Spielberg oefent zijn potentie als dramatisch regisseur, alvorens terug te keren naar zijn grootste blockbuster-successen. Spielberg bewijst voor eens en altijd uit de voeten te kunnen met serieus werk, maar levert ook een fantastisch popcorn-avontuur af.

The Color Purple (1985)

The Color Purple vertelt het levensverhaal van de Afro-Amerikaan Celie Walker en alle ellende die ze doormaakt aan het begin van de vorige eeuw. Het is geen vrolijke bedoening voor een donkere vrouw in een land waar racisme aan de orde van de dag is, en mensen zonder al te veel geld zich alleen kunnen opwerken door de ander pijn te doen. Celie Walker’s wereld is een wereld waarin een donkere vrouw geen kansen heeft, waarin mannen hun vrouwen slaan, vaders hun dochter verkopen en blanken haar behandelen als curiositeit of uitschot. The Color Purple is een ode aan de manier waarop Celie Walker uit haar ellende weet te ontsnappen.

Het is altijd gewaagd om als blanke mannelijke regisseur je te wagen aan een film die zo ontzettend gaat over de identiteit en worsteling van een donkere vrouw. Voor zover ik dat als blanke man kan beoordelen is hij daar redelijk in geslaagd, aangezien Celie een personage is wat een krachtig statement maakt tegenover de blanke en mannelijke overheersing. Het lijkt alsof Spielberg zijn fouten van The Temple of Doom goed wil maken, want hij benadert dit verhaal op de subtiele manier die nodig is. Daarbij wordt hij geholpen door Whoopi Goldberg, die ik nooit beter heb zien spelen.

Bij dit soort ontzettend dramatische verhalen is het moeilijk te beoordelen of het drama goed wordt aangepakt. Dit soort heftige situatie vallen maar in zekere mate subtiel te benaderen, en bij melodrama heerst ook altijd de kans dat het publiek de situaties ervaart als uitvergrote clichès. Zie riks artikel over waargebeurde verhalen, bijvoorbeeld. Bij The Color Purple lijkt Spielberg echter een balans te vinden tussen ellende en subtiliteit, wat vooral te danken is aan het ingehouden spel van Goldberg en een ingehouden regie. Dit is de film waarmee Spielberg bewijst ook serieus drama te kunnen doen.

De film is, ondanks alle narratieve drama, redelijk ingehouden, maar slaat tegen het einde van de film (de passage rondom Afrika) toch wel erg door naar clichès en drama. Bij een film die echter de potentie heeft drakerig te zijn, is het goed om te zien dat de regisseur de teugels grotendeels binnen weet te houden. In potentie Spielbergs meest melodramatische film, in uitwerking een sterke en subtiele.

De grimmigheid is deze keer van een niet-visuele vorm, maar van een narratieve vorm. Het leven van Celli bestaat uit doffe ellende, mishandeling en racisme. Het is psychologisch allemaal erg grimmig, niet op de bloed en ingewanden manier.

Wie popcorn gaat zitten eten en voluit gaat lopen genieten bij het leven van een vrouw die alle mogelijke ellende doormaakt is gewoon een klootzak. Punt.

Empire of The Sun (1987)

De tweede dramafilm van Spielberg speelt zich af tegen de achtergrond van de tweede wereldoorlog van na Pearl Harbor tot Hirishoma. De jonge Jim raakt zijn ouders kwijt en spendeert een groot gedeelte van de tijd in een Japans concentratiekamp. Daar probeert hij zo goed als het gaat te overleven. De gehele film volgen we Jim, en je krijgt een inkijk in zijn belevingswereld, waarbij overleven aan de orde van de dag is. De film wisselt gigantische ingrijpende gebeurtenissen af met de kleine momenten waarop Jim contact zoek met de andere gevangenen of zoekt naar eten. Het is een lange film, waarin niet veel gebeurt, maar die geen moment verveelt. Dit komt door de subtiele regie van Spielberg, die grote gebeurtenissen laat zien aan de hand van de gevolgen op de mensen. Het is weinig geschreeuw, veel wol. Zo wordt het geweld tegen Jim’s ouders niet getoond in beeld, maar door middel van de nasleep, waar enkele subtiele hints zijn naar wat er heeft plaatsgevonden. Het patroon van klauwende nagels in het hout, voetstappen in de rouge van de make-up-tafel. Het maakt zonder te laten zien duidelijk wat er heeft plaats kunnen vinden. Spielberg wordt hierbij erg geholpen door een fantastische acteur: een piepjonge Christian Bale, die ook op 13-jarige leeftijd al weet te imponeren.

Voor een verhaal als deze, een overlevingstocht binnen een van de zwarte bladzijdes in de geschiedenis, is Empire of The Sun erg ingehouden. Geen tranen van Jim, geen slowmotion. Enkel een zeer opdringerige soundtrack. Qua narratief drama zou het de volle score krijgen, maar filmisch is het zo ingehouden dat hij op de sentimeter minder hoog scoort.

Ook hier is het allemaal erg ingehouden. Net als bij The Color Purple is het vooral narratief grimmig, niet visueel.

Ook dit is niet een film met Spielberg’s hoogste popcornfactor. Het is een film die ontzettend blijft boeien, maar niet het toppunt van wauw, entertainment. De popcornmeter richt zich vooral op de oppervlakkige entertainmentkant van de films: is het tieten-schieten? Dat is Empire of The Sun dus zeker niet. Verre van zelfs, het is een dramafilm waarin een periode in de geschiedenis centraal staat en die dat op een serieuze manier benadert.

Indiana Jones and The Last Crusade (1989)

Het derde deel in de Indiana Jones-reeks is een goede film, al voelt het als een herhaling van zetten. Doordat de formule inmiddels bekend is komt het verhaal nog minder op de voorgrond staat waardoor de film een verzameling wordt van achtervolgingen, running gags en herhalingsoefeningen. Enge beesten: check, bijbelse artefacten: check, puzzels, mysteries, setpieces waarin God wraak neemt, nazi’s, kibbelende sidekicks, gevechten in en rond legerjeeps, midden-oosten, Sallah; check, check, check. Het klinkt nu alsof ik erg kritisch ben, maar dat is juist de kracht van Indiana Jones, de herkenning, het gevoel terug te keren bij het oude vertrouwde. De aantal nieuwe factoren, zoals Sean Connery, maken het geheel af. Kwalitatief is het misschien niet vernieuwend, het is dergelijk vakkundig gemaakt entertainment dat het het beste helpt het gewoon over je heen te laten komen en te genieten.

Het is Indiana Jones. De huilt niet. Overigens is er wel een typisch Spielberg-sentimenten trekje: de afwezige vader. Dat zorgt ervoor dat Indiana Jones net wat meer mens wordt dan voorheen, wat echter niet betekent dat het een diep karakter wordt. Niet dat dat erg is.

Na Temple of Doom valt het wat tegen. Een onthoofding en een snel ontbindend lijk. Die laatste is dan wel weer van zo’n kwaliteit dat veel ouders er niet gelukkig van zullen worden, maar het zijn nog geen wegsmeltende hoofden.

Twee woorden: Indiana Jones.