Russellmania (slot): Tommy, Rockgod.
Een analyse van de religieuze elementen in Tommy.

3 september 2011 · · Analyse + Russellmania

De kerkdienst in The Who’s rockmusical Tommy is een ongewone. De doofstomme en blinde Tommy bezoekt de kerkdienst met zijn moeder. De hogepriester draagt de beeltenis van een vrouw in een jurk de kerk binnen, een vrouw van wie in elke nis representaties te zien zijn. Deze vrouw is niet de moeder van Jezus, het is niet Mary, maar Marilyn. Het beeld wat binnen gedragen wordt is de iconische pose van Marilyn Monroe met de opwaaiende jurk die voor eeuwig verankerd is in de filmgeschiedenis. De hostie en de drank die door hogepriester Eric Clapton (!) uitgedeeld wordt bestaat niet uit brood en wijn, maar uit pillen en whisky, de middelen die veelvuldig door Marilyn Monroe’s aderen stroomde. Marilyn’s beeltenis is te zien in een davidsster en een pentagram. Marilyn heeft zich laat in haar leven bekeerd tot het Judaïsme, maar haar status in Hollywood was die van een verleidelijke “hoer van Babylon”, een paganistische verleidster. De cultus van Marilyn Monroe, waar haar volgelingen haar masker dragen, in plaats van een kruisje rond de nek, toont de verbondenheid van religie en popcultuur. Popcultuur als religieuze ervaring, film-iconen als religieuze iconen.

Deze scène is tekenend voor Tommy, een film die sterrenstatus koppelt aan religieuze goddelijke status. Tommy is aan het begin van de film doofstom en blind. Zijn surrogaat-vader en biologische moeder (let op de connotatie met Jezus, eveneens opgegroeid zonder zijn biologische vader) zoeken hun heil in verschillende vormen van religie. Ze zoeken hulp bij Tina Turner’s zigeunergodin, koningin van de opium, ze zoeken hun heil bij Marilyn. Uiteindelijk is het na een val uit een raam dat Tommy
weer opgewekt wordt uit zijn surrogaat-dood, een verwijzing naar het Bijbelverhaal van de opwekking van Eutychus (Handelingen 20:9-12).

Tommy ontpopt zich in de loop van de film, nog voor hij zijn zicht terugkrijgt, zelf tot popster. Tommy is de koning van de flipperkast. Hoewel hij niet ziet, hoort of praat blijkt hij op bijna bovennatuurlijke wijze in staat de knikkers onder controle te krijgen. Tommy groeit uit tot rockster na het verslaan van Elton John’s pinball-wizard. Zijn status als rockster gebruikt hij wanneer hij zijn zicht weer terug krijgt door zichzelf uit te roepen tot goeroe, een godenzoon met uitzonderlijke krachten. Zijn logo is een T met een flipperkogel erop, en deze echoot twee religieuze symbolen: het kruis en de Ankh. Tommy verklaart zichzelf tot God.

Dat hoogmoed voor de val komt, dat een popster geen god is wordt duidelijk wanneer Tommy teveel vraagt van zijn publiek. Hij wordt publiekelijk aangevallen wanneer hij zijn publiek vraagt om op dezelfde wijze als hem tijdelijk hun zicht, spraak en gehoor op te offeren. Tommy’s volgelingen blijken niet bereid hun kruis te drogen en doden zijn surrogaat-vader en moeder. Tommy overleeft het, en zoekt uiteindelijk zijn heil bij iemand anders. Of dat God is is niet duidelijk, maar hij roept iemand aan. In het nummer Listening To You spreekt hij over een niet-specifiek iemand door wie hij bergen kan beklimmen en zich levend voelt. Het laatste shot, van Tommy boven op de berg, met de zon achter hem, kan dubbel opgevat worden. Is de zon Tommy’s religieuze openbaring, zijn bekering? Of, zoals ik nu wil betogen, is Tommy werkelijk een zoon van God?

Je kunt Tommy lezen als een film die gaat over een rockster die denkt dat hij God is. Wat mij betreft is de film er een die gaat over een God die denkt dat hij een rockster is. Tommy speelt hier en daar dan Jezus voor de show, maar de film kent genoeg echte parallellen met Bijbelverhalen over Jezus, die lang niet altijd opgemerkt worden door Tommy zelf. Tommy blijkt als het ware een hervertelling van het messias-verhaal, met Jezus vervangen door een rockgod.

De parallellen tussen Jezus en Tommy zijn duidelijk. Tommy vindt zijn thuis bij een pleegvader en alleenstaande moeder, net als Jozef in de bijbel een pleegvader is voor Gods zoon Jezus. Tommy’s echte vader wordt ook vergeleken met Jezus, wanneer deze vader, een piloot, symbolisch gekruisigd wordt aan zijn eigen vliegtuig. Het vliegtuig wordt letterlijk gebruikt als visualisatie van een kruis, waaraan de vader vastgespijkerd is, als symbool voor zijn dood. Tommy isoleert zich na het zien van een moord, gepleegd door zijn moeder, van de wereld. Deze periode is vergelijkbaar met Jezus isolatie in de woestijn, alvorens de wereld in te gaan als profeet. Tijdens de vele potentiële genezingen draagt Tommy, na een aantal shots heroïne, een kroon van bloedende rozen, symbool voor de plaatsen waar hij met naalden geprikt is en symbool voor de doornenkroon van Jezus.

Na zijn genezing, na een val uit een dakraam, alsof hij uit de hemel gezonden is ontpopt Tommy zich tot een echte messias. Hij doopt zijn moeder in de zee. Hij krijgt vele discipelen. Deze vallen hem af en proberen hem te doden. De parallellen met Jezus leven lopen tot nu toe nog gelijk op, maar deze reputatie wordt bevestigt wanneer Tommy “begraven” wordt onder reuzegrote flipperkogels. Na een tijd krabbelt Tommy, wonderbaarlijk nog levend, onder de kogels vandaan, als zijnde een wederopstanding. Na deze wederopstanding klimt Tommy de berg op, waar de zon achter hem komt te staan. Misschien geen religieuze ervaring, maar letterlijk een aureool. Tommy (gespeeld door een rockster) als heilige, die denkt dat hij een rockster is, die denkt dat hij een heilige is. Marilyn Monroe kan zelfs daar niet tegen op.


Onderwerpen:


Reageer op dit artikel