Song of the South is de enige klassieke Disney-animatie die niet tot de Disney-Classics gerekend wordt en nimmer in Amerika of Nederland op dvd is verschenen. De reden? Song of the South wordt gezien als racistisch. Wat mij betreft ligt het beeld genuanceerder, zeker gezien de historische achtergrond. Volgens mij is het tijd de film te bekijken op zijn eigen merites en los te zien van de raciale toonaarden van een eeuw geleden.

Song of the South is deels live-action en deels animatie, en alleen op dat gebied al een baanbrekende film. Nu ben ik sowieso geen aanhanger van censuur, maar het is duizendmaal zonde dat een voorloper van films als Who Framed Roger Rabbit en Mary Poppins achter slot en grendel bewaard wordt. Dit komt allemaal door het plot. In het basis (live-action) plot raakt de ongelukkige blanke jongen Johnny bevriend met de zwarte Uncle Remus, een werker op de plantage (de film speelt zich af ná de burgeroorlog en er valt dus niet, zoals vaak ten onrechte wordt beweert, te spreken van slavernij, zeker gezien Remus en zijn collega’s in de film in loondienst zijn en niet onder dwang werken) van Johnny’s moeder. Uncle Remus vertelt Johnny (geanimeerde) verhalen over Brer Rabbit, Brer Fox en Brer Bear die altijd met elkaar in de clinch liggen. Johnny haalt uit deze verhalen morele lessen, maar Johhny’s moeder kijkt met argusogen naar de wilde verhalen van Uncle Remus omdat deze ongezond zouden zijn voor Johnny. Met dank aan Uncle Remus overleeft Johnny zijn jeugd en een bijna-doodervaring, en ze leefden nog lang en gelukkig.

Het probleem wat veel mensen hebben met Song of the South is tweeërlei. Het eerste probleem is dat het leven van de medewerkers, die ondanks dat ze geen slaaf zijn niet op gelijke voet worden gesteld met de blanken, nogal rooskleurig wordt neergezet, waarbij Uncle Remus twinkelerend meehuppelt met breed glimlachende kolibries. De afro-amerikanen bevestigen in de film daarmee het cliché beeld van The Magical Negro. The Magical Negro is vaak een goedlachs personage dat dieper in contact staat met de natuur, en vanuit die “oer”positie wijsheden verwerft. Deze wijsheden (of magische krachten) worden echter vrijwel altijd ingezet ter bevordering van het leven van een blanke, waarmee The Magical Negro een onderdanig stereotype is. Uncle Remus is een schoolvoorbeeld van een Magical Negro. Ook het taalgebruik van de (al dan niet geanimeerde) personages is stereotype.

Het tweede probleem is The Tar Baby, een plotelement van een animatiesegment in de film. Brer Rabbit wordt door Brer Fox om de tuin geleid met een pop gemaakt van teer. Wanneer Brer Rabbit deze teren pop slaat blijft hij er aan plakken en hierdoor loopt hij in de list. The Tar Baby (teren pop) wordt vaak gezien als een kwalijke verwijzing naar Afro-Amerikanen, die vroeger gestereotypeerd werden als mensen met een huid van teer.

Dat Uncle Remus een Magical Negro belichaamt is zeker waar, maar dat moet geen reden zijn om de film compleet op af te rekenen. Recentelijk wordt er ook nog gebruik gemaakt van dit stereotype, onder andere in The Green Mile. We kunnen wel vanuit een soort morele superioriteit Song of the South af doen als historisch racisme, maar ook tegenwoordig zijn (Disney)-films niet vrijgepleit van dergelijke elementen.

The Tar Baby is een geheel ander verhaal, een duidelijk geval van doorgeschoten politieke correctheid. Wanneer men kijkt naar de originele verhalen van Joel Chandler Harris waarop de film gebaseerd is, dan is dit element zeer zeker ook aanwezig. Joel Chandler Harris liet zich inspireren door verschillende (donkere) vertellers uit zijn jeugd, en deze kenden de verhalen allemaal weer van hun voorvaderen. Het idee van The Tar Baby is oorspronkelijk Afrikaans, en een volksverhaal. Wanneer je Disney beticht van racisme op dit punt houd je geen rekening met de intenties van Disney en het oorspronkelijke verhaal. Het Afrikaanse folkloristische verhaal is niet racistisch en koppelt teer niet aan de huid van Afrikanen. De film doet dat ook niet. Slechts de criticasters doen dit, en dat zegt meer over hen dan over de film.

Daarnaast pleit Song of the South juist tegen racisme. Johnny discrimineert niet, hij raakt bevriend met Uncle Remus in een tijdperk waar raciaal gemixte vriendschappen niet vanzelfsprekend waren, en doet dit zonder schroom. Huidskleur doet er voor hem niet toe, en bij de “schurk” van de film (Johnny’s moeder) juist wel. Een duidelijke boodschap die toch te weinig mensen er niet uit halen.

De film is losgekoppeld van raciale context prima te doen. Grote namen als Wilfred Jackson en Ub Iwerks verleenden hun medewerking en dat is er aan af te zien. De vreselijk zoetige personages zijn erg overtuigend qua beweging, en vooral de combo Brer Rabbit, Brer Fox en Brer Bear zijn erg sterk gekarakteriseerd. Het live-action gedeelte lijd onder matig acteerwerk, maar is best tolereerbaar, in tegenstelling tot veel ouderwetse live-action-films uit de Disney-stal. Het is echter vooral de afwisseling tussen live-action en animatie die goed werkt. Op redelijk subtiele wijze (voor Disney’s doen) worden er parallellen gelegd tussen Johhny en Brer Rabbit. Het samengaan van thematische elementen in het melodramatische live-action gedeelte en het humoristische animatie-gedeelte is behoorlijk vernuftig gedaan. Het is duizendmaal zonde dat een prima Disney-film als deze vanwege zelfcensuur verborgen wordt gehouden voor het publiek, in een tijdperk waarin kwalijker films als The Blind Side oscars scoren.