Rik leidde gisteren al een hele week terugblikken op 2009 in, vandaag is het mijn beurt. Ik beperk me voornamelijk tot het noemen en beschouwen van titels; algemene beschouwingen en conclusies resulteren mij teveel in nietszeggende platitudes. Dat doe ik met enkele eervolle vermeldingen, teleurstellingen, dieptepunten en uiteraard een top tien van hoogtepunten. Allereerst enkele festivalreleases die mijn eindlijst en de ‘gewone bios’ (net) niet haalden: Op het IFFR zag ik bijvoorbeeld het geweldige Zuid Koreaanse Breathless, het op een na beste debuut van het jaar. En op IMAGINE (voorheen: AFFF) kwam er ook heel wat lekkers voorbij, waaronder de uitstekende Britse horrorfilms Mum & Dad, The Children en Eden Lake. Leukste film van het festival was naar mijn smaak echter de science fiction film 11 Minutes Ago, simpel en goedkoop maar oh zo doeltreffend.

Films die daarnaast mijn top tien net niet haalden waren onder andere Drag Me To Hell, Sam Raimi’s terugkeer naar zijn horrorkomedie wortels, de lome western Appaloosa en Public Enemies, Michael Manns gemankeerde actiefilm over het sterimago van John Dillinger. Ook heb ik nog Limits of Control van Jim Jarmusch overwogen, net als 500 Days of Summer en Star Trek, de beste actiefilm van het jaar.

Teleurgesteld werd ik in 2009 onder andere door het Ché tweeluik van Steven Soderbergh, die mij in vier uur geen enkel inzicht in Guevara gaven. Ondertussen had ik van James Cameron een veel completere film verwacht dan slechts de mooie plaatjes en de 3D-ervaring die Avatar uiteindelijk was. Verder heb ik naar mijn gevoel de slechtste films van het jaar grotendeels vermeden, op een paar missers na: het absoluut onspectaculaire Wolverine, het ongrappige Zack and Miri Make a Porno, het ongeïnspireerde Couples Retreat en het onnodige Genova. Dan is Hannah Montana: The Movie toch een stuk boeiender.

De film die me echter het meest tegenstond het afgelopen jaar was Von Triers misbaksel Antichrist. Hier en daar wat leuke cameratrucjes, maar verder een hoop kitsch, een hoop (o.a. vrouwonvriendelijke) onzin en een aantal belachelijke scènes die me echt het idee gaven dat Von Trier de weg volledig kwijt was tijdens het maken/bedenken van deze film. En dan heb ik het nog niet eens over al die martelscènes en het buitensporige expliciete geweld. Toch ben ik nog altijd benieuwd naar Wasington.

10. Encounters at the End of the World (Herzog)
De bijzondere beelden van onder het ijs van Antarctica alleen al zijn de moeite waard. Daarnaast zijn er ook nog de fascinerende figuren die Herzog tegenkomt op het zevende continent, en de aparte, pessimistische visie die de Duitser aan de hand van die mensen en de natuurplaatjes uitwerkt. Toch heeft zijn boodschap, die er op neer komt dat de mens zijn tijd op aarde wel gehad heeft, of we nou goed met het milieu om gaan of niet, iets sereens door de manier waarop hij die brengt in deze boeiende documentaire.

9. Up (Docter & Petersen)
Pixar leverde de afgelopen jaren telkens een topfilm af en 2009 vormde daarop geen uitzondering. Het blijft knap hoe zij elke keer weer bekende verhaalelementen nemen en daar een frisse, originele draai aan geven. Het enige probleem is dat net als bij Wall-E het hoogtepunt het begin is, in dit geval de montage van het leven van de hoofdpersoon en zijn vrouw. Maar ook na deze opening is het nog steeds genieten geblazen.

8. Das Weiße Band (Haneke)
Haneke slaagt er weer eens in om langzaam onder je huid te kruipen. Eenmaal daar genesteld krijg je hem niet meer weg. De mysterieuze, drukkende sfeer wordt versterkt door strak belichte zwart-witbeelden. Waar de film precies over gaat, daardaar is geen eenduidig antwoord op te geven. De opkomst van het Nazisme is een mogelijkheid, maar meerdere interpretaties vallen uitstekend te verdedigen. Als je zoals Rik gisteren echter wel in de daden van de kinderen (als je ze aan hen toekent) een allegorie voor de opkomst van het Nazisme leest, snap ik echter niet dat je de rest van de film letterlijk neemt en niet ook als allegorie beschouwt. De “benauwende (familiare) verhoudingen in kleine gemeenschappen” moeten dan ook groter gezien worden, als bijvoorbeeld de adel, de geestelijkheid en de oudere generatie die deze opkomst in de hand werken, weigeren te zien of vergeefs proberen te onderdrukken. Om maar wat te noemen.

7. Let the Right One in (Alfredson)
Tedere horrorfilms zijn erg zeldzaam, en originele invullingen van de vampiermythe eveneens. Alfredson vermengt op succesvolle wijze de gevoelige Zweedse kinderfilm en tienerdrama met zeer volwassen vampierhorror en sluit dat af met een fantastisch einde. Het wonderschone camerawerk van Nederlander Hoyte van Hoytema is daarbij een belangrijke succesfactor. Eén van de betere horrorfilms van de afgelopen jaren, die tegelijk zoveel meer is.

6. Klass (Raag)
Pesten kan vergaande gevolgen hebben voor zowel dader als slachtoffer. In het ergste geval vallen er doden. Klass is niet zozeer een film over twee jongens die hun klasgenoten overhoop schieten, maar vooral over hoe het zover heeft kunnen komen. De Estlandse schrijver-regisseur Ilmar Raag legt een complex, destructief groepsproces bloot. De pijnlijke onmacht van de meeste tieners in de film, niet alleen de slachtoffers, is goed voelbaar. De beklemmende opbouw naar het onvermijdelijke doet dit gevoel van machteloosheid bij zowel personage als kijker des te meer beklijven.

5. The Wrestler (Aronofsky)
Mickey Rourke was gemaakt voor de rol van verlopen worstelaar Randy the Ram, een gebroken man die een tweede kans in het leven krijgt. Zijn zelfdestructieve aard en sterke verlangen naar zijn gloriedagen staan hem echter in de weg. Een man met één been die naar de vrijheid probeert te dansen, zo omschrijft Bruce Springsteen hem op de prachtige titelsong. Hartverscheurende melancholie.

4. The Chaser (Na)
Een ijzingwekkende thriller die je twee uur lang naar het puntje van je stoel trekt. Een betere debuutfilm was in 2009 in de Nederlandse bioscopen niet te vinden. Soms gruwelijk, regelmatig gewelddadig, altijd spannend en tussendoor wordt er flinke kritiek geleverd op de Koreaanse politie en sensatiepers. Regisseur/schrijver Hong-jin leverde hiermee een enerverend visitekaartje af dat naar meer smaakt.

3. Inglourious Basterds (Tarantino)
Er zijn er maar weinig in de Amerikaanse filmindustrie die zoveel met taal kunnen als Tarantino, en dat talent op zo’n sublieme manier naar voren laten komen. En dan bedoel ik niet alleen de talen waarin de personages (waaronder Hans Landa, de beste creatie van QT in jaren) zich uiten, maar ook de filmtaal die Tarantino zo goed beheerst. Waarmee hij deze enerverende wraakfantasie op unieke wijze vormgeeft. Tegelijk geeft hij ook interessante kritiek op hoe wij als publiek deze wraak beleven en hoe wij naar het geweld in films kijken. Daarbij maakt hij gebruik van het vanaf het begin ambigue maken van de rollen van goed en kwaad.

2. Ponyo (Miyazaki)
Meester Miyazaki zegt al twaalf jaar dat hij de handdoek in de ring gooit, maar gelukkig voor ons blijft hij heerlijke films maken. Technisch gezien is Ponyo misschien een kinderfilm, meer dan zijn meeste titels. Volwassenen die echter niet geroerd worden door dit mooie moderne sprookje over een vis die een meisje wil worden, hebben een hart van steen. Steen zeg ik u.

1. Rachel Getting Married (Demme)
Hoe vaak geven films je het gevoel dat je oprecht iets deelt met échte mensen? Dat je meegesleept wordt omdat het voelt alsof je er bij bent, alsof je je in het hoofd en hart van die mensen bevindt? Rachel Getting Married is een emotionele achtbaan die als zodanig werkt door het inzicht dat we krijgen in de mensen die de film bevolken. Een op alle mogelijke vlakken geslaagde prachtfilm over de pijn en plezier van het menselijke bestaan, en hoe dichtbij elkaar deze kunnen zitten.