De laatste tijd, zeg maar paar jaar, worden de bioscopen overspoeld met remakes, vervolgen en odes aan de jaren ’80 genrefilm, horror en actie in het bijzonder. Friday the 13th, A Nightmare on Elm Street, Predators, Piranha 3D, je kan eindeloos doorgaan. Sylvester Stallone, een oude krijger uit dat decennium, maakt het wel heel bont. Na de nieuwe toevoegingen in de Rocky- en Rambo-reeksen is Stallone wederom met een op de jaren ’80 gebaseerd actiespektakel gekomen: The Expendables.

Stallone is niet van gisteren. Met Rambo 4 wist hij al hoe hij zijn publiek moest plezieren. Geen overbodige narratieve kronkelingen of psychologische strubbelingen bij de personages maar het tonen van pure actie, zonder enig greintje subtiliteit of culturele kennis. Daar waar Rambo 4 een nog behoorlijk serieuze aangelegenheid was met extreem geweld, is The Expendables van een hele andere orde. Het is vooral een ode aan het genre van de actiefilm, de jaren ’80 actiefilm om precies te zijn, die van Stallone een wereldster maakte.

Kenners en liefhebbers van het genre zullen bij The Expendables hun hart kunnen ophalen. Bijna alle ingrediënten die de jaren ’80 actiefilm zo specifiek maakte zitten in de film vervlochten en daarnaast komt Stallone met vele, al dan niet, subtiele verwijzingen op de proppen. Er is het fictieve eiland, met de geniale naam Vilena, geleid door een geflipte generaal en bijgestaan door een Amerikaanse henchman die eigenlijk de echte slechterik is. Daarbij is er een totaal gebrek aan narratieve logica en de motivaties bij de personages zijn uiterst twijfelachtig en onbegrijpelijk. Er is uiteraard veel actie, heel veel actie en heel veel schieten. Hierbij moet worden opgemerkt dat de choreografie erg sterk is, al is de flitsend snelle montage soms wat afleidend en te dynamisch voor het menselijk oog. Wat ik eigenlijk alleen maar mis, is een freeze frame als afsluiter van de film en een echt goede one-liner.

Stallone heeft het tevens gepresteerd om zo’n beetje alle grote oude helden op te laten draven. Grote rollen zijn er weggelegd voor de man zelf, Jet Li, Eric Roberts, Jason Statham (van een nieuwe generatie, maar toch), Terry Crews met een soort “old painless” geweer en Dolph Lundgren. Kleinere rollen tot zelfs cameo’s zijn weggelegd voor Mickey Rourke, Bruce Willis en Arnold Schwarzenegger. Eigenlijk ontbreken alleen Jean-Claude Van Damme, Chuck Norris en Steven Seagal in dit bonte gezelschap. Alle acteurs spelen hun rollen zoals ze dat vroeger ook deden. Stallone is de grote held met verbazingwekkend veel teksten wiens obsessie, het doden van slechteriken, altijd boven het persoonlijke leven uitsteekt. Jet Li is de stoïcijnse vechtersbaas over wiens privéleven je nooit echt wat komt te weten. Dolph Lundgren is uiteraard de ongemakkelijk ogende reus met licht spraakgebrek en een personage van wie nooit echt duidelijk wordt of hij nu goed of slecht is (zoals bijvoorbeeld ook het geval was in The Punisher). Echt leuk wordt het zodra Mickey Rourke een introductie krijgt die doet denken aan Harley Davidson and the Marlboro Man en zeker wanneer Arnold Schwarzenegger als een goddelijke verschijning de film inkomt en even zo snel ook weer weg is. Je gaat bij die laatste scène tussen Arnie en Sly, bijgestaan door Bruce Willis, bijna de vergelijking trekken met de beroemde café-ontmoeting van Robert De Niro en Al Pacino in Michael Manns Heat al zal dat voor velen vloeken in de kerk zijn (waar de scène zich pardoes afspeelt).

Het grote probleem van The Expendables is natuurlijk zijn bestaansrecht. We praten hier over een grootschalige actiefilm met mannen die de pensioengerechtigde leeftijd akelig naderen. Het is soms net zo gênant als Roger Moore in de Bondfilm A View to a Kill. En je moet echt van de jaren ’80 actiefilm houden. Ik prijs mezelf zo gelukkig dat ik, als 80’s blaag, veel van die films op jonge leeftijd al zag en in feite met het genre ben opgegroeid waardoor ik erg heb kunnen genieten van alle odes en verwijzingen. Ik betwijfel het ten zeerste of mensen van latere generaties net zo’n liefde kunnen opbrengen voor deze specifieke films. De eendimensionale personages zijn niet meer van deze tijd en de fysieke overdrijving past ook totaal niet in het huidige beeld. Wat feitelijk overblijft is een nostalgierit. Zou Stallone zich zo ergeren aan de huidige wereld en het huidige Amerika met een voor dat land zeer progressieve president dat hij tot tweemaal toe met een intens gewelddadige actiefilm komt, die refereert aan een tijd dat Ronald Reagan met gevatte one-liners de hele wereld toesprak als baas van de USA? Zijn mannen volgens Stallone inmiddels verworden tot slappe lamzakken die niet meer hun spierballen willen laten zien als dat moet?

Een echt objectief antwoord moet ik schuldig blijven. Ik ben immers fan van het genre ondanks de grote politieke en maatschappelijke problemen die ik met veel van dit soort films heb. Het is bij de jaren ’80 actiefilm, en zeker binnen het oeuvre van Stallone, het ultieme goede tegen het ultieme kwade zonder enige nuance. Het is ook de sterke man die het allemaal wel komt oplossen, waarbij de vrouw een zwaar ondergeschikte rol speelt. Let eens op de vrij brute scène waarin Jason Stathams personage even de onmacht van zijn, al dan niet, vriendin komt compenseren op een basketbalveld. Een naar dieptepunt is het moment dat de vrouwelijke protagoniste vol in haar gezicht wordt geslagen door een dommekracht. Er wordt al naar gehint vlak daarvoor, maar die hint had echt wel moeten volstaan naar mijn idee.

Het is bewonderenswaardig dat Stallone het ondanks een paar minpunten voor elkaar bokst om zo’n begraven genre tot tweemaal toe zo keihard en zonder enige nuance succesvol weet te brengen. Predators eerder dit jaar was dan toch een stuk meer van deze tijd. Ik geloof dan ook dat Stallone nu echt wel de grens heeft bereikt en naar mijn idee hoeft The Expendables geen vervolg te krijgen, laat staan Rambo. Een nieuwe kijk op het genre juich ik erg toe en mag wat mij betreft niet vaak genoeg geprobeerd worden, maar een ode als The Expendables werkt denk ik maar één keer.