Spike Got Game
Spike Lee (3): de tweede helft van de jaren negentig

29 juli 2010 · · Kritiek

Na Spike Lee's meesterwerk Do The Right Thing uit 1989 (deze periode besprak ik hier) maakte hij van 1990 tot en met 1995 vijf films, waarvan één heel goed, eentje gewoon goed en de rest variërend van acceptabel tot slecht (deze periode besprak ik hier). In de periode van 1996 tot en met 1999 maakte hij na drie misstappen drie van de beste films uit zijn carrière, en één documentaire die ik in een stuk over zijn documentaires nog zal behandelen. Nu heb ik het slechts over de speelfilms.

Girl 6 is de eerste van twee films die Spike Lee in 1996 uitbrengt. Het is een van zijn minst geliefde, meest afgekraakte films, samen met She Hate Me. Maar in tegenstelling tot die film uit 2004 is dat in dit geval niet geheel terecht. Zeker, het is een rare film met een zwak einde die zo en nu en dan vreemde sprongen maakt en niet bepaald gezegend is met een hoofdpersoon dat bijster interessant is of goed uitgewerkt wordt – ondanks dat Theresa Randle ijzersterk staat te acteren. Toch slaagt Lee er op intrigerende wijze in om de kijker te confronteren met de rollen waarin vrouwen in de moderne (media) maatschappij worden gedrukt, wat zelfs zo ver gaat dat zij zelf alleen nog maar in rollen denken. Zoals wel vaker heeft Lee echter moeite om hier een boeiend verhaal en personages omheen te breien of er een coherent geheel van te maken. Intrigerend concept maar zwakke en vlakke dramatiek

Get on the Bus is in hetzelfde jaar de film waar Lee een 'winning streak' mee begint. Eindelijk slaagt hij er in de experimenten met verschillende soorten filmnegatieven, die in Clockers en Girl 6 nog afleidend waren, dramatisch effectief in te zetten. Bovenal lukt het hem eindelijk weer om zijn ideeën goed uit te werken, ondanks dat dit een ietwat schematisch geheel oplevert waarbij de meeste personages een bepaald onderdeel van de Afro-Amerikaanse gemeenschap representeren. Dat Lee ze toch allemaal overtuigend in één bus krijgt en van hun interactie een interessant schouwspel maakt, zonder dat er eigenlijk veel gebeurt, is een huzarenstukje. Hij laat zien wat hen verdeelt (o.a. klasse, seksualiteit, politieke en sociale overtuigingen, generaties, vooroordelen, religie) maar ook wat hen bij elkaar brengt (voornamelijk een gedeelde culturele en muzikale erfenis). Lee geeft kritiek op sommige rollen waar zwarten in vallen (zoals de vader die na conceptie voor zijn verantwoordelijkheid vlucht) en probeert begrip te kweken voor rollen die vaak verzwegen worden (zoals de zwarte homoseksuele Republikein). Deze dwarsdoorsnee van de Afro-Amerikaanse samenleving is volgens Lee in deze moderne Afro-Amerikaanse versie van Stagecoach uiteindelijk het meest gebaad bij saamhorigheid en begrip voor elkaar, wil ze overleven in de grotere Amerikaanse maatschappij.

He Got Game is de volgende titel in de succesreeks. Waar zijn vorige film nog hier en daar de muziek wat onhandig inzet, heeft Spike in 1998 de technische kant van de film volledig onder de knie. Sinds Malcolm X was hij niet meer zo gefocust en scherp. Geen toeval misschien dat met

buy cialis online cheap

die scherpte ook Denzel Washington in een hoofdrol terugkeert en wederom schittert. Hij zit jarenlang gevangen voor de doodslag op zijn vrouw. Zijn zoon Jesus Shuttlesworth is de grootste basketbalbelofte in tijden en moet over een week kiezen voor een universiteit óf meteen het professionele sportwezen. Denzel krijgt die week vrij uit de gevangenis om zijn zoon ervan te overtuigen te kiezen voor de alma mater van de gouverneur. Lee belicht alle problemen die zo'n keuze met zich meebrengt, van de verleidingen tot de familieleden die verwachten een graantje van het succes mee te kunnen pikken. Uiteindelijk kan Jesus slechts op twee mensen vertrouwen, zijn zusje en zijn vader, ondanks dat hij die laatste zelf niet vertrouwt. In plaats van een acteur te leren basketballen leerde Lee de veelbelovende jonge Ray Allen te acteren. Allen speelt momenteel bij de Boston Celtics, dit jaar finalist voor het kampioenschap. Een subplot met hoertje Milla Jovovich is niet echt nodig, maar verder is He Got Game een uitstekende sportfilm, een van de betere, over de eenzaamheid vóór de top en uiteraard over familiewaarden – toch een terugkerend thema bij Lee. Rosario Dawson speelt deze keer trouwens een niet te vertrouwen vriendin die te lang vertrouwd wordt, terwijl ze vier jaar laten in 25th Hour een trouwe vriendin speelt die ten onrechte wordt gewantrouwd tot het te laat is.

Summer of Sam zet Lee's fantastische reeks voort en is zijn tweede echte meesterwerk. Net als in zijn eerste, Do The Right Thing, stijgt de hitte weer tot ongekende hoogtes in New York. Dit keer gebeurt dat tijdens de zomer van 1977, waarin New York geteisterd wordt door de seriemoordenaar met de bijnaam The Son Of Sam. Naast de hitte en de moordenaar stijgt de spanning ook door het regelmatig uitvallen van de elektriciteit, de rellen en die daarop volgen en het feit dat de New York Yankees op het punt te staan de World Series te winnen. Hoewel we zo nu en dan scènes over de moordenaar en zijn daden krijgen, is Lee meer geïnteresseerd op wat het effect van zijn terreur (samen met die andere factoren) op de gemeenschap is. Hij zoomt in op de inwoners van de wijk Yonkers, bevolkt door Italiaanse Amerikanen. Twee koppels op de voorgrond, een dat net bij elkaar komt in de zomer en de ander een huwelijk dat desintegreert naarmate de zomer vordert, en daarachter de rest van de gemeenschap. Waarin geen kwaad woord wordt gesproken over de steeds vreemdgaande Vinny terwijl zijn promiscue zus Ruby wordt uitgejouwt en punker Ritchie wordt verdacht de Son of Sam te zijn omdat hij een hanekam heeft. Lee laat prachtig zien hoe spanningen die anders jarenlang hadden voort kunnen sudderen door voornamelijk de hitte en de dreiging van de seriemoordenaar tot uitbarsting komen. Hij maakt overigens meesterlijk gebruik van The Who's 'Won't Get Fooled Again' tijdens de climax, en eerder in de film van 'Baba O'Reilly'. En racisme en ras mogen dan voor de verandering eens geen enkele rol spelen, vooroordelen zijn ook nu voor Lee weer een belangrijke factor in het New Yorkse leven. Summer of Sam was een van de films die ik voor deze artikelreeks voor het eerst zag, en is voor mij dé ontdekking van Lee, het verborgen juweel waarvan je die altijd bij een goede regisseur hoopt te ontdekken onder zijn minder bekende titels.

zp8497586rq

Onderwerpen:


5 Reacties

  1. theodoor

    Son of Sam is inderdaad briljant, en zeer herkijkbaar ook. He got Game en Son of Sam ga ik opzoeken.

  2. theodoor

    Ik bedoel Girl 6.

  3. Kaj van Zoelen

    He Got Game is voor €5,49 bij Play.com te bestellen.

  4. bas

    Ben nu toch wel heel erg benieuwd naar Son of Sam. Is die nog ergens de krijgen?

  5. Kaj van Zoelen

    Voor Summer of Sam geldt hetzelfde als voor He Got Game in mijn vorige bericht.