Na het zien van een foto van Ed van der Elsken, waarop een vrouw uit Tokyo in een metro opzij kijkt en volledig in gedachten verzonken te zijn, wist regisseur Menno Otten dat hij iets bijzonders in zijn handen had. Op het moment van bedenken was hij in zijn laatste jaar van de Nederlandse Film en Televisie Academie aanbeland en moest een afstudeerproject maken. Otten was al vier jaar druk geweest met het maken van documentaires en had een stijl ontwikkeld dat op z’n minst bijzonder genoemd mag worden. Naast het feit dat hij het heerlijk vindt om de alledaagse dingen te verheven tot iets groots, lijkt hij ook totaal geen boodschap te hebben aan conventies. In de startende cinema van Menno Otten speelt namelijk het abstracte beeld een grote rol. Zo ook In Een Vergeten Moment (trailer).

In deze twintig minuten durende kortfilm gaat hij opzoek naar de blik uit die foto van Ed van der Elsken. Naar eigen zeggen zijn hij en zijn crew een jaar lang bezig geweest met het fotograferen van mensen, filmen van de stad en schrijven in hun dagboek. Uiteindelijk vonden ze de blik en begrepen ze hem, hoewel de onzekerheid of dit als constructie voor de film zou kunnen werken altijd aanwezig bleef. De uitkomst is een oordeelloze film die slechts observeert en ons als publiek in de schoenen van die blikdragers probeert te plaatsen.
Otten beperkt zich slechts tot het maken van extreme close-ups van mensen bij willekeurige tramhaltes in Amsterdam. Echter zullen de mensen nooit de camera ontdekken gezien deze op verre afstand van hun lijkt te staan. We zijn dus de voyeur en net als Otten naarstig op zoek naar die blik.

De ongelofelijke hoeveelheid ruis verraad dat de film op 16mm is geschoten, iets dat overigens absoluut niet in zijn nadeel werkt. Doordat het 16mm format over het algemeen bekend staat om zijn extreme korrel en daardoor het beeld bij tijden wat onscherp kan overkomen heeft Otten alle ruimte om te spelen met zijn montage. Door de constant aangehouden close-up en de verre afstand van het onderwerp zullen er dus een hoop objecten tussen hen passeren. Otten maakt hier gebruik van door zijn film te openen met een Brakhagiaanse montage van horizontaal passerende trams en fietsers. Onscherp vliegen er allerlei dingen door het beeld, terwijl het geluid meespeelt in het hectische beeldballet. Af en toe vangen we een glimp op van een hoofd, maar pas na enkele minuten begin het zoeken naar de blik. Interessant is dat hiermee Otten zijn onderzoek publiek maakt: we zijn getuige van hoe hij te werk is gegaan en duiken net als hem langzaam in zijn onderwerp.

De eerste gezichten komen in beeld. Otten speelt met zijn publiek. Enkele keren denken we het gezien te hebben, om er dan achter te komen dat het vals alarm was. Een beetje zoals de jonge regisseur zich zo

u hebben gevoeld tijden

s het proces. Het geluid zakt af en toe langzaam af om dit gevoel te versterken. Hoe langer de film duurt des te meer kom ik erachter in hoeverre het geluid en het beeld met elkaar rijmen. Enerzijds lijken het totaal afzonderlijk gemonteerde onderdelen, terwijl het ook precies samenvalt. Sterker nog, ze versterken elkaar.

En dan komt dat eerste moment. Een vrouw wiens blik eerst overal was lijkt zich nu te focussen op een punt. Dan zien we in haar ogen dat ze nergens naar kijkt. De transformatie is zichtbaar, maar tegelijkertijd onbeschrijfelijk. Het geluid is gereduceerd in volume en de wereld om haar heen lijkt te verdwijnen. Slechts enkele geluiden van de buitenwereld zijn hoorbaar, maar zo zacht dat ze eigenlijk niets meer zijn dan een onderdeel van de ruis op de geluidsband. Het heeft geen sturende functie, gelukkig. Het geluid is van de blik, van de leegte in het moment. Beter dan dit had hij het niet kunnen duidelijk maken.

Meerdere blikken volgen. Een meisje met een enorme bontkraag, een haast angstig kijkende oude vrouw, een allochtone jongen, iedereen heeft dat moment in zich zonder er ooit van bewust te worden. Tijdens deze momenten lijkt het alsof het beeld stil staat, alsof de regisseur voor het gemak een foto heeft genomen. Het voordeel van de 16mm in dit geval is dat het beeld in beweging blijft door diezelfde ruis.

Toegegeven, de waardering voor de film werd meegeholpen door het feit dat ik als enige in de zaal zat. Ik was helemaal alleen met het scherm waarop de blikken aan me voorbij vlogen. Door de rust om mij heen kon ik me volledig concentreren op een film die me nog het meest deed denken aan Necrology (1971), waarin Standish Lawder minutenlang een rolltrap met een constante stroom aan mensen achterstevoren afspeelt en ondersteund met dramatische muziek (fragment), en het werk van Peter Tsscherkasky, iets dat vooral voortkomt uit de hectische momenten van de film waarin vooral het samenspel tussen geluid en beeld voor mij de link was. Verder deed de ritmische montage me denken aan de avant-garde uit de jaren ’20 en ’30.

Uiteindelijk is In Een Vergeten Moment vooral een moment om niet te vergeten. Zelden raakte ik zo ondersteboven van een film die niets anders doet dan compromisloos observeren zonder zichzelf te mengen met zijn onderwerp. Het is een bijzondere ervaring gegeven door een veelbelovende jonge filmmaker die erop uit is om je als kijker met andere ogen naar de alledaagse wereld te kijken.

Jammer genoeg was afgelopen week de eerste en de laatste week dat de film draaide en nu is hij slechts vanavond (zondag 27 juni 2010) nog te zien in het Filmmuseum in Amsterdam om 19:00. Gezien hij maar 20 minuten duurt en slechts 3 euro kost raad ik iedereen aan dit nog even mee te pakken.