Inmiddels geëerd door vriend en vijand, de mensheid overtuigd van zijn kunnen op commercieel gebied. Maar Spielberg wilde meer, serieus genomen worden als serieus artiest. Spielberg maakte dé verfilming van de holocaust, een gewaagde gok, die hij opvolgde met een nogal vreemde zet: een sequel. Geflopt, dus probeert Spielberg opnieuw zijn serieuze spieren te strekken, maar met beduidend minder succes.

Schindler’s List (1993)

Het probleem met Schindler’s List is niet dat het een slechte film (verre van zelfs), maar dat de gigantische ernst van het thema ervoor zorgt dat elke kritiek op de film vrijwel onmogelijk is geworden. Schindler’s List is niet alleen de film meer, het is een symbool geworden voor de hedendaagse blik op de holocaust, het onderwerp maakt de film groter dan zichzelf, immuun, en moeilijk om over te schrijven. Het is een erg sterke film, over een verschrikkelijk gedeelte van de geschiedenis, maar er zijn wel zeker mankementen. Laat ik van tevoren stellen dat mijn kritiek niets afdoet aan het belang van deze film en het herdenken van de Holocaust.

Mijn grootste probleem met Schindler’s List is de vraag of een gebeurtenis als de Holocaust wel verfilmd kan worden zonder de ernst van de zaak recht te doen. Zodra een gebeurtenis als deze gefictionaliseerd doet dat nog wel recht aan de realiteit? Wordt de Holocaust tastbaarder of minder echt? Ik ben er nog niet over uit. Spielberg vermijdt de valkuilen grotendeels door de film slechts indirect over de Holocaust te laten gaan, en meer over de rol van Oskar Schindler bij het redden van een groep Joden. Hierbij fictionaliseert Spielberg wel, maar de Holocaust zelf laat hij ongeschonden. Men heeft kritiek gegeven op deze verschuiving van focus door te beweren dat de film daardoor te hoopvol wordt, en daar valt wat voor te zeggen. Er zit bijvoorbeeld een scène in een concentratiekamp rondom douchecabines, waarbij de verwijzing naar vergassing verdwijnt in een hoopvol moment waarin de douches gewoon douches blijken. Een scène die een aantal mensen problematisch vinden, en waarmee ik ook een beetje moeite heb. Maar deze film laat, ondanks hoopvolle momenten, duidelijk merken dat er niet licht gedacht moet worden over de Holocaust. De film eindigt ook met deze boodschap, een in Memoriam aan de 6-miljoen Joden die omgebracht zijn in de tweede wereldoorlog.

De film is oprecht, en is ingehouden, iets wat bij dit onderwerp genoodzaakt is. De ingehouden visuele stijl bewijst nogmaals dat Spielberg op serieze wijze grote thema’s aan kan pakken. Toch zitten er hier en daar in de montage crosscutting die ongepast genoemd kan worden (zoals de Joodse bruiloft die gecrosscut wordt met de mishandeling van een Joodse vrouw). Het probleem van een film over de Holocaust is dat er altijd scènes zullen zijn waar mensen over vallen. Doordat het zo’n groot onderwerp is geworden (terecht) valt er geen film over te maken zonder dat er een politieke discussie losbarst. Spielberg maakt een erg sterk drama, met enkele problematische scènes, die niet meer los van het onderwerp bekeken kan worden. Het is in ieder geval, naast een goede film, een belangrijk monument/document.

Spielberg is een goed genoeg regisseur om te weten dat overgedramatiseerde scènes in deze context niet toepasselijk zijn en de film maakt op een rauwere manier indruk. Toch gaat Spielberg in twee scènes bijna over de grenzen van sentimenteel heen. De eerder genoemde douchescène is hier een van, en ook het meisje met het rode jasje schurkt tegen kitsch aan.

Op een heel andere manier dan gewoonlijk is dit grimmig. Dit is niet suspensegrimmig, maar psychologisch grimmig, historisch grimmig en emotioneel grimmig. Schindler’s List gaat over een van de verschrikkelijkste gebeurtenissen in de laatste honderd jaar wereldgeschiedenis, en is dus ja, behoorlijk heftig en naar.

Popcorn bij een film over de holocaust? Wat is er mis met jou?

The Lost World: Jurassic Park (1997)

Hoe volg je een innovatief meesterwerk met een compleet afgerond einde op? Niet. Maar helaas, het gebeurde toch, en de wereld kreeg The Lost World: Jurassic Park. In wezen is het eigenlijk gewoon een herhaling van zetten (weer Velociraptors en T-Rex-en, weer Jeff Goldblum, weer een irritant kind, weer een love-interest die eveneens de dieren onderzoekt, weer een aantal verlaten pretparkhallen) die aangevuld wordt met minder goede ideeën.

De eerste van deze onheilige ideeën is de koning van de dino’s te verplaatsen naar het vaste land. In een soort cheesy parodie op Godzilla gaat de Tyrannosaurus Rex flink te keer op busjes en stoplichten zonder dat het enigzins iets toevoegd aan het plot. Afgezien van een aantal cheesy grappen rondom een dino in de achtertuin. Het is een scène die nieuwe inhoud geeft aan het begrip Jumping The Shark, en een zeldzaam slechte keuze binnen de film.

De tweede slechte keuze is de nieuwe kinderprotagonist die flink bijdehand op alles ingaat en er voor zorgt dat de protagonisten nog dieper in de ellende terechtkomen. Het meest tenenkrommende moment in de gehele film is dan ook Kelly Curtis Malcolm (dochter van Ian Malcolm) die op de rekstokken met een salto een tweetal velicorapters verslaat. Eurrrgh.

De cgi is nog steeds uitstekend, en de film heeft ook een aantal scènes die wel goed werken. Het meest opvallende is dat de beste scène van de film geheel dinoloos is. Julliane Moore die boven een klif hangt met alleen een langzaam brekende glasplaat als bescherming levert een heerlijk spannende scène op. De manier waarop de uiteindelijke scène zich ontwikkelt is verrassend en creatief. De cgi-explosie is dan weer wat jammer. The Lost World: Jurassic Park is evenals zijn voorganger visueel uitstekend, met de dino’s als prachtig middelpunt, maar dit keer is het vooral de herhaling van zetten en de barslechte ontwikkelingen die irriteren.

De magie rondom de (eveneens plantenetende) dino’s uit deel 1 is grotendeels verdwenen voor alleen nog carnivoren. Dus geen briljant Brachiosaurus moment, of zelfs enige rust voor de karakters. Alleen maar gewijs met een ecologisch vingertje.

De bloedfactor gaat omhoog, waarbij vooral een tiental kleine hagedisachtige dinosaurussen voor flink wat narigheid en bloed zorgt. De toon is algeheel duisterder, maar gelukkig zijn er ook nog scènes die werken met de kracht van suggestie, zoals de heftige aanval van velicorapters in een hoogpolig grasveld waarbij alleen staarten, klauwen en schaduwen te zien zijn. Het is een wat duisterder film dan zijn voorganger, maar niet veel.

Het is geen al te beste film, maar het zorgt wel voor popcornentertainment. Juist de slechtere scènes zijn op een cheesy manier erg vermakelijk.

Amistad (1997)

De tweede film waarin Spielberg zich richt op racisme. Waar The Color Purple de rassenkwestie bekeek vanuit de Afro-Amerikaanse gemeenschap, bekijkt Amistad de gebeurtenissen rondom het afschaffen van de slavernij vrijwel volledig vanuit blanke jurisdictie. De film draait rondom een rechtszaak waarin een aantal slaven terecht stonden voor de moord op de blanke bemanning. De inzet van de rechtszaak is de legaliteit van de gevangenschap van deze Afrikanen (antwoord: niet) en of de rechters de juiste beslissing nemen door de slaven vrij te laten (antwoord: dat doen ze).

Het grootste probleem van de film is de focus op de blanke elite. De slaven zelf hebben geen inbreng binnen hun recht, en dat is misschien waarheidsgetrouw, maar dat zorgt er wel voor dat het weer zo’n film is waarin “de blanke de boel wel eens op zal lossen”. Het overgrote gedeelte van de blanke elite wordt neergezet als nobele mensen die het goede willen voor de slaven, en ik geloof dat daar rondom 1840 geen sprake van was. Het helpt ook niet mee dat de introductie tot de slaven de vernoemde moord op de bemanning is, waardoor de film de Afrikanen meteen neerzet als brute moordenaars. Later leren we natuurlijk de context, maar het is geen goede eerste indruk. De film bedoelt het goed, maar het is wel erg duidelijk de visie van een blanke patriot, omdat de Amerikaanse rechtssysteem er wel erg rooskleurig van af komt.

Daarnaast heeft de film een ernstig probleem met dosering. Sommige scènes duren veel te kort, en andere scènes duren veel te lang. Het overgrote gedeelte van de film is droog rechtbankdrama. Een genre waar je me sowieso niet warm voor kan krijgen, maar wat hier wel erg volgens het boekje wordt neergezet. Het goede acteerwerk kan niet verhelpen dat de film volgens de nummertjes de gemiddelde rechtszaak volgt, waarbij het einde van mijlenver te signaleren valt. Het duurt maar, en het duurt maar, en van Spielberg’s gewoonlijke visuele flair is weinig te merken. Het is eigenlijk gewoon een degelijk gemaakte film die dodelijk saai is.

De momenten waarop de rechtszaak de goede kant op gaan zijn dik aangezet, waarbij Spielberg ons met rooksignalen en vioolmuziek laat weten dat dit “In-druk-wek-kend” is. Janken mensen! Nu!

De eerste scènes zijn behoorlijk bruut, en doen de identificatie met de slaven niet veel goeds. Daarna wordt de film een dertien in een dozijn rechtbankdrama.

Het hangt ervan af of je idee van een hersenloos avondje uit bestaat uit het kijken naar een ruim twee uur en een kwartier durende rechtbankdrama over de afschaffing van de slavernij.