Nadat was aangekondigd dat Dennis Hopper niet heel lang meer te leven had, was ik van plan om een stukje te schrijven over zijn beste werk. Ik wilde hem vieren terwijl hij nog leefde. Daar moest ik echter eerst nog een boel films voor kijken, en voordat ik daarmee klaar was overleed de Hollywood legende al. Toen schreven vijf van ons al een gezamenlijk stuk over hem. Vandaar dat ik me nu beperk tot een top vijf van wat in mijn ogen zijn beste acteer- en regieprestaties zijn.

Het was geen makkelijke keuze, want hoewel Hopper bij veel slechte producties betrokken is geweest heeft hij ook een aantal zeer mooie films gemaakt of in meegespeeld. Moeilijkste was nog wel om zijn rol als doorgedraaide fotograaf in Apocalypse Now buiten het lijstje te laten en het spijt me ook om zijn intrigerende doch gemankeerde Colors er niet in op te nemen, de eerste film die hij regisseerde zonder er zelf in mee te spelen. In mijn longlist stonden verder onder andere ook zijn heerlijke schurk in Speed, misschien wel zijn bekendste rol naast die in True Romance, waarin hij in één scène samen met Christopher Walken de film steelt. Aan de andere kant had ik geen enkele moeite met het verwijderen van The Last Movie uit de mogelijkheden voor het lijstje – het is niet zo’n slechte film als destijds in 1971 door critici werd gezegd, maar het is ook bij lange na niet het verloren meesterwerk dat sommigen er nu opeens in zijn gaan zien. Op naar de top vijf:

5. Als Feck in River’s Edge (1986)
In een film waarin een moord van een tiener apathie en verwarring onder haar vrienden teweegbrengt, speelt Hopper een psychotische, drugsdealer/kluizenaar die zich nog altijd verbergt vanwege de moord op zijn grote liefde, een gewelddaad waar hij spijt van heeft en nog dagelijks door gekweld wordt. Hopper is fascinerend als deze sympathieke psychopaat en dient als krachtige balans voor de apathie van de tieners voor het vermoorde meisje. Volgens sommigen was 1986 het jaar van de tijger, maar wat mij betreft was 1986 het jaar van de Hopper, zoals hieronder ook te zien is.

4. Easy Rider (1969)
De film die hem in één klap een jaren ’60 icoon maakte mag natuurlijk niet ontbreken. Hopper speelt niet alleen van de hoofdrollen maar is ook verantwoordelijk voor script (waar hij een Oscarnominatie voor kreeg) en regie. Met deze zoektocht naar de vrijheid in de Amerikaanse samenleving – die nooit gevonden wordt – legt Hopper de dood van de droom van de jaren ’60 bloot en luidt een nieuw tijdperk voor Hollywood in, waar hij zelf dankzij zijn excessen met The Last Movie echter weinig plezier van had. Tegen de tijd dat hij weer werd geaccepteerd in Hollywood was het alweer grotendeels gedaan met de vrijheid van de filmmaker in Hollywood.

3. Als Shooter in Hoosiers (1986)
De rol waar hij een Oscarnominatie voor bijrol voor kreeg. Terecht, want hoewel dit het verhaal is van coach Gene Hackman en zijn team middelbare school basketballers is Hopper weer eens het meest memorabele aspect in de film als assistent-coach, gebroken vader van één van de jochies en dronkenlap die een paria van het dorp is geworden. De hoogtepunten van de (verder overigens prima) film zijn de scènes waarin hij zijn eigen tekortkomingen voor eventjes probeert te overstijgen. Een prachtige rol van Hopper waarin hij een breekbaarheid toont die je zelden van hem ziet (een soortgelijke rol van hem vindt je in Rumble Fish).

2. Als Frank Booth in Blue Velvet (1986)
De rol werd aan verscheidene acteurs aangeboden, maar zij vonden de rol walgelijk en te intens. Hopper zei daarentegen tegen Lynch: “I’ve got to play Frank. Because I am Frank!” En walgelijk en intens is Hopper als Frank Booth. De nummer vier hierboven maakte hem een icoon, maar over het algemeen zal hij toch vooral herinnerd worden als deze enge psychopaat in David Lynch zijn verontrustende meesterwerk. Hopper is deels zo angstaanjagend omdat het onduidelijk is waar zijn tour de force ophoudt en hijzelf begint – het idee dat deze man écht is is enger dan alles dat David Lynch ooit bij elkaar kan sprokkelen. Zonder twijfel Hoppers beste acteerprestatie.

1. Out of the Blue (1980)
Hét meesterwerk van Dennis Hopper. Hij werd ingehuurd als acteur, maar na twee weken op de set nam hij daarnaast de regie over, herschreef het script, voegde nieuwe locaties en een soundtrack toe en maakte er zijn beste film van. Hoewel hij zelf een ijzersterke ingehouden rol neerzet, geeft hij de ruimte dit keer aan hoofdrolspeelster Linda Manz, die fabuleus is als de vijftienjarige Cebe. Hard, stoer en toch ook kwetsbaar. Soms vang je glimpsen op van het bange kind onder het punker exterieur. Hopper speelt de eerste van een aantal alcoholische vaders, deze is echter niet sympathiek of meelijwekkend. Hij komt na vijf jaar uit de gevangenis voor het doodrijden van een schoolbus vol kinderen. Cebe, geobsedeerd door Elvis, punk en de truck van haar pa, hoopt haar vader terug te krijgen en daarmee het gezinsleven van vroeger. Hoewel ze dat waarschijnlijk zelf niet doorheeft.

De zaken ontsporen echter nogal, waarbij het de vraag is of er ooit een spoor was. Dat iedereen getraumatiseerd is door die ene dag vijf jaar eerder is wel duidelijk(en door andere dingen waar ik over zwijg in verband met hoe laat ze in de film naar voren komen). Het beeld dat Hopper in Out of the Blue van Amerika schept is nog grauwer en naarder dan in zijn doorbraak elf jaar eerder, en dat doet hij op een briljante, sfeervolle manier. Daarbij maakt hij subliem gebruik van de muziek van o.a. Elvis Presley, de Pointed Sticks en vooral Neil Young, aan wiens My My, Hey Hey (Out of the Blue) de titel is ontleend. Het nummer wordt ook meerdere keren als een soort thema ingezet, en aan het eind van de film heeft het een hele andere betekenis gekregen dan aan het begin. Waar het gebruik van het lied (en de film in het algemeen) nog iets flinks melancholisch heeft, heerst later een sfeer van verdoemenis en hopeloosheid. Daarnaast is de film ook nog eens een ode aan de geest van punk. Het einde is voorlopig het beste dat ik dit jaar voorbij zag komen.