Komende zondag begint het weer: Zomergasten. Behalve somtijds een behoorlijk verhaal van interessante gasten (dit jaar o.a. Paul Verhoeven!), houd je er altijd wel een aantal kijktips aan over. Van vorig jaar was me een fragment bijgebleven uit een tv-serie-van-voor-mijn-tijd waarin een assortiment dokters rond een ziekenhuisbed met een ernstig toegetakelde patiënt staan, om na enig overpeinzen van de kwaal… spontaan in een vrolijk liedje met dito dansje uit te barsten! Kijk, dan is mijn interesse gewekt. De serie bleek The Singing Detective, door de BBC in 1986 in zes afleveringen uitgezonden. Benieuwd of dergelijke wendingen representatief zouden zijn begon ik onlangs aan de miniserie.

Goed, The Singing Detective is high brow televisie, maar het lijkt wel of de makers hun best deden zich er van te verzekeren na één aflevering anderhalve man en een paardenkop over te houden. We kijken aan tegen een door zijn huidaandoening afzichtelijke Philip Marlow (Michael Gambon), opgesloten op een verpleegafdeling met bedlegerig geteisem dat hem, de verpleegsters en kijker de oren van het hoofd zeikt, terwijl Marlow in gedachten scènes uit een door hem geschreven pulpdetective genaamd ‘The Singing Detective’ de revue laat passeren. Gefragmenteerd en vol herhaling. That’s basically it. Wie niet is afgehaakt na deze taaie introductie ziet in de navolgende afleveringen laagje na laagje over het simpele gegeven gelegd. Jeugdobsessies, de oorlog, zijn omgang met vrouwen, z’n schrijverschap, de ontwikkeling van de plot van het detectiveverhaal, de ziekte, het leven op de verpleegzaal; langzaam vloeien de losstaande elementen in elkaar over tot een meanderende gedachtestroom waarin voor logica geen plaats is.

Hoewel… logica. Op psychologisch niveau wordt feitelijk een Freudiaanse legpuzzel op de vloer gesmeten, en is het aan de kijker om de crux te ontdekken. Waarom hebben personages in Marlow’s roman soms opeens gezichten die we zagen in een jeugdherinnering? Of duikt een zekere Mark Binney als jongetje in de klas van Marlow op, maar ook als bad guy die het script van The Singing Detective wil stelen terwijl een man met hetzelfde gezicht het hoofdpersonage in The Singing Dectective speelt én vroeger vreemdging met de moeder van Philip Marlow? Het levert een intrigerend raadsel op, waarbij het grootste raadsel misschien wel is… wát het raadsel is. De moord in het boek? Het verleden van Marlow? De achtergrond van zijn huidaandoening en daarmee samenhangende geestesgesteldheid? Of op metaniveau, het waarom van de gelegde kruisverbanden? Het verband tussen fictie en realiteit? Wat het ook is dat opgelost moet worden, het hangt allemaal met elkaar samen. En na een onbegrensd uitwaaieren in afleveringen 2 tot en met 5 komt het in de slotaflevering nog overtuigend samen ook.

De makers, vooral scriptschrijver Dennis Potter’s inbreng is groot, hebben geen wereld gecreëerd waarin Philip Marlow de spil is, ze hebben een universum gecreëerd zoals dat door hem beleefd wordt. De stilering is vrijwel steeds iets het realistische voorbij, herinneringen komen vervormd door en gaan op een associatieve manier in andere gedachten over. Een overigens prachtige soundtrack vol jaren 40 muziek maakt het een warme, dromerige trip down memory lane. Tevens slaat de muziek op het tijdperk waar het ook in de stilering fors op terug grijpt: de jaren van de film noir. De stilering van de romanscènes is nogal overdreven, zoals dat niet alleen past bij pulp van een uitgerangeerde schrijver maar ook bij de ondergeschiktheid van het verhaal-in-het-verhaal aan het geheel. Want uiteindelijk is het de schrijver zelf die centraal staat, in welke gedaante hij opduikt dan ook. De scènes met de jonge Marlow weten regelmatig te raken, misschien juist door de subjectieve wijze waarop ze de kijker bereiken. En Michael Gambon geeft de oudere Marlow subliem gestalte. Vuilbekkend en zwichtend onder de complexen, maar evenzeer timide in de introspectieve momenten. Een ideaal studieobject ook voor de Freudiaanse puzzel die The Singing Detective is.