer iets van die film te horen. En toen bleef The Hangover maar hangen: in bioscopen, op de televisie, toen posters over de Blu-Ray, wederom op de televisie, tijdens gesprekken met mensen, tijdens rustige avonden waarop men besloot een ‘leuke’ film op te zetten. Om de een of andere reden was het geforceerde kijk-mij-nu-vet-grappig-zijn filmpje uitgegroeid tot de nieuwe Lebowski. En nog altijd snap ik er geen reet van. Oké, de structuur is misschien wat apart, maar daarbuiten was er abstract weinig te beleven. Alleen al het feit dat de komedie een comic-relief nodig had om zichzelf af en toe uit de brand te redden tijdens de meer serieuzere scènes – waardoor het personage overigens zo inconsistent als een mallemoer werd – zegt in principe al genoeg over de onkunde van deze smerige vlek, die bij het boenen alleen maar groter lijkt te worden. Dus ik houd mijn mond hierover en hoop dat het over is gewaaid.

De koeken en de eieren dit jaar waren tien films (ik kon jammer genoeg The Girlfriend Experience en The House of the Devil niet meerekenen door het gebrek aan een release) die mij verbaasden met hun eigenzinnige kijk op algehele functionaliteit. Dat wil zeggen: films die compleet aanvoelden. Anderen probeerden niets meer te bereiken dan wat ze pretendeerden te zijn.
Die laatste omschrijving vloekt echter met de enorm pretentieuze Antichrist, waarover ik nog steeds niet uitben. Het is dan ook vooral om zijn enigmatische kracht dat ik hem in mijn lijstje opneem. Hoewel Von Trier heel erg veel pretendeert en vervolgens erg weinig bereikt, is het wel een film die een bepaalde wereld neerzet en je daarin meesleept door middel van intense beelden en goed gechoreografeerde geluiden en acteurs. Alle filmische elementen voelen compleet aan, maar het narratief is zo onstuimig en onverklaarbaar dat het niets anders kan dan continu ronddwalen in mijn hoofd. Zo simpel kan het soms zijn.

Hetzelfde geld voor het zesde deel in de Harry Potter reeks, waarin er vermoedelijk weer een hoop mist volgens de lezers. Ik heb gelukkig de boeken niet gelezen en zag een film waar ik bij elke scène een eindelijk-gevoel had: eindelijk werd de relatie tussen Potter en dumbledore verdiept; eindelijk ziet Hogwarths er gotisch en volwassen uit; eindelijk zijn de horrorelementen waarmee ze al sinds het begin stoeien daadwerkelijk serieus te nemen; eindelijk gaat er een hoofdpersonage dood; eindelijk zegeviert het kwaad; eindelijk zijn de beelden strak en kon ik optimaal genieten van elk obstakel dat ze moesten overmeesteren. Visueel is het een van de mooiste films van dit jaar, en dat zegt heel wat voor een grote computer gegenereerde Hollywood blockbuster.

Verder vond ik Mann’s Verdere Avonturen In Het Koninkrijk Van De Digitale Camera (of: Public Enemies) erg intrigerend, doordat de regisseur feilloos de jaren ’30 neerzet zonder ook maar een moment het gruizige beeld 21ste eeuw te laten vloeken met het tijdperk. De schietpartij in het bos had dankzij dit en het feit dat we overal bovenop zitten iets heel intens. Het was zo rough on the edges, dat het haast leek alsof een welgemanierde David Lynch zo maar zijn camera ergens op zat te richten. En ik heb daar gewoon een zwak voor.

Over Inglourious Basterds is in principe genoeg gezegd, vooral omdat ik de film waardeerde om redenen waarom zo’n beetje iedereen hem waardeerde. De Laatste Dagen Van Emma Blank verdient daarentegen meer lof. Klopt, het is een vreselijk lastige film, het is immers ook Van Warmerdams meest extreme waarbij ieder personage volledig is ontdaan van menselijkheid. Het is vooral de doorschemerende absurdisme van zijn eerdere films en de manier waarop hij het plot ontsluiert en daarmee continu eerdere scènes in andere perspectieven weet te plaatsen dat voor mij de film zo bijzonder maakt. Daarbij is de speelduur precies goed, in tegenstelling tot het te lang voortslepende De Noorderlingen.

Het duurde even, maar een week of drie na het zien van 35 Rhums merkte ik dat ik nog altijd aan het klooien was met de poëtische stijlkeuze van Claire Denis. Hoewel mijn grootste klacht blijft dat Denis wel heel erg weinig narratieve houvast geeft aan haar kijker, is het toch ook wel weer die visuele puzzel die me zo wist te intrigeren. 35 Rhums verteld in het kort een verhaal over een vader, zijn dochter, hun overbuurvrouw, een knappe man die in hetzelfde appartementencomplex woont en de ontluikende relaties tussen hen. Denis laat weinig zien, laat een hoop over aan de kijker, maar schept met haar keuzes wel personages die je als kijker begrijpt en voelt, terwijl het gros van de scènes nogal lukraak uit de lucht komen vallen. Het vergt wat van je al kijker, maar daar krijg je een hoop voor terug.
Datzelfde geldt voor de zeventig minuten durende tirade over het verlies van geloof, hoop en liefde in Of Time and the City. Auteur regisseur Terence Devies verteld over zijn jeugd in Liverpool en hoe hij erachter kwam dat hij als orthodox katholieke jongen werd uitgespuugd door God omdat hij homo bleek te zijn. Zeventig minuten lang zien we losse archiefbeelden die naadloos op elkaar aansluiten. Zeventig minuten lang horen we de diepe, indringende stem, van een boze man die alles verloor. Met name de montage is briljant, maar die tirade zit zo vol met opgekropte emoties dat ik de volle zeventig minuten alleen maar heb genoten en geluisterd en gehuild. Aan het einde van de film voelde ik me leeg en opgelucht, zelden had ik op zo’n manier zo’n intens persoonlijk verhaal bekeken.

Intensiteit is ook het sleutelwoord van de veertig minuten durende, Nederlandse productie Anvers. Volledig in stijl van cinéma vérité, toont regisseur Martijn Maria Smits een arm koppel dat noodgedwongen bij de dochter haar ouders moet gaan wonen, omdat ze werkloos zijn en hun gezin niet kunnen onderhouden. Het realisme druipt van het scherm, zeker wanneer de gemoederen hoog op lopen tijdens het avondeten. Iedereen speelt met verve, terwijl de camera niets doet dan observeren en af en toe wegknipt naar een nog meer deprimerende scène. Dan, als het koppel besluit de baby thuis te laten om zich eventjes gelukkig te voelen tijdens een vakantie, komen ze erachter dat het onmogelijk is van hun lot weg te lopen. Zelfs daar, in dat onbekende oord, blijven de problemen bestaan en is het onvermijdelijk dat ze in dezelfde nare routines vervallen.

Rachel Getting Married, mijn tweede favoriet van dit jaar, heeft een soortgelijke stijlkeuze. Jonathan Demme verweeft zonder enige moeite de homevideo scènes met het drama dat niet op de homevideo zou mogen staan. Zijn liefde voor muziek schemert vaak door en veel van dit soort intermezzo’s lopen op majestueuze wijze in elkaar over. Alles heeft zijn eigen ritme en hierdoor valt geen enkele cut op. Daarbij toont Demme zich een meester in regie, want hoewel het lijkt alsof iedereen gewoon uit zijn dak gaat en maar wat doet, is eigenlijk alles perfect gechoreografeerd. Ik beperk me hier tot het prijzen van de technische perfectie, want Kaj pakte gisteren perfect de essentie van de film.

Vier uur lang staarde ik naar een meisje dat in de Filippijnen opgroeit tot een volwassen vrouw. Vier uur lang staarde ik naar een Filippijnse jongen die opgroeide tot een volwassen filmmaker. Raya Martin verhult zijn trage coming of age story in zijn eigen levensverhaal door middel van camera technieken. Eerst kijken we anderhalf uur naar haast ongeknipte VHS beelden, waarna we via een half uur durende klassieke film (het symbool voor de ontdekking van zijn filmliefde) anderhalf uur Martin zien experimenteren met een goedkope digitale camera, om dan het laatste half uur te eindigen met prachtig geschoten 16mm beelden. Ondertussen maken we het leven mee van het meisje en de jonge vrouw, waarbij we als kijker meer dan genoeg tijd krijgen om de cultuur en de handelingen te plaatsen. Het is enerzijds een document en aan de andere kant een experiment. Het is de meest intrigerende en gelaagde film van het afgelopen jaar, maar ook meteen de meest ervaringrijke. Het is een film die alles is en heeft. Toch is Now Showing vooral een herinnering, aan een leven van iemand dat ik heb geleefd en aan een film die voor altijd een herinnering zal blijven.

Hier de top tien:
01. Now Showing (Raya Martin)
02. Rachel Getting Married (Jonathan Demme)
03. Anvers (Martijn Maria Smits)
04. Of Time and the City (Terrence Davies)
05. 35 Rhums (Claire Denis)
06. Inglourious Basterds (Quentin Tarantino)
07. De laatste dagen van Emma Blank (Alex van Warmerdam)
08. Public Enemies (Michael Mann)
09. Harry Potter and the Half-Blood Prince (David Yates)
10. Antichrist (Lars von Trier)