Spielberg Saturday (10)
Saving Private Ryan (1998), A.I (2001), Minority Report (2002)

Spielberg’s status als serieus regisseur is bevestigd, en hij krijgt de kans tot het filmen van een groot prestigeproject, maakt het werk van een ander groot regisseur af en levert vervolgens een van de beste Phillip K. Dick-verfilmingen. Hoewel de kwaliteit wisselend is lijkt Spielberg steeds
beter in zijn rol van blockbuster-meester te vallen, zich niet meer schamend voor zijn epische kant.

Saving Private Ryan (1998)

Spielberg bezoekt voor de zoveelste maal de tweede wereldoorlog, maar maakt nu pas zijn eerste echte combatfilm, waarin de oorlog vanuit het front bekeken wordt. Spielberg toont zich een technisch vakmeester die de kijker overtuigend de oorlog insmijt. De toendertijd vooral onbekende acteurs (afgezien van Tom Hanks) spelen soldaten op een hopeloze missie, waar hun leven inwisselbaar is voor één man, die staat voor de hoop van Amerika. Het is een gegeven wat Spielberg lijkt aan te moedigen, maar toch blijft vooral de hopeloosheid van de missie doordreunen. Oorlog is hel, en dat maakt de film overduidelijk. De hoop op hoop voelt dan ook lichtelijk nutteloos, maar het geeft wel lucht in een topzware film.

Saving Private Ryan toont een van de talenten van Spielberg perfect: het naadloos gebruik van filmtechniek om de kijker mee te slepen in de narratief. De film sleept de kijker hierdoor in het verhaal, maar daarnaast gebruikt Spielberg techniek op een interessantere manier. De hele film is namelijk gefilmd in gebleekte kleuren, oftewel de kleuren van vergeelde foto’s, de sombere kleuren van het verleden. Spielberg brengt het verleden tot leven, en dat maakt de film uniek. Daar doen enkele minder sterke sequenties niks aan af.

De film is niet sentimenteel te noemen in het tonen van de oorlog, maar het voelt toch ongepast melodramatisch aan dat het opofferen van het bataljon gebeurt voor het welzijn van één moeder. Het gedeelte waarin dit idee getoond wordt probeert dit aan de kijker uit te leggen doormiddel van opzichtige sentimentele middelen (lichter kleurgebruik, duidelijker muziek, de enige scènes buiten de oorlog) maar het werkt voornamelijk averechts en maakt de missie nog onbegrijpelijker.

De eerste scène op de kust van Normandië toont een regisseur die breekt met zijn zoetige imago om de terreur van het slagveld duidelijk te maken. Rondvliegende ledematen, chaos, wanorde, dood, verderf, ontploffingen, verlies van collega’s, rondvliegende kogels, stromend bloed, kruitdampen. Het is zonder meer één van de heftigste scènes in Spielbergs oeuvre.

Een actiefilm, ja, maar de film breekt bewust met het idee van oorlog als entertainment. Het is een spannende film, maar niet bedoeld als simpele sensatie.

Artificial Intelligence: AI

Stanley Kubrick, een ander briljant regisseur, maar een van een duisterder kaliber was goed bevriend met Spielberg. Een van de projecten waaraan Kubrick werkte rondom zijn overlijden in 1999 was Artificial Intelligence, een project wat na het overlijden van Kubrick werd overgenomen door Spielberg. Het is een mix tussen de twee regisseursstijlen, die in elkaar overvloeien tot niet meer duidelijk is welk idee van wie komt. Het is waarschijnlijk dat het idee van lustrobots eerder past bij Kubrick, net als de problematische familiebanden afkomstig zouden kunnen zijn uit de koker van Spielberg. Spielberg wordt afgerekend vanwege het vermeend sentimentele einde, maar wanneer men er over nadenkt is het einde behoorlijk cynisch te noemen: David, de robot die een jongetje wil worden, krijgt een hereniging met iemand uit het verhaal, voor deze hem bruut, na een dag wordt afgenomen. De hereniging is sentimenteel, de uiteindelijke sterfelijkheid van vrienden waarmee David als eeuwiglevende geconfronteerd wordt uiterst morbide.

Artificial Intelligence is helemaal niet
zo sentimenteel als men denkt. Het is geen hedendaagse pinocchio, het is eerder een horrorfilm. Een protagonist die nooit hetgene krijgt wat hij verlangt, niet oproept tot identificatie met het hoofdpersoon, die wordt neergezet als inherent niet-menselijk, een film waarin kinderen óf robots zijn óf manipulatieve monstertjes, waarin zowel robot als mens geconfronteerd zijn met sterfelijkheid, de breekbaarheid van familiebanden. Een film waarin de hoofdpersoon doods de camera inkijkt, geconfronteerd wordt met honderden ledemaatloze aan hem identieke individuen. Een wereld waarin mensen op zoek zijn naar lust en daarbij zonder moeite robots voor gebruiken, want deze hebben geen emoties (een soort vorm van technologische verkrachting, of in ieder geval icky), een wereld waarin mensen robots vermoorden, juist vanwege hun onmenselijkheid. Het is een hopeloze film, waarin zelfs het laatste sprankje hoop uit zijn handen glijdt, hoewel voorzien van vrolijke vioolmuziek. Een vreemd cynische film voor Spielberg, een film met zwartgallige ledemaatloze robots, maar ook een technisch sterke film. Vooral boeiend vanwege curiositeitswaarde.

De sentimenten gaan hier hand in hand met de grimmigheid. Eigenlijk is dit gewoon een film over een jochie wat emotioneel misbruikt wordt door zijn familie, achternagezeten wordt door misdadige mensen en na een bijna eeuwig leven geconfronteerd wordt met sterfelijkheid van degene van wie hij houdt. Sentimenteel, ja, maar ook behoorlijk cynisch. En daar kan die vrachtwagen met John Williams’ zeikorkesten niks aan veranderen.

Ledemaatloze, zombieachtige robots. Kinderen die (ondanks hun hoge robotfactor) allerlei ellende worden ingeslingerd, de mensheid neergeschetst als opportunistische klootzakken, terwijl de mechanische robots ondanks emotieloosheid uiteindelijk de betere zijn. Toch meer Kubrick dan Spielberg.

Een grimmig doch sentimentele film, hier en daar wat langdradig, met irritante kindsterretjes. Geen perfecte popcornfilm, eerder een vreemdsoortige hybride tussen twee regisseurs die vooral op metaniveau erg vermakelijk is.

Minority Report (2002)

Spielberg heeft vaker zicht gewaagd aan Science Fiction, maar deze was altijd van een buitenaardse aard. Met Artificial Intelligence kwam daar verandering in, en ook Spielberg’s volgende film, Minority Report, is een Science Fiction zonder aliens. Minority Report is een verfilming van een kort verhaal van Phillip K. Dick. De uiterst bizarre verhalen die Phillip K. Dick verdoofd van de narcotica neerpende koppelde Science Fiction-wetenschap vaak aan filosofische ideeën, spiritualiteit, surrealisme en maatschappijkritiek. In Minority Report is deze een stuk minder aanwezig, al is het tot nu toe een van de beste Dick-verfilmingen (naast Blade Runner, Total Recall en A Scanner Darkly), die Phillip K. Dicks ideeën ietwat laat verdwijnen binnen de actie, maar die zeker niet zo’n schandalige aantasting is als Next of Paycheck.

Het basisgegeven is een rechtssysteem waarin moordenaars worden opgepakt voordat ze de moord plegen. Zogenaamde Pre-Cogs (helderzienden) die gedrogeerd als onderdelen van een machine worden gebruikt voorspellen de moorden, en zodoende is de misdaad bijna volledig teruggedrongen. Chief John Anderton (Tom Cruise) is hier niet ongelukkig mee, tot hij zelf wordt aangewezen als moordenaar en op de vlucht slaat.

Spielberg gebruikt de plot voornamelijk om geweldige actiescènes neer te zetten, en maakt hierbij gebruik van de futuristische setting. Overal in de film duiken technische snufjes op, die een realistisch beeld geven van een mogelijke toekomst. De film zit uitstekend in elkaar, maar valt uiteen in de laatste akte, die wel erg eenduidig en simpel een antwoord probeert te geven op de eerdere ontwikkelingen. Goede science fiction slaat om naar een matige detective.
Interessant aan Minority Report is het terugkerende motief van kijken. De wereld van Minority Report wordt beheerst door scans van de netvliezen, die gebruikt worden ter identificatie, maar waarop ook reclameboodschappen worden gebombardeerd. Spielberg gebruikt die kritiek op sluikreclame voor sluikreclame (iets wat hij eerder deed in Jurassic Park), maar gebruikt het motief van kijken ook als plotontwikkeling. Anderton moet voor zijn werk de details zien, hij zoomt letterlijk in op details die hij binnenkrijgt via de Pre-Cogs. De Pre-Cogs voorspellingen zien we letterlijk als een camerabeeld, een ter plaatse blik van de moord, en het is aan Anderton de taak de details te filteren. Het is vergelijkbaar met de manier waarop men naar (detective-)films kijkt, de belangrijke details opnemen om verder te komen in het plot. Ook interessant zijn de scènes waarin John Anderton zich letterlijk ogen van iemand anders aanmeet, en hij deels blind door de film moet gaan. Ogen worden gebruikt als sleutels, levensechte fantasieën kunnen geimplanteerd worden via de computer, en de uiteindelijke sleutel tot het mysterie ligt in een verkeerd begrepen beeld. Het is Spielberg die alle mogelijkheden van het zien van films gebruikt om het plot voort te stuwen. Technisch en narratief een uitstekende film, die ook op metaniveau bekeken kan worden.

Daar is hij weer: het gebroken gezinnetje. In een subplot nestelt Spielberg zich weer in zijn onderdrukte vadercomplex, waarbij het hier Tom Cruise is die zijn zoontje is kwijtgeraakt. Het uiteindelijke mysterie heeft ook iets te maken met ouderschap, dus Spielberg speelt weer redelijk hard in op familiesentimenten. Het is weer eens hetzelfde liedje, in een film die die sentimentele scènes niet nodig had.

Spielberg geniet duidelijk van zijn duistere toekomstbeeld, wat al te zien is aan de gedempte grijstonen. Ook zitten er weer een aantal lekker smerige scènes in, die allemaal te maken hebben met ogen: ogen die worden verwijderd, oogloze mensen bij wie we diep in de kassen kunnen kijken, zakjes met ogen die worden gebruikt om deuren te openen en die voor gebruik eens flink op de grond stuiteren. En een blinde Tom Cruise die, in een walgelijk yukmoment, groen bedorven melk drinkt omdat hij niet kan zien.

Achtervolgingen galore. Duisterder dan gewoonlijk, maar wel zeer adrenalineverhogend entertainment. Inclusief Tom Cruise die van auto naar auto springt, een flink aantal kogels die rondvliegen, Tom Cruise die wordt verbouwd tot auto (soort van) en een achtervolging in de lucht.


Onderwerpen:


Reageer op dit artikel