Tweemaal Exorcisme
Over Dominion en Exorcist: The Beginning

29 oktober 2011 · · Beschouwing

Het komt soms voor dat we binnen een paar jaar tijd twee films te zien krijgen die gebaseerd zijn op hetzelfde plot. Meestal zijn dit echter boekverfilmingen of op waargebeurde verhalen gebaseerde films (zie de twee Capote-films die vorig decennium zijn verschenen). Zeer zelden gebeurt het echter dat binnen dezelfde studios twee keer “dezelfde” film verschijnt, met overwegend dezelfde acteurs, hetzelfde plot, maar met een ander script en regisseur. Dat gebeurde echter met een prequel voor the Exorcist, die in de versie van Paul Schader Dominion: Prequel to the Exorcist heet en in Renny Harlin’s versie Exorcist: The Beginning. De uitwerking is totaal anders, en daardoor leuk als double bill.

The Exorcist wordt door bepaalde religieuze groeperingen er van beticht occult te zijn. Deze filmserie is echter verre van: zonder katholicisme, religieuze symboliek en de Christelijke versie van goed en kwaad had deze filmreeks niet bestaan. In Paul Schrader’s versie is het het katholicisme wat botst met Afrikaanse cultuurgodsdiensten, waarbij beide partijen elkaars religie wantrouwen, en de duivelse gebeurtenissen op de andere godsdienst proberen af te schuiven. Met de komst van Priester Merrin in de Afrikaanse gemeenschap komen ook de uitdagingen van de duivel om Merrin te beproeven. De Afrikanen koppelen deze verschijningen wantrouwend aan het Christendom, terwijl de katholieke kerk de duivel associeert met “de duivelse praktijken van de inboorlingen”.

Deze religieuze botsing wordt subtiel uitgewerkt. Geen van beiden religies wordt afgekraakt. Het conflict komt juist voort uit de duivelse beproevingen, en de acties van beide overtuigingen zijn begrijpelijk. De duistere krachten krijgen concurrentie van de koloniale praktijken die toentertijd plaatsvonden qua slechtheid, en hoewel de strijd tussen goed en kwaad de hoofdmoot speelt is er heel veel raciale en politieke subtekst die het een diepere film maken dan verwacht bij zo’n raar idee als een prequel voor The Exorcist. Dat de film niet helemaal werkt komt vooral door het weinige geld wat Schrader kreeg voor de finishing touches toen zijn versie alsnog werd uitgebracht.

Origineel zou de versie van Schrader namelijk de eerste van de twee prequels zijn, maar Schrader werd oneervol ontslagen en vervangen door Renny Harlin. Renny Harlins versie flopte echter gigantisch aan de box-office, en Schrader kon zijn versie uiteindelijk nog uitbrengen. Het uitgangspunt voor Renny Harlin’s film is vrijwel hetzelfde, maar het script is totaal verschillend. Waar Schraders versie op een subtiele wijze de raciale spanningen in koloniaal Afrika uitlicht draait Harlin de geschiedenis vijftig jaar terug: Afrikanen zijn in Harlin’s versie brute inboorlingen, met enge praktijken die vooral heel primitief zijn. De verschillen in visie worden duidelijk in één scène die in beiden films terugkomen: een vreselijke geboorte, die in Schraders versie het Afrikaanse wantrouwen in de Engelsen vergroten, terwijl Harlin ondertussen lekker veel duivelse symbolen (een kruis op de kop e.d) tussendoor monteert en de doodgeboren baby dus visueel koppelt aan paganistische praktijken. Dit alles doet hij terwijl hij de Afrikanen “onheilspellend” op tam-tams laat drummen. Het zijn dergelijke stereotypen die getuigen van weinig diepgang of goodwill.

Sowieso zit er in uiteindelijke boodschap een wereld van verschil. Waar Schrader’s versie getuigt voor religieuze verdraagzaamheid en subtiel omspringt met Bijbelse thematiek, springt Harlin’s versie weinig respectvol met dergelijke thema’s. De Bijbel dient hier vooral voor veel bloed en ingewanden. Het is een verschil tussen botte hamer en subtiele stiltes. Een euvel delen de films beiden wel: ze worden verre van eng. En dat is meer dan funest als je een ode brengt aan een film als The Exorcist.


Onderwerpen: , , ,


Reageer op dit artikel