Macbeth (1948)
Vervreemdend B-film experiment van Orson Welles

17 maart 2010 · · Kritiek

Na het The Lady From Shanghai debacle was het Orson Welles er veel aan gelegen de studio’s te tonen een film op tijd en binnen budget af te leveren. Met The Stranger had hij weliswaar al een film op zijn naam staan die voldeed aan de wensen van de studio’s, maar de opzet voor de volgende film was nieuw voor hem: met een klein budget een a-commerciële film maken die toch winstgevend zou zijn. Ooit groot geworden als acteur en regisseur van Shakespeare toneelbewerkingen lag de keuze voor Macbeth voor de hand. Shakespeare was jarenlang een no-go area geweest in Hollywood, maar dankzij het succes van Oliviers Henry V kon hij toch terecht bij het nietige Republic Pictures. Leverancier van B-films, geen enkele artistieke pretenties, maar geïnteresseerd in het commerciële concept waar Welles mee kwam. Uiteraard liep het allemaal wederom mis en zou hij pas 10 jaar later met Touch of Evil weer terugkeren naar Hollywood.


De productie zelf verliep vlekkeloos; uitgebreid ten tonele gevoerd in een aan de opnamen voorafgaande serie voorstellingen rolden de scènes er op de westernsets van Republic Pictures binnen 3 weken uit. Opgelucht dat het experiment geslaagd was, was Welles al weer bezig met het volgende project, zodat de postproductie, zoals zo vaak, Welles’ film alsnog in een debacle deed verzanden. Een eindeloos lange periode van montage resulteerde in een door de studio’s ingekorte versie met een geluidsband die substantieel afweek van het origineel.

Met name dat laatste is een belangrijke factor bij het zien van deze film. Tegenwoordig is de film weer in zijn ‘volle glorie’ te zien, dus ook met de geluidsband die Welles opgenomen had. Net als in The Lady from Shanghai beoogde Welles een vervreemdend effect te verkrijgen bij de kijker, waarvoor hij ditmaal de acteurs in onverstaanbaar Schots accent liet declameren. Inderdaad valt het niet mee om, op een dvd-uitgave waar ondertiteling mist, het Schotse Shakespeariaans uit te kristalliseren, dus het is een pré bekend te zijn met het verhaal. Al in de pre-credits scène wordt de verwachting naar recht-toe-recht-aan Shakespeare te kijken de kop ingedrukt met een vervormde klankenregen die gepaard gaat met een beeldencollage van een occult ritueel.

Ook de kostumering is niet wat men direct gewend is van historisch drama, terwijl de decors vooral in duisternis gehuld zijn. Vermoedelijk om te verhullen dat het van b-kwaliteit is… Welles heeft weinig gedaan om te verbergen dat het gaat om een verfilming van een toneelstuk en vangt de dramatische, statische poses van de acteurs in lange takes. Ook hierin is het weer veel duisternis dat DoP John L. Russell (Psycho) vastlegt. Naast de belichting heeft ook de cameravoering iets expressionistisch. De personages veelal van onderen registrerend lijkt het of we naar een verzameling imposante standbeelden kijken.

Uiteindelijk dringt zich de vraag op wat Welles nu precies wilde met deze film. Het productietechnische experiment was zonder twijfel het meest interessant voor hem, en dat Welles een andere visie op Shakespeare hanteert dan traditioneel is laat zich raden. Maar de distantie die Welles opvoert met de cameravoering en geluidsband komt een cerebrale noch een emotionele beleving ten goede. Voor een drama waarbij de kijker door de opgeworpen (taal)barrière vooral houvast zoekt bij zijn eigen ervaring met het stuk, is het landen van een nieuwe interpretatie teveel gevraagd. Wat dat betreft is Kurosawa’s Throne of Blood een interessantere en in dramatisch opzicht geslaagdere bewerking.


Onderwerpen:


1 Reactie

  1. Eraserhead

    De taalbarrière is inderdaad een hekelpunt (maar past wel bij de surrealistische sfeer) zodat men al bekend moet zijn met Macbeth om alles te kunnen volgen (wat een geluk dat ik enige tijd ervoor The Tragedy of Macbeth zag).

    Waar de film in mijn ogen in uitblinkt is de bizarre sfeer die het gevoel wekt van een tijdloze gebeurtenis in een onbekend land.

    Throne of Blood daarentegen viel bij de herkijk wat tegen. Daar ondervond ik problemen met Kurosawa’s regie en de overdreven theatraalheid, wat me telkens uit de film wierp.


Reageer op dit artikel